Өзінің еңбекқорлығымен мал жиған дәулетті адам
Медеу мұзайдынының атауы тарихи тұлға — 1850 жылы туған, 1908 жылы қайтыс болған Медеу Пұсырманов ақсақалдың есімімен байланысты. Алматы тұрғындарының арасында Медеу ақсақал туралы көптеген аңыз-әңгіме кең тараған.
Аңыздарға сүйенсек, Медеу мыңғырған малы бар, дәулетті адам болған. Байлыққа ол кездейсоқ емес — адал еңбегімен, табандылығымен жеткен: жас кезінде жиған малын көбейтіп, уақыт өте дәулетті адамдардың қатарына қосылған.
Қайырымдылығы мен елге қамқорлығы
Көмек пен ағартушылыққа қолдау
Көзі тірісінде маңайындағы кедей-кепшікке қол ұшын беріп, қазақ балаларын оқытуға қамқорлық жасағаны айтылады. Зорлық пен әділетсіздік көргендерге араша түсіп, қазақ баласына жанашыр болған тұлға ретінде сипатталады.
Қала келбеті мен қауіпсіздікке үлес
Қала көшелеріне сәнді үйлер салдыруға атсалысып, қыстауы Медеуден жоғарырақ жерге сел тасқынына қарсы бөгет орнатқаны да әңгімеленеді. Бұл қадамдар оның көрегендігі мен ел қамын ойлағанын аңғартады.
Медеу ақсақал дүниеден өткенде, қалың жұрт күңіреніп, үлкен құрметпен жерлегені туралы аңыз Алматыда жиі айтылады.
XIX ғасырдағы қақтығыстар және батырлық даңқ
XIX ғасырда Ақтекше мен Көкбастау өңірінде болған қақтығыстар кезінде қырғыз манаптары мен олардың жалдамалылары тыныш жатқан қазақ ауылдарына шапқыншылық жасап, елдің берекесін кетіреді деген дерек бар. Мұндай озбырлыққа шыдамаған намысшыл Пұсырман жақын ауылдардан қол жинап, дұшпанға қарсы шығады.
Ерлікке куә белгі
Аңызда жауды жайратып, жеңіспен оралғаннан кейін ауылдастары оның ерлігін дәріптеп, жақпар тасқа атын ойып жазғаны айтылады.
1860 жылы қоқандықтармен болған соғыста да ерекше ерлік көрсетіп, замандастарының арасында зор құрметке бөленіп, көзі тірісінде батыр атағын алғаны баяндалады.
Тегі, туған жері және әулеті
Шыққан руы
Ұлы жүз Шапырашты Болай елінен шыққан Пұсырманұлы Медеудің өмірі Жетісу өңірінің тарихымен тығыз өрілген.
Туған жері
1850 жылы кіндік қаны тамған жері — қазіргі Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Сүйінбай атындағы Қарақыстақ ауылы ретінде көрсетіледі.
Отбасы
Медеудің үш әйелі болғаны, одан тараған 20 баласының абыроймен ер жетіп, ел қатарлы өмір сүргені айтылады.
Зиялылармен байланысы және қала дамуына ықпалы
Медеу Пұсырманов қазақ және орыс тілдерін жетік меңгерген, өз дәуіріндегі көзі ашық, сауатты адамдардың бірі болған. Верный бекінісінің генералы Г. Колпаковскиймен, сәулетші А. Зенковпен, ғалым Э. О. Бауммен, Н. Мойсеевпен және өзге де озық ойлы азаматтармен жақын араласқаны көрсетіледі.
Сол кезеңнің зиялы қауым өкілдері бір-бірімен тығыз байланысып, өңірдің өркендеуіне үлес қосуға ұмтылған.
1887 жылғы жер сілкінісі және сәулетке бетбұрыс
Қаланың ауыр шығыны
1887 жылы 28 мамырда өте қатты жер сілкінісі болып, көп адам қаза тапқаны, екі мыңға жуық үй қирағаны және қаланың шамамен 2 миллион сом көлемінде зиян шеккені айтылады.
Құрылыс материалдары туралы шешім
Сәулетшілер тұрғын үйлерді жер сілкінісіне төзімді етіп ағаштан немесе кірпіштен салу қажет деген тұжырымға келеді. Осы оқиғадан кейін қала сәулетіне айрықша мән беріліп, жаңа, көрікті үйлер бой көтере бастайды.
1898 жылғы өтініш және Кімасардағы ағаш үйлер
Тарихи деректер бойынша, 1898 жылы 28 қаңтарда Верный уезінің үшінші ауылының тұрғыны Медеу Пұсырманұлы Жетісу губернаторы Колпаковскийге өтініш жазады. Өтінішінде Кімасар аңғары бойындағы генерал Колпаковскийдің ескі саяжайы орнына ағаш үй тұрғызуға, 20 түп алма ағашын отырғызып, бау жасауға рұқсат сұрайды.
Көп ұзамай Түркістан өлкесінің генерал-губернаторынан жерді қажетіне жаратып, ағаш үй тұрғызуға және бау-бақша жасауға рұқсат алғаны баяндалады.
Демалыс мәдениетінің қалыптасуына ықпал
Осыдан кейін Көкжазықтың қарсы бетіндегі өзен жағасынан үш ағаш үй сала бастаған. Кейін бұл үйлер «Просвещенец» демалыс орындарына айналып, мектеп оқушылары мен мұғалімдердің сүйікті демалыс мекені болғаны айтылады.
Қала орталығындағы сәулетті үй
Медеу Пұсырмановтың қала орталығындағы әсем үйлері (сол кезеңдегі Калинин көшесі маңы), Қабанбай батыр мен Масанчи көшелерінің түйіскен тұсында, сәулетші А. Зенковтың жобасы бойынша салынғаны көрсетіледі. Қаңылтыр шатырлы, ағаш ою-өрнекпен әрленген бес бөлмелі үйдің бөлек моншасы да болған.
Кейін бұл үйдің орнына «Целинный» кинотеатры мен «Никольск» базары бой көтергені айтылады.
Қажылық сапары және қызметі
Дәулет пен мейірім
Медеу атамыз ірі байлардың қатарына толық жатпағаны айтылады. Асылтұқымды жылқылары мен мыңдаған малы болса да, мейірімділігімен танылып, мұсылмандық парызын ұстанып, жоқ-жітікке көп көмектескен.
Меккеге жол
Білікті, іскер азамат ретінде ол Верный уезінің №3 ауылына болыс болып сайланған. 1906 жылы Санкт-Петербург арқылы Меккеге барып, қажы болып оралғаны, кейін Мәскеу арқылы да жүргені айтылады. Оның тың бағыттарды таңдауы — заман талабына сай ойлағанын аңғартатын дерек ретінде беріледі.
Кейінгі кезең: ұрпақ тағдыры және елге қызмет
Медеудің үлкен баласы Жайшыбек Тоқаш Бокинмен Алматы қаласындағы гимназияда бірге оқып, жақын дос болғаны айтылады.
1929 жылы халық ақыны, композитор Иса Байзақов пен мемлекет қайраткері, Қазақ ССР Халкомсовының төрағасы Ораз Исаев аумалы-төкпелі кезеңді ескеріп, Медеу балаларына қолдағы малды мемлекет меншігіне өткізуді жөн көретінін айтып кеңес береді. Балалары келесі күні-ақ малдарын Кеңес өкіметіне өткізуді ұйғарып, колхоз мүшелігіне енгені баяндалады.
Кеңес өкіметі құрылғаннан кейін Медеудің балалары мен туыстары қаланың өркендеуіне өз үлестерін қосқаны атап өтіледі.
Жерленген жері
Медеу Пұсырманов Іле ауданының Ащыбұлақ ауылында жерленгені көрсетіледі.
Санат: KZ портал — Қазақша рефераттар жинағы