Менің әйелім адамзаттың сұлуы

Сапаһи мен сұлулыққа байланып қалған өмір

Ертеде Сапаһи деген кісінің теңдесі жоқ, аса сұлу әйелі болыпты. Әйелінің сұлулығы сонша — бір көрген жан қайта көруге құмарланып, көргенін сөзбен жеткізе алмай қалады екен.

Сапаһи әйелін шексіз жақсы көріпті: әйелі үйде отырса — өзі де үйде, әйелі сыртқа шықса — қасынан қалмай бірге жүреді. Ұйқыға кеткенге дейін әйелінің жүзіне қарап, басқа тірлік істемей, осылай бірнеше жылын өткізіпті.

Күмән мен сенім: ерлі-зайыптылар арасындағы алғашқы сын

Тұрмыс әбден нашарлаған күні әйелі: қолдағы мал-мүлік пен ақша таусылғанын, жұрт қатарлы тіршілік жоқ екенін айтып, “Енді жанды қалай бағамыз?” деп сұрайды.

Сапаһи болса: “Сені бір сағат көрмесем асығып, өліп кете жаздаймын. Алысқа кетсем, біреу алып кете ме деп те қауіптенем,” дейді.

Ғибратты әңгіме: түйе, дария және қате қорытынды

Әйелі Сапаһидің күдігін сейілту үшін бұрынғы замандағы бір оқиғаны айтады: бір саудагер сүйікті әйелін қасына ертіп, ұзақ жолға шығып, дарияға келгенде түйелер өтпей қалады. Әйелі бір құлға өз түйесін беріп, әлгі түйе судан тайсалмай өте шығып, қалғандары да ілесе өтеді.

Саудагер “Қайдан білдің?” дегенде әйел: бір түйенің енесі қорқақ, екіншісінікі батыл болғанын, төл де енесіне тартатынын айтады. Сонда саудагер “Ендеше сен де шешеңе тартасың” деп, еш дәлелсіз ауыр айып тағып, ажырасып кетеді.

Гүл белгісі: адалдықтың шартты дәлелі

Әйелі Сапаһиға хош иісті бір шөптің гүлін береді: “Осы гүлді құлағыңа қыстырып жүр. Егер гүл қураса — көңілім бұзылғаны. Қурамай тұрса — адалдығымның белгісі,” дейді.

Сапаһи әйеліне сеніп, ұзақ сапарға аттанады. Он бес күн жүріп бір шаһарға жетіп, жұмыс іздегенде, патшаның баласына кездеседі. Шаһзада қырық нөкерін ертіп, ойын-сауықпен жүретін, ақы төлеп адам ұстайтын екен. Сапаһи соған қосылады.

Көктемде басталған бұл өмір күзге ұласады. Барлық шөп қураса да, Сапаһидің құлағындағы гүл сол күйі солмайды. Мұны көрген шаһзада таңырқап, сырын сұрайды.

Шаһзаданың мысқылы және “сынақ” ойыны

Сапаһи гүлдің мәнін айтып бергенде, шаһзада оны мазақ қылып күледі: “Сен әйелдің қандай болатынын әлі білмейді екенсің. Әйелің сені әдемілеп алдаған,” дейді.

Кейін Сапаһи жоқта жігіттерін жинап: “Осы гүлді сынау үшін, араларыңнан барып, әйелдің көңілін бұза алатын бар ма?” деп, байлық уәде етеді.

Қасен деген жігіт өзіне сеніп, мол алтын алып, Сапаһидің еліне жолға шығады.

Қасеннің айласы және кемпірдің араласуы

Қасен шаһарға келіп, ойын-тамаша құрып отырған жас жігіттерге жолығады. Олардан кеңес сұрағанда, бәрі де әлгі әйелге ғашық болып көргенін, бірақ бойұсындыра алмағанын айтады да, “айлакер кемпір бар, соны разы етсең, жолын табар” дейді.

Қасен кемпірге көп алтын беріп, мақсатын айтады. Кемпір әйелдің үйіне барып, жастық, ләззат, шаһзадаға лайықтық туралы сөз қозғап, “бір түн ғана көңілін тапсаң қайтеді?” деп үгіттейді.

Әйел болса: “Сапаһиден басқа еркекке жақындап көрмеппін. Бірақ алыстан іздеп келген жанның сағын сындырмайын. Әуелі өзі келіп көрсін, егер жақтырса — болсын,” дейді.

Тұзақ: “молда келді” деген сылтау

Қасен келгенде әйел оны сырт көзге сездірмей өткізу үшін айла үйретеді: кемпірге “жақтырмадым” деп айтсын да, кейін жасырын қайта келсін дейді. Қасен келісіп, бәрін орындайды.

Түнде дастарқан жайылып, жатар шақ жақындағанда, қызметші әйел сыртқы қақпаны тарсылдатып, “Молда ағаңыз келіп қалды!” деп кіреді. Әйел “Енді қайттік?” деп сасып, Қасенді уақытша тауық қораға тығып, сыртынан құлып салады.

Таңертең әйел қораның тесігінен қарап, Қасеннен жөн сұрайды. Қасен бар шындықты айтып береді: бұл сапардың артында шаһзаданың “сынағы” тұрғанын толық баяндап шығады. Әйел істі түсініп, есікті ашпай, Қасенді ұзақ уақыт сол жерде ұстап, өлмейтіндей етіп ас-суын беріп тұрады.

Екінші “сынақ”: Құсайын да сол қақпанға түседі

Қасен оралмаған соң, шаһзада тағы бір адам жібермек болады. Бұл жолы Қасеннің інісі Құсайын “мен барамын” деп шығады. Оған да алтын беріліп, дәл сол жол қайталанады: жігіттер, кемпір, үгіт, “алдымен көрсін”.

Әйел Құсайынға да бұрынғы айласын қолданады да, ақыры оны да Қасеннің қасына қамап қояды.

Шындық ашылған кеш: қонақ күту және масқара болған тәкаппарлық

Ақыры шаһзада күдігі көбейіп, Сапаһиге: “Еліңізден шыққалы көп болды. Жүр, өз еліңе барып, әйеліңнің амандығын білейік,” дейді. Сапаһи қуанып, екеуі шаһарына қайтады.

Сапаһи үйіне бұрын жетіп, әйелімен амандасып, қожайынының қонаққа келетінін айтады. Әйелі үй ішін түзеп, ас қамына кіріседі.

Сол күні әйел қамаудағы Қасен мен Құсайынға: “Үйге сыйлы қонақ келді. Қызмет ететін әйел жоқ. Бүгінше әйел киімін киіп, қонақ күтсеңдер, ертең босатып, өз шаһарларыңа қайтарамын,” дейді.

Ағалы-інілі екеуі қуанып, әйел киімін киеді. Түнде шам жанып, шаһзада төрге отырады. Сол сәтте әйел дастарқанын көтеріп, біріне самаурын, біріне шәугім мен шылапшын ұстатып, қонақ бөлмеге кіріп келеді. Қасен мен Құсайын шаһзаданы танып, ұяттан есік алдында тұрып қалады.

Шаһзада орнынан тұрып, әйелден кешірім сұрайды да, болған жайттың бәрін сол сәтте Сапаһиға айтып береді. Қасен мен Құсайынға өз киімдерін кигізіп, бәрі бірге отырып тамақ ішеді.

Ақыры: жала жабылмай қалған абырой және қайтқан дәулет

Ертеңінде шаһзада өзімен бірге ала келген алтын мен қымбат заттарының бәрін Сапаһиға қалдырады. Өзі Сапаһимен дос болып, нөкерлерін алып еліне қайтады.

Сөйтіп, шаһзаданың сансыз мол дүниесі Сапаһидың шаңырағында қалып, Сапаһи мен әйелі енді жоқшылық көрмей өмір сүріпті.