Ғылыми шығармашылық

Ғылым – адамдардың табиғат, қоғам және ойлау туралы білімдерінің жүйесі. Осы үш саланың әрқайсысына қатысты ғылымдардың жеке бағыттары қалыптасып, олардың дамуына тән заңдылықтар бар.

Қазіргі заманғы ғылым – жаңа білім өндіру және оны мақсатқа сай таратуға бағытталған әлеуметтік қызмет. Ол қоғамдық өндірістің өзіндік түрі ретінде дүниенің ғылыми бейнесін қалыптастыратын білімдер жүйесін құрайды және қоғам үшін маңызды құрал саналады.

Қазіргі жағдайда ғылыми ұжым жетекшісінің рөлі күшейіп отыр. Социологиялық зерттеулер ғылыми-зерттеу жұмыстарының төмен нәтижелілігі көбіне ғылыми кадрларды орналастыру мен пайдаланудағы кемшіліктерден, сондай-ақ қызметкерлердің, әсіресе жастардың жұмысына ғылыми жетекшіліктің жеткіліксіздігінен туындайтынын көрсетеді. Қысқа мерзімді зерттеу бағдарламаларында маманданған ғылыми жетекшіліктің маңызы ерекше артады.

Ғылыми еңбектің тиімділігін арттырудың негізгі шарттарының бірі – зерттеулерді ақпараттық қамтамасыз етуді жақсарту, ғылыми коммуникацияны дамыту және ғылыми ұжымдар арасындағы байланыстарды күшейту.

Ғылымтану: негізгі бағыттар

Ғылымтану мәселелері төңірегінде қазіргі ғылымның логикалық-гносеологиялық, әлеуметтік, экономикалық, құқықтық және өзге де қырларын қамтитын көптеген зерттеулер тоғысады. Ғылыми білім мен ғылыми қызметтің дамуына қатысты маңызды эмпирикалық деректер жиналып келеді, ал социологиялық проблематика ғылымтануда барған сайын үлкен орын алуда.

• 1) Логикалық-гносеологиялық зерттеу

  Ғылыми білімнің құрылымы, дамуының логикасы мен диалектикасы.

• 2) Тарихи-ғылыми зерттеу

  Ғылым дамуының тарихи үдерісі және оның жекелеген көріністері.

• 3) Әлеуметтік зерттеулер

  Ғылымның әлеуметтік институт ретіндегі қызметі және әлеуметтік әсері.

• 4) Экономикалық зерттеулер

  Ғылым дамуының экономикалық факторлары мен тиімділік мәселелері.

• 5) Ғылыми шығармашылық психологиясы

  Шығармашылық ойлау, мотивация, қабілет және мінез-құлық ерекшеліктері.

• 6) Ғылымды өлшеу (ғылымометрия)

  Ғылымды сандық көрсеткіштер арқылы талдау және бағалау тәсілдері.

«Шығармашылық» ұғымы іздеу, табу және бұрын жеке немесе қоғамдық тәжірибеде болмаған жаңаны жасау мағынасын білдіреді. Осыған сәйкес оқушылардың танымдық шығармашылық іс-әрекеті де дербес ізденіске және жаңа өнімді жасауға немесе құрастыруға негізделеді (оқушы үшін жаңа білім не әдіс болуы мүмкін, ал қоғамдық тәжірибеде ол бұрыннан белгілі болуы ықтимал).

Шығармашылықтың негізгі критерийлері

• дербестік;
• ізденіс;
• мақсатқа жетудің мүмкін нұсқаларын таңдай алу;
• мақсатқа жету барысында жаңа өнім жасау.

Шығармашылық іс-әрекет іздеу мақсатын түсінбей, бұрын меңгерілген білімді белсенді түрде жаңғыртпай, дайын білім көздерінен қажетті ақпаратты ала алмай, дербес ізденіссіз жүзеге аспайды. Кез келген шығармашылықтың негізінде болжам және мүмкін нәтижені алдын ала болжау қабілеті жатады.

Бастауыш сыныптарда шығармашылықты дамыту үшін оқушылардың негізгі іс-әрекеттерінің (оқу-танымдық, қоғамдық пайдалы, еңбек, эстетикалық, спорттық) тиімді арақатынасын орнықтыру маңызды. Бұл қазіргі қоғамның әлеуметтік сұраныстарымен және мектеп бітірушілердің жан-жақты даярлығына қойылатын жоғары талаптармен айқындалады.

Шығармашылықтың дамуында тұлғалық ерекшеліктер шешуші рөл атқарады: шығармашылық бар жерде қиял бар. Қиял – шығармашылықтың маңызды психологиялық құрамдасы. Шығармашылық күнделікті оқу үдерісінде қалыптасады, ал саналы іс-әрекеттің бір көрінісі – белсенділік.

Мұғалімнің міндеті

Әр оқушының шығармашылық әлеуеті әртүрлі болғандықтан, мұғалімнің маңызды міндеті – шығармашылық деңгейінің өзгерісін бақылап, тұрақты дамыту. Бұл оқушының бастапқы деңгейін оның кейінгі нәтижелерімен салыстыру арқылы диагностика жүргізуге мүмкіндік береді.

Ғылыми жұмыстың мақсаты – іргелі және қолданбалы міндеттерді шешу.

Іргелі және қолданбалы ғылым

Іргелі және қолданбалы ғылым арасында қатаң шекара жоқ: қолданбалы зерттеулер уақыт өте келе іргелі сипатқа ауысуы мүмкін, ал іргелі жаңалықтар қолданбалы бағыттардың ірі өндірістік және шаруашылық мәселелерді шешуіне ықпал етеді.

Ғылыми жұмыс түрлері: теориялық және эмпирикалық

Теориялық ғылымның ішкі түрлері

Курстық жұмыс

Курстық жұмыс – ғылыми зерттеу элементтері бар студенттің өзіндік оқу жұмысының түрі. Ол теориялық білімді тереңдетуге, зерттеуге қызығушылықты арттыруға, таңдаған сала бойынша бастапқы дағдылар мен біліктерді қалыптастыруға және жеке ұстанымды айқындауға көмектеседі.

Курстық жұмыс барысында студент талдау жасауға, ғылыми-әдістемелік материалдар негізінде психологиялық-педагогикалық зерттеу жүргізуге, қорытынды мен тұжырымдар жасауға үйренеді.

Зерттеу жұмысының негізгі сатылары

1. Тақырып таңдау: тақырыптың көкейкестілігі мен студенттің зерттеуге қызығушылығына сүйеніп анықталады; ол күнделікті мәселелермен және уақыт талабымен үйлесуі тиіс.
2. Мақсатты анықтау.
3. Міндеттерді айқындау.
4. Психологиялық-педагогикалық зерттеу жүргізу.

Дипломдық жұмыс

Дипломдық жұмыс бітірушінің болашақ мамандығына қатысты теориялық және практикалық міндеттерді шешуге даярлығын көрсетеді.

Мақсаты

• таңдаған мамандық бойынша теориялық және практикалық білімді жүйелеу және тереңдету;
• білімді нақты практикалық міндеттерді шешуге қолдану;
• өздігінен жұмыс істеу дағдысын дамыту;
• зерттеу әдістемелерін меңгеру.

Студент назар аударатын негізгі талаптар

• тақырып бойынша берік теориялық база және материалды ғылыми тұрғыда баяндау;
• әдеби деректерді талдау және жалпылау;
• практикалық міндеттерді шешу, ұсыныстар әзірлеу;
• талдау дағдылары, эксперимент жүргізе алу;
• есептеу техникасын және құралдарды қолдана білу;
• зерттеу әдістерін тиімді таңдау және қолдану.

Жалпы сапалық өлшемдер

Мақсатқа бағыттылық

Әр бөлім мақсатпен логикалық байланыста болуы.

Құрылымның анықтығы

Бөлімдер жүйелі және бірізді болуы.

Логикалық баяндау

Материалдың дәлелді және үйлесімді берілуі.

Тереңдік

Мәселенің жан-жақты қарастырылуы.

Сенімді дәлел

Фактілер мен аргументтердің негізділігі.

Тілдің нақтылығы

Ойдың ашық, нақты және түсінікті берілуі.

Тақырыпты бекіту және ұйымдастыру тәртібі

Дипломдық жұмыс тақырыптарын бітірушілерді даярлайтын кафедра әзірлейді. Тақырыптар студенттің болашақ мамандығына сәйкес, көкейкесті және бүгінгі күн талабына сай болуы тиіс. Студент тақырыпты еркін таңдауға құқылы; көбіне ол курстық және басқа зерттеу жұмыстарының жалғасы болады.

Тақырып таңдалғаннан кейін студент кафедра меңгерушісінің атына өтініш береді. Диплом тақырыбы, ғылыми жетекші және кеңесші кафедра ұсынысы негізінде факультет деканының бұйрығымен бекітіледі.

Тақырып бекітілген соң, студент ғылыми жетекшімен бірге орындау жоспарын құрастырады. Жоспарға студент пен жетекші қол қояды, кейін кафедра меңгерушісі бекітеді. Тапсырма екі данамен рәсімделеді: біреуі студентке, екіншісі кафедрада сақталады.

Жұмыс ғылыми деректер мен әдебиеттерді терең талдау негізінде орындалады. Эксперимент жүргізілетін ұйымның практикалық материалдарын пайдалану міндетті.

Дипломдық жұмыстың құрылымы

1. Титулдық бет (сыртқы бет).
2. Дипломдық жұмысты орындауға тапсырма.
3. Мазмұны.
4. Кіріспе.
5. Негізгі бөлім.
6. Қорытынды.
7. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
8. Қосымшалар.
9. Графикалық материалдар.