Баланы - жастан
Интернет дәуіріндегі жасқа әсер ететін екі күш: суық жаңалық пен ізгілікке үндеу
Бүгінде интернетті ашсаңыз болды — сан алуан жаңалық алдыңыздан шыға келеді. Дүбірлі дүниенің дүркіреген үні күнде құлаққа тиеді. Қоғам талқысынан түспейтін, ерекше алаңдататын тақырыптардың бірі — жастар мәселесі. Кейде жаға ұстатар суық хабарлар да кездеседі: мейірімсіздік, қатыгездік, суицид және өзге де ауыр жағдайлар.
Жақында ғана Астанада бірге тұрған құрбысының өмірін қиып, денесіне 26 рет пышақ сұғып, кілемге орап, кіреберіске шығарып тастаған оқиға БАҚ-та кең тарады. Өкінішке қарай, күн сайын елімізде осындай қатыгездікке құрылған оқиғалар туралы ақпарат кездеседі.
Үміт отын тұтататын мысал: «Человек из очереди»
Дегенмен, интернет тек суық хабардың емес, ізгілікке шақыратын туындылардың да алаңы. Іздеу жолағына «Человек из очереди» деп теріп көріңіз. Кореялықтар түсірген бұл қысқа видео әлеуметтік желілерде кең тарап, көпшіліктің ықыласын жинады.
Негізгі ой
Адамдарды мейірімді болуға, қайырымды іс жасауға, бір-біріне адамгершілік, ізгілік, мейірбандық, бауырмалдық танытуға үндеу.
«Сұлулық әлемді құтқарады»: сыртқы емес, жүректегі сұлулық
Ф.М. Достоевскийдің «Красота спасет мир» деген сөзі бар. Бірақ біз айтатын сұлулық — тәннің сұлулығы емес, жүректегі жан сұлулығы. Сол сұлулық үстем болғанда ғана әлемде тыныштық, бейбітшілік, ізгілік сәулесі артады; мейірімділік үйлесімі орнығады.
Ізгілікке бастайтын темірқазық: Абай сөзі
Бүгін менің ізгілік нұрына сусындауыма көп сеп болған — Абайдың сөздері. «Бай болмасам да, халқымды дәулетке кенелтпесем де; үлкен ғалым болмасам да — жүрегімде ізгілік нұры бар, иманды адам болайын. Сонда халқымa зияным тимес» деген ойға алып келетін рухты мен Абайды оқу арқылы сезіндім.
Абай сөздері мені демеді, қажырландырды, қайраттандырды; өмірдегі мақсат-мүддемді айқындауға көмектесті. Адам мен қоғам арасындағы нәзік қатынастарды тереңірек ұғына бастадым. Тығырыққа тірелген сәтте де Абай ойы еске түсіп, жол табуға жәрдем беретіндей.
Түйін
Жастар тәрбиесінде Абайды көбірек насихаттау қажет.
Шарт
Оны жалаң уағызбен емес, көркем, мағыналы, түсінікті түрде жеткізу керек.
«Баланы — жастан»: білім мен тәрбие ерте қалыптасады
«Жастық шақта алынған білім — тасқа ойылған нақыш» деген тәмсіл бар. Сондықтан жас буынға Абайды дәріптеу аса қажет. Бұл тек Абай өлеңдерін жаттату немесе жылына бір рет үлкен деңгейде «Абай оқуларын» өткізу ғана емес. Ең маңыздысы — Абайды жасөспірімнің күнделікті өміріне енгізу, сөзін қажет жерінде қажетіне жарату.
Ұсыныс: Абай қара сөздері негізінде балаларға арналған қысқа сериялы анимация
Қазіргі балалар көбіне Disney, Bakugan, «Ну, погоди!», Tom and Jerry сияқты шетелдік мультфильмдерге әуес. Ал ұлттық болмысымызды танытатын, тәрбиелік мәні жоғары отандық анимация неге аз? Мен балаларға өнеге беретін қазақ мультфильмдерінен санаулы ғана туындыны білем: «Асан мен Үсен» секілді фильмдер, Әмен Қайдар атамыздың «Қарлығаштың құйрығы неге айыр?» сияқты еңбектері. Оның өзі көптің көзіне сирек түседі.
Неге бұл маңызды?
- Шетелдік кейіпкер ерлігіне еліктеу кейде бос қиял мен мәнсіз «батырлықты» күшейтеді.
- Бала «жеңіс» ұғымының өмірлік мәнін түсінбей қалуы мүмкін.
- Ал оны тікелей түсіндіретін, ойды орнықтыратын рухани тірек — Абайдың өсиеті.
Абайдың тілі «қиын», философиясы «ауыр» деген пікірді жиі естиміз. Иә, Абай терең ойды астарлап жеткізген. Бұл — кемеңгердің белгісі. Бірақ өз қазағымыз өз тілін ауырсынса, Абайды өзгелер қалай қажет етсін? «Тілі қиын» дегенді себеп етіп жүре берсек, ұрпақ ұлттық тамырынан ажырайды.
Ұсыныс
Абайдың ғақлиялық қара сөздеріне сүйеніп, балаларға арналған қысқа сериялы, өнегелі әрі түсінікті мультфильм түсіру.
Нысана
Әсіресе Абайдың 45-қара сөзін негізге алып, әр ойына өмірден алынған оқиғамен мысал беру.
Формат
Заманауи, көрнекті, көк экранға лайық қысқа эпизодтар: тез қабылданатын, есте қалатын шешім.
Бұл бастаманың артықшылықтары
- 1 Үй ішіндегі ата-әже тәрбиесінің орнын толықтыра алатын рухани құралға айналады.
- 2 Көркем бейне, кейіпкер, оқиға арқылы баланы табиғи түрде тартады.
- 3 Жасанды әсерге еліктетпей, «Абай былай деген» деп өз елінің өнегесіне сүйенетін ұрпақ тәрбиелейді.
Ұлы тұлғаның сөзін естіп өскен ұрпақ саналы болады: өз келешегіне, Отанына, тіліне, дініне бейжай қарамайтын азамат болып қалыптасады. Өнегесі мығым елдің өскелең ұрпағы да жерде қалмайды.
Жастардың міндеті: тың идеяны айту, бастаманы көтеру
Біз, жастар, қоғамның белсенді бөлігі ретінде өзімізден кейінгі іні-сіңлілерімізге дұрыс бағыт беруге тиіспіз. Аға буын жеткізе алмай жатқан тың жолды, тың идеяны біз ұсынуымыз керек. Жұмыла көтерген жүк жеңіл: осы бастаманы бірге қолға алып, ойымызды тиісті орындарға жеткізейік.
Неге дәл қазір?
- Ақпарат тым көп, жастардың назарын аударатын дүние де мол.
- Мәселе — Абайды «күштеп оқыту» емес, заман тілімен түсіндіру.
- Бұл Абайды өзгерту емес; Абай сөзі арқылы оқырманның ойлауын өзгерту.
Кезінде Құнанбайдың он жастағы Абайды ел ісіне тартуы тегін емес. Бүгін ел тізгіні әр буынның қолында болғанымен, ертеңгі жауапкершілік — жастардың иығында. Сондықтан баланың бойына адамгершілік өзегін ерте сіңіру — ел келешегіне салынған инвестиция.
Ой қосуға шақыру
Құрметті ағайын, осы ұсынысқа қатысты ашық пікірлеріңізді білдіріп, қолдау көрсетуіңізді сұраймын. Кішкентай қазақ балаларына ұлы дананың сөзі арқылы үлгі көрсетіп, адамгершілік жолына үндейік. Себебі олар — ел келешегінің тұтқасы.
Жайнагүл Тамбайқызы
Рентабельный орта мектебінің қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімі
Шапаевка ауылы