Тіл қазынасы - ескі сөз
Тіл мен әдебиет — ұлттың жаны
«Бір кеуде — пенденің дүниеде жасауы, бар болып тұруы үшін жан, рух керек. Бір халық, бір елдің де дүниеде бір милләт, ел болып жасауы, тірлік етуі үшін тіл керек, әдебиет керек. Жансыз кеуде дүниеде жасай алмас, шіріп топыраққа айналып жоқ болар. Тілі, әдебиеті болмаған милләттің де тап сол жансыз кеудеден айырмасы болмас: өзіне тән әдебиеті болмаған халық та дүниеде жасай алмас».
«Ер қазынасы — жүрген із, ел қазынасы — көне көз, тіл қазынасы — ескі сөз».
Бұл сөз қазақ халқының тілге деген құрметін айқын көрсетеді: халқымыз қашанда сөзге шешен, ойға жүйрік болды.
Қазақ сөзінің қуаты
Дауды тоқтатар бір ауыз сөз
Қазақ бай сөздік қорын, аса икемді де көркем тілін өмірдің барлық саласында орнымен, жүйелі қолдана білді. Терең мағыналы, байламды бір ауыз дуалы сөзбен ел арасындағы жанжалды тыйып, қаһарлы жауды да райынан қайтарған.
Жұбатар да, жігер берер де тіл
Бір ауыз пәтуәлі сөзбен жылағанды жұбатқан, қажығанды демеген, жасқанғанды жігерлендірген, түңілгеннің үміт отын жаққан. Тіл — қоғамның ішкі рухани тірегі.
Ғалымдар бағасы: қазақ тілі туралы пікірлер
Инстван Қоңыр (Венгриялық ғалым)
«Қазақ тілі — түркі тілдес халықтардың ішінде қаймағы бұзылмаған, таза, аса бай тіл».
В. В. Радлов
«Қазақтар шешен келеді, олар мақалдап сөйлейді, жай сөзінің өзі өлең болып құйылып жатады».
С. Е. Малов
«Түркі халықтарының ішіндегі ең суретшіл, ең образды тіл — қазақ тілі. Қазақтар өзінің шешендігімен және әсем ауыз әдебиетімен де даңқты».
Расул Ғамзатовтың ойы да тілдің тағдырына жауапкершілікті еске салады:
«Егер тілім жойылатын болса ертең, онда Құдай мені бүгін алмай ма?»
Тіл — қарым-қатынас құралы ғана емес
Қазақ мәдениеті ХХ ғасырда жойылып кетудің аз-ақ алдында қалды. Сан ғасырлық көшпелі өмір тәжірибесін бойына сіңірген, кең дала мен ғарыштай шексіз көкжиектің суретін қиялға қондырған тілдің өзі тұтынуға жарамсыз күйге түсе жаздады.
Тіл — тек қарым-қатынас құралы емес; ол — ұлттық діліміздің көрініс табатын әлеуметтік құбылыс, мәдениетіміздің биік тұғыры. Сондықтан тіл ұлттық мәдениеттердің өзара қатынасында да аса маңызды рөл атқарады.
Мемлекеттік тіл саясаты және қоғамдық жауапкершілік
Қазақстан Республикасының тіл саясаты мемлекеттік тілді дамытуға және республикада қолданылатын өзге тілдерге де қолайлы жағдай жасауға бағытталған. Бүгінде ел басшылығы халықты біріктірудің басты факторы ретінде мемлекеттік тілді жан-жақты дамытуға ерекше назар аударып келеді.
Дәрежесін нығайту
Қазақ тілінің мемлекеттік мәртебесін қоғамда нақты іске айналдыру — тұрақты стратегиялық басымдық.
Қолданылу аясын кеңейту
Тілдің әлеуметтік-коммуникативтік міндеттерін кеңейту — елдің бірлігі мен дамуымен тікелей байланысты.
Бағдарламалық негіз
Мемлекеттік тілді дамыту тілдерді қолдану мен дамытудың 2001–2010 жылдарға арналған бағдарламалық мақсаттарымен сабақтас жүргізілді.
Осы бағытта Қазақстан халқы Ассамблеясы да өз стратегиясында мемлекеттік тіл мен қазақ мәдениетінің азаматтық әрі рухани ортақтықты күшейтудегі жетекші рөлін атап көрсетті. Бұл — Қазақстандағы барлық этностардың бірігуі жолында қазақстандық бірегейлікті қалыптастырудың маңызды тетігі.
Тіл мерекесі: құрмет пен ұлықтау
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың 1998 жылғы 20 қаңтарда қол қойған Жарлығымен «22 қыркүйек — Қазақстан Республикасы халықтарының тілдері күні» белгіленіп, бүгінде бұл мереке кеңінен аталып өтеді. Осы күні тіл шеруі, айтыс, мемлекеттік тілді оқып-үйренуге арналған түрлі іс-шаралар ұйымдастырылады.
«Ана тілім — бабам тілі, қасиетім, қанатым; ғұмыр бойы бас иетін ар-ожданым, санатым. Мың азаптан, мың тозақтан еңсе бүкпей өтіп, ана тілім, өркенде; бола бер күшті, көркем де».
Қазақ тілін дамыту — ортақ құндылық
Қазақ тілі барша құдірет-қуатымен әлемдік тіл кеңістігінің құрамдас бөлігі. Оның жетістігі — өзге халықтардың жетістігі секілді бүкіл адамзатқа ортақ мазмұндық байлықтың бір бөлігі. Қазақ тілінің табиғатына тән кейбір мүмкіндіктер көптеген тілдердің сөздігінен де кездесе бермейді: ол арқылы нақтылы құбылыстарды танудың өзіндік өрісі ашылады.
Жалпы, қазақ тілін дамыту — гуманитарлық тұрғыдағы қуатты қаруды шыңдау, қоршаған ортаны бағамдаудың бір құралын жетілдіру. Өмірдің барлық белесінде — бала сөзінен бастап, күнделікті тұрмыстың мамыражай сәттерінен философиялық ой-толғауға дейін — тіл әр халықтың болмысын айқындайды.
Қазақтың қарапайым тілін, дәстүрін, мәдениетін, әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрін білмей; домбыра үніне ұйымай; жусанды даланың иісін аңсамай, өзін қазақпын деу де қиын. Сондықтан осыны атамекенімізде — тілдің жан-жақты дамуына ең қолайлы туған жерінде — әрдайым жадымызда ұстауымыз керек.