Қыз бала - ұлт ұйытқысы, болашақ ана, аяулы жар
Қыз бала — ұлттың ұйытқысы
Қыз бала — ұлт ұйытқысы, болашақ ана, аяулы жар. Бұл ұғым “қазақ” атауы қалыптасқан күннен бүгінге дейін аманаттай сақталып келеді. Алайда бүгін “қыздарымыз шынымен саналы ұрпақ тәрбиелеудің жауапкершілігін сезініп отыр ма?” деген сауал жиі ойға оралады.
Соңғы жылдары қаракөздеріміздің өзге ұлт азаматтарымен шаңырақ көтеруі жиілеп, қоғамдағы өзекті мәселелердің біріне айналды. Айтылған деректерге сүйенсек, елімізде әр 100 некенің шамамен 20%-ы аралас неке.
Неге аралас неке көбейіп барады?
Бұл құбылыстың себептері әртүрлі. Бір ғана факторға тіреп қою дұрыс емес, дегенмен қоғамда жиі айтылатын бірнеше уәж бар.
1) Қаржылық жағдайға байланып қалу
Ең алдымен ойға келетіні — қомақты қаражат, тұрмыстың жайлылығы, “дайын” мүмкіндіктер. Психолог мамандардың пікірінше, бұл үрдіс көбіне тұрмысы төмен отбасынан шыққан қыздардың арасында кездеседі: материалдық тұрақтылыққа ұмтылыс таңдау жасауға қатты әсер етеді.
2) Білім, тіл және көші-қон
Екінші себеп — шетелде білім алып, тіл үйреніп, кәсіби биікке ұмтылған студенттер. Бастапқыда олар “арман қуып” кетсе де, уақыт өте жаңа ортаға бейімделіп, сол елде тұрақтап қалуды көздейді. Бұған өмір сапасы мен табыс көлемі сияқты факторлар да ықпал етеді: кей елдерде жалақы біздің деңгейден бірнеше есе жоғары болуы мүмкін.
Мақсат
Білім мен мансап
Орта
Жаңа мәдениет, жаңа байланыс
Мотивация
Табыс пен мүмкіндік
3) Жеке көңіл күй, реніш және “кек” психологиясы
Үшінші себеп ретінде кей бойжеткендердің қазақ жігіттерінен көңілі қалып, қарым-қатынастағы сәтсіздіктің салдарынан “кек” қайтаруға ұқсас шешімдер қабылдауы айтылады. Әдетте мұндай қадамға өмірлік тәжірибесі бар, өз бағытын өзі таңдауға үйренген қыз-келіншектер баруы мүмкін. Бірақ эмоцияға сүйеніп жасалған шешім ұзақ мерзімде өкінішке ұрындыру қаупін арттырады.
Назар аударатын жайт
Жеке тағдырға баға беру оңай, ал жауапкершілігі ауыр. Мұндай тақырыпта қорытындыны үкімге айналдырмай, себеп-салдарды салмақтап айту маңызды.
Күтім мен қауіп: бәрі бірдей “бақ” бола ма?
Өкінішке қарай, “бақ қуып” кеткендердің бәрі көздегеніне жете бермейді. Кейбірі бөтен елде қорғансыз күй кешіп, кейін елге оралып жатады. Бұл — мәселенің екінші, көбіне ашық айтыла бермейтін қыры.
Бір қыздың тағдыры — бір адамның ғана емес, бүтін бір әулеттің, қоғамның жан жарасы. Сондықтан бұл тақырыпты даурығудан гөрі, байыппен талқылау қажет.
Неліктен өзге ұлт өкілдері қазақ қыздарына қызығады?
Көрік пен нәзіктік туралы түсінік
“Жеті қазынаның бірі — көрікті әйел” деген ұғымды алға тартатындар бар. Қазақ қыздарының сымбаты мен тәрбиесін қадірлейтіндер аз емес.
Қонақжай ортада орнығуға ұмтылу
Кейбірі өзге ұлтты “құтты қонақ” деп қабылдайтын ортада өмір бойы орнығып қалуды мақсат етеді. Дәл осы тұста мәселенің салмағы біздің қоғамға да түседі.
Шешім қайда: тәрбие, жауапкершілік, қоғамдық ұстаным
Авторлық пікірге сүйенсек, қазақ қоғамының көбеюіне себепші қыздарымызға әке — қорған, ана — тәрбиеші ретінде дұрыс бағыт беріп, ұлттық болмысты танытып, жөнімен тәрбиелеуі тиіс. “Қырық үйден тыйым” деген түсінікті бүгінгі заманға сай, қысым емес — сана мен қауіпсіздік, қадір мен шекара ретінде ұғындырған дұрыс.
Құқықтық қадам туралы ой
Сонымен қатар, аралас некеге қатысты құқықтық шектеу енгізу туралы ұсыныс айтылады. Салыстыру ретінде кей елдердегі ұлттық некеге қатысты ұстанымдар мысалға келтіріледі: Жапонияда ұлттың біртектілігі өте жоғары делінеді, араб елдерінде “қыз бермеу” қағидасы кездеседі, Түркияда шетел азаматына тұрмысқа шығуға қатысты қатаң ұстаным бар деген пікір бар.
Ескерту: Бұл — қоғамдық пікір деңгейінде айтылатын мысалдар. Әр елдің нақты заңнамасы мен тәжірибесі әртүрлі болуы мүмкін.
Ер азаматқа қойылар талап
Мәселе тек қызға ғана тірелмейді: ер азамат та ұсақтанбай, отбасын асырау, жауапкершілікті көтеру, уәдеге берік болу секілді борыштарын орындауы керек деген көзқарас айтылады.
Дәйексөз
Мұхтар Әуезовтің “Ел болам десең, әйеліңді түзе” деген сөзі осы ойды бекіте түседі.
Ұлт келешегі туралы алаң
Келтірілген пайым бойынша, 17 миллион тұрғыны бар елімізде қазақ халқының үлесі шамамен 11 миллионға жуық делінеді. “Қандастарымыз шетелдік күйеу баладан сыйлай берсе, қалай Мәңгілік ел атанамыз?” деген алаң да осыдан туындайды. Сонымен бірге, ұлттық болмысы әлсіреген қоғамдармен теңесіп кету қаупі сөз болады.
“Қазақстан — кең-байтақ, 130-дан астам ұлт өкілдері тұрады” деп мақтан тұтқанымызбен, зиялы қауым мен өнегелі ұрпақ қалыптасуының негізі саналатын қыз тәрбиесіне бейжай қарамау керек деген түйін жасалады.
Қорытынды ой
Өзекті мәселе жөнінде айтарымыз да көп, бас шайқарымыз да бар. Бастысы — қыздарымызға сана, таңдауларына жауапкершілік, болашаққа берік бағдар берілсін.
“Қыз өссе — елдің көркі” деген сөзді қапысыз қалай айтқан, қайран бабалар?