Қазақша рефераттар

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Ақтөбе қаласы, №40 орта мектеп

Биология пәнінің мұғалімі: Тоқтасова Сайрагүл Бекболатовна

Негізгі сұрақ

Мен қалай өзгердім?

Курсқа дейінгі тәжірибе мен бүгінгі көзқарастың айырмасын түсіну.

Негізгі сұрақ

Оқушылар қалай өзгерді?

Диалог, топтық жұмыс, өзін-өзі реттеу арқылы ашылу динамикасы.

Негізгі түйін

Мектептен кейін жол табу

Кембридж тәсілінің өзегі — өмірлік дағдыны қалыптастыру.

Жаңа заман талабы: оқытудағы өзгеріс

Жылдар өте заман да, қоғам да, адам да өзгереді. Соған сай ғылым да жаңалықтармен толығады — бұл табиғи заңдылық. Өзіме «Мен қалай өзгердім? Оқушыларым қалай өзгерді?» деген сауалдарды қойған сайын, Кембридж бағдарламасына алғаш келген сәтім жиі еске түседі.

Курсқа үміт, қорқыныш, қызығушылық аралас сезіммен кірдім. Бұған дейін дәстүрлі әдістемемен сабақ беретін мұғалімдердің бірі едім: кейде ғана сабақты түрлендіріп, көбіне пәндік білім берумен және мемлекеттік стандарттарды орындаумен шектелетінмін. Оқушылар ҰБТ-дан өтіп, қалаған оқуына түссе болды деп ойлайтын кездерім болды. Ал түлектердің өмірге бейімделуі, қиындықтан шығуы, тығырықтан жол табуы секілді маңызды мәселелерді көбіне олардың өз еншісіне қалдыратынмын.

Маңызды түсінік Кембридждік оқыту тәсілінің түпкі мақсаты — оқушының мектептен кейінгі өмірінде де бағдар табуына көмектесу.

Бетпе-бет кезеңі: орта, тәжірибе, жаңа дағдылар

Бірінші бетпе-бет кезеңінде әр мектептен, әр ауданнан келген әріптестермен таныстым. Жас ерекшелігі де, пәні де әртүрлі ұстаздармен пікір алмасып, ой бөлістік, топтық таныстырылымдар жасадық.

Тренеріміз Бәдигүл апайдың жетекшілігімен топқа бөліну тәсілдері, амандасу түрлері, топтық жұмыстарды ұйымдастыру, бағалау әдістері, жоспарлау, сыни тапсырмалар, сергіту жаттығулары сияқты көптеген әдіс-тәсілдерді меңгердім. Ең маңыздысы — теорияны ғана емес, оны сабаққа қалай енгізуді түсіндім.

Өзім қабылдаған негізгі қағидалар

  • Оқушылардың топта отырып жұмыс істеуі — сабақтың жүйелі бөлігі.
  • Жаңа мәтінді дайын түсіндірмей, оқушының өз бетімен игеруіне жағдай жасау.
  • Сыни ойландыратын тапсырмалар арқылы дәлел мен пікір мәдениетін дамыту.
  • «Оқушы үніне» сүйеніп жоспар құру және сабақты соған қарай бейімдеу.

Жеті модуль: сабаққа кіріктіру өзегі

  1. 1. Оқыту мен оқудағы жаңа тәсілдер
  2. 2. Сыни тұрғыдан ойлауға үйрету
  3. 3. Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау
  4. 4. АКТ пайдалану
  5. 5. Талантты және дарынды балаларды оқыту
  6. 6. Жас ерекшеліктеріне сәйкес оқыту
  7. 7. Оқытуды басқару және көшбасшылық

Мектептегі тәжірибе: алғашқы қадамдар және әріптестермен кеңесу

Бетпе-бет кезеңінен кейін теорияны тәжірибеге айналдыру үшін мектептегі тәжірибе басталды. 25 наурыздан бастап тәжірибе кезеңіне кірісіп, алғашқы күні мектеп директоры Сары Бауыржан Өтеумағанбетұлына мақсатым мен жоспарымды таныстырдым. Директор қолдау білдіріп, әкімшіліктің қатысуымен жиналыс өткізіп, тәжірибе өтетін сынып пен кабинетті нақтылап алдық.

Өзім сабақ беретін 5 «Б» сыныбын таңдадым. №106 кабинетте интерактивті тақта болмағандықтан, №206 кабинет берілді. Мектеп қабырғасына оқушы жұмыстары жапсыруға болмайтындықтан, жылжымалы тақта ұсынылды. Сол күннен бастап кабинет дайындау, ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыруға арналған алғашқы сабақтарды жоспарлау сияқты жұмыстар жүйелі түрде басталды.

Әдістемелік бірлестікпен жұмыс

Әдістемелік бірлестікте сегіз мұғалім бар. Сол әріптестеріммен Кембридж бағдарламасының мақсаттары, сабақ өткізу тәсілдері, жоспарлау түрлері бойынша тәжірибемді бөлістім.

Сергіту және өзара әрекет

«Шимайланған қолдар», «Ішкі шеңбер — сыртқы шеңбер»

Топқа бөлу

«Домино», «Мозаика»

Бағалау

«Бағдаршам», смайликтер, критерий арқылы бағалау

Ең негізгі талап

Топтық/жұптық жұмыс және «оқушы үніне» сүйенген жоспар

Кері байланыс үшін стикерлер арқылы ойларын жаздырдым. Бірі «сәттілік тілеймін» деп қолдау білдірсе, енді бірі «28–29 оқушымен жұмыс у-шу болып кетпей ме?» деп күмәнданды. Кейбірі сабаққа қатысып көруге ниет білдірді. Мен сабақтарыма қатысуға ашық екенімді айттым. Осы үдерістің өзінде көшбасшылық қабілетім нығая түсті.

Ынтымақтастық атмосферасы: зерттеу, ереже, диалог

Сыныппен жұмысты зерттеу әдістемелерінен бастадым. Социометрия арқылы сынып ішіндегі қарым-қатынасты анықтап, үш оқушының (Аян, Бекназар, Саламат) көшбасшылық әлеуеті барын байқадым. Ал (Қайсар, Арман, Әлішер) оқушылардың шеткері қалып қоятыны көрінді. Осыдан кейін оларды ортаға тартуға бағытталған жұмыстар жоспарланды.

Өзін-өзі бағалау әдістемесінің екі түрін жүргіздім. Нәтижесінде оқушылардың өз-өзіне баға беру деңгейі әртүрлі екені анықталды: кейбірі өте жоғары, енді бірі орташа немесе төмен бағалайды. Сыныпта қыз балалар көп болғандықтан, қыздар өздерін жоғары бағалайтыны байқалды.

Қызығушылықтар анкетасы арқылы әр оқушының ұнататын пәнін анықтауға тырыстым. Нәтижесінде, ешбір пән назардан тыс қалмағанын көріп, оқушылардың мектепке білім алу үшін келетінін түсінетініне қуандым.

Топтық мәдениет: ереже мен сергіту

Оқушыларды «Мозаика», пішін, түс, өлең жолдары және суреттер арқылы топқа бөлдім. «Танысайық», «Сіз қаншалықты кластастарыңызды танисыз?» сияқты танысу тапсырмаларын өткіздік.

Сынып ережесі (бірлесіп құрылған)

  • Тыныштық сақтау
  • Ұйымшылдықпен жұмыс жасау
  • Сабаққа белсене қатысу
  • Бір-бірімізді мұқият тыңдау
  • Тазалық сақтау

Ұрандар:

«Тәртіп бар жерде — білім бар!»

«Бірлік бар жерде — тірлік бар!»

«Біріміз — бәріміз үшін, бәріміз — біріміз үшін!»

Сергіту сәттерінде «Капитан», «Ішкі шеңбер — сыртқы шеңбер», «Шимайланған қолдар», «Адам–Үй–Ағаш» жаттығуларын қолдандым. Алғашында ұлдар мен қыздардың бөлек жүруі байқалды. Бірақ жүйелі жұмыстар арқылы бұл кедергі біртіндеп азая бастады.

Зерттеушілік сұрақтар

«Құм терапиясы», «Бүтін құмыра мен жарық құмыра», «Қытай балеті», «Әлемнің жеті кереметі» бейнематериалдарын көрсете отырып, оқушыларды диалогке шақыратын сұрақтар қойдым, эссе жаздырдым.

Сыни ойлау мен рефлексия

Оқушылар өмірдің мәні, қоғамдағы әртүрлілік, инклюзивті орта туралы ойлануға мүмкіндік алды. «Қытай балеті» бейнесінен кейін инклюзивті мектеп тақырыбына эссе жазғанда оқушылардың терең ойы қуантты.

Нәтиже

  • Сенімділік артты
  • Ойды ашық жеткізу қалыптаса бастады
  • Достық қарым-қатынас нығайды
  • Ұл-қыз болып бөліну кедергілері әлсіреді

Тізбектелген сабақтар: диалог арқылы түсіну

Одан әрі жеті модуль кіріктірілген тізбектелген сабақтар топтамасын жоспарлап, мына тақырыптар бойынша сабақтар өткіздім: «Жануарлардың көптүрлілігі және олардың маңызы», «Жануарлар арасындағы қарым-қатынас», «Өсімдіктердің көптүрлілігі және олардың маңызы», «Бөлме өсімдіктері».

Осы сабақтарда сыни ойлау, ой ұшқырлығы, еркіндік пен сенімділік дамыды; биологиялық білім нығайды; талантты және дарынды оқушылар анықталып, олардың әлеуетін көтеруге мүмкіндік туды. «Үнсіз» оқушылар да біртіндеп ашыла бастады.

Тілдің рөлі туралы тірек ой Барнс (1971): сыныпта тіл қаншалықты қолданылса, оқушылардың оқуына соншалықты әсер етеді. (Мұғалімдерге арналған нұсқаулық, 39-бет)

Сұрақ қою: сабақтың кілті

«Жануарлардың көптүрлілігі және олардың маңызы»

Ормандағы жануарлар тіршілігі туралы үзінді көрсетіп, сұрақтар қойдым:

  • • Нені көріп отырмыз?
  • • Олар немен қоректенуде?

Оқушылар жауабы арқылы сабақ тақырыбы ашылды.

«Өсімдіктердің көптүрлілігі және олардың маңызы»

Сурет бойынша сұрақтар:

  • • Нені көріп тұрмыз?
  • • Қандай мағына береді?
  • • Неліктен бұлай жіктелген?

Оқушылар жауаптары әртүрлі қырынан толықты: Анеля — жүйелеу логикасын түсіндірді, Ақсәнім — көптүрлілікті атап өтті, Қайсар — суреттегі «судағы/құрлықтағы» қабаттастыруды дәл байқады.

«Бөлме өсімдіктері»

Бейнематериалдан кейін зерттеушілік сұрақтар:

  • • Нені көріп отырмыз?
  • • Бөлме өсімдіктерін қандай мақсатта өсіреміз?
  • • Бөлме өсімдіктерін қалай күтеміз?

Мерсер мен Литлтон (2007) диалог сабақтың қызығушылықты арттырып, білім деңгейінің өсуіне ықпал ететінін атап өтеді. (Мұғалімдерге арналған нұсқаулық, 39-бет)

Бағалау: түсіну деңгейін көру және қолдау

Бағалаудың мәні «Бағалау» термині «жақын отыру» дегенді білдіретін латын сөзінен шыққан: бағалаудың негізгі сипаты — бір адамның басқа адамның не айтып, не істегенін мұқият бақылауы немесе өзін-өзі бақылау жағдайында өз ойлауын, түсінігін, тәртібін бағамдауы. (Мұғалімдерге арналған нұсқаулық, 57-бет)

Осы түсінікке сүйеніп, сабақтарымда оқушылардың өзін-өзі және өзара бағалау дағдысын қалыптастыруға мән бердім. Бағалау — «үкім» емес, керісінше оқу үдерісін жақсартатын нақты дерек көзі екенін ұғындырғым келді.

Қолданған бағалау тәсілдерім

Күн — Ай — Бұлт

Сабақ кезеңдері бойынша өзін-өзі бағалау.

Бағдаршам

Жасыл/сары/қызыл арқылы түсіну деңгейін белгілеу.

Фигуралармен бағалау

Жұлдызша, төртбұрыш, үшбұрыш; көшбасшы арқылы топтық бағалау.

Смайликпен жұптық бағалау

Күлімдеу/бейтарап/ренжу — түсіну мен белсенділік индикаторы.

Сыни ойлау және бірлескен оқу: нақты тапсырмалар арқылы

Сыни ойлаудың кең мағынасы Сыни тұрғыдан ойлау — қарсы пікір айтуға, баламалы шешім қабылдауға, ойлау мен іс-әрекетке жаңа тәсіл енгізуге дайын болу, сондай-ақ басқаларды сыни ойлауға баулу. (Мұғалімдерге арналған нұсқаулық, 49-бет)

Жануарлар мен өсімдіктерді салыстыра отырып, Венн диаграммасын толтыру тапсырмасын ұсындым. Әр топтан бір оқушы интерактивті тақтада орындап, сынып алдында ойды дәлелдеуге үйренді.

Қабілетті оқушыларым Аделя, Ақсәнім, Әсем, Бекназар тапсырманы тез орындап, айырмашылық пен ұқсастықты нақты талдады. Бұл — сыни ойлау дағдысының қалыптаса бастағанының белгісі.

Өзін-өзі реттеу және дарынды оқушылар

Тізбектелген сабақтарда өзін-өзі реттеу «Джигсо» әдісінде, топтық және жұптық жұмыстарда көрінді: оқушылар материалды түсінеді, талдайды, қорытындылайды, таныстырылым жасайды.

Осындай ортада дарынды балалардың қабілеті шыңдалып, үнсіз оқушылар да жауапкершілік алып, белсенділік таныта бастады. Топ ережесі олардың өздерін жинақтауына ықпал етті.

Кездескен қиындықтар және шешу жолдары

Тәжірибедегі кедергілер

  • Уақытты тиімді пайдалана алмау
  • Топқа бөлінгенде дабыраның көбеюі
  • Өзара келісе алмаушылық
  • Ойды ашық жеткізе алмау және ұялшақтық
  • Сыни ойлау деңгейінің төмендігі

Жүйелі әрекеттер

  • Топтастыру тәсілдерін жиі түрлендіру
  • Топтық және жұптық жұмысты жүйелеу
  • Әр жауапты қолпаштап, сенім қалыптастыру
  • Сыни тапсырмаларды тұрақты қолдану
  • Сұрақ арқылы жетелеу және дәлел сұрау

Бұл кедергілер бірден толық жойылған жоқ, бірақ сабақтар жүйеге түсіп, оқушылардың да, менің де дағдыларым бір арнаға келе бастады. Екінші бетпе-бет кезеңінде рефлексия жасап, Кембридж тәсілін тереңірек меңгере түстім.

Қорытынды: мұғалімнің миссиясы — шабыттандыру

Уильямның сөзімен айтсақ: «Жай мұғалім хабарлайды, жақсы мұғалім түсіндіреді, керемет мұғалім көрсетеді, ұлы мұғалім шабыттандырады». Олай болса, оқушылар сабаққа ынтамен келіп, сабақта рахаттанып отырып, сабақтан шабыттанып шығатындай орта құрайық.

Кембридж тәсілі арқылы оқыта отырып, жан-жақты жетілген жеке тұлға тәрбиелеуді жалғастыра берейік.

Негізгі нәтиже

  • Мен өзгердім: жоспарлауым, көзқарасым, көшбасшылығым нығайды.
  • Оқушылар өзгерді: диалогке түсті, сенімді болды, бірлесіп оқуды үйренді.
  • Сабақтың өзегі айқындалды: өмірге қажет дағды мен мағыналы оқу.