Қырғыз Қазаққа бұйырып

Рота командирі аға лейтенант Андреев екінші взводқа келіп: алда тұрған екі-үш үй мен қамыс жабылған сарайдың жайын біліп келу керек екенін айтты. «Екі жігіт барып, мүмкін болса тіл әкелсе жақсы» деді. Ең маңыздысы — ерікті сұрады.

«Неге ерікті?» — деп ойлады Қазақ. Бірақ себебі түсінікті еді: жеңіс жақындап қалған шақта өрімдей жастарды босқа қырғынға салмау.

Сонда Қырғыз орнынан атып тұрып: «Біз барайық» — деді. Қазақ та қатар тұрды. Ішінен: «Тірі болсақ — бір төбеде, өлсек — бір шұқырда» деп тәуекелге бекінді.

Андреев бір сәт бөгеліп, тағы да «кім барады?» деп қайталады. Ротаға үнсіздік орнады. Сол үнсіздіктің өзінен командирдің ішкі арпалысы сезілді: жеңіске жетер жолдың өзі қанша жанның тағдырын жұтып жатқанын ол да жақсы білетін.

Ақыры екі жігіттің дайындығын көріп: «Мақсат түсінікті ме? Ендеше жолдарың болсын!» — деп шығарып салды.

Қас қарайып, тұман қалыңдады. Айналада сырық сілтем ғана жер көрінеді. Екеуі жиырма қадам ұзап-ақ қараңғылыққа сіңіп кетті. Жүре келе Қырғыз сыбырлады: «Тоқтай тұр, бір дыбыс еститін сияқтымын». Екеуі отыра қалып тың тыңдады — анда-санда жалғыз оқтың ысқырығы ғана.

Күндіз байқап қойған қамыс-қоғаға да жетті. Әлдеқайдан иттің үргені естілді. Бұл дыбыс екеуіне де біртүрлі сағыныш болып тиді: соғыс аймағында үй иті — тіршіліктің, тыныстың белгісі сияқты.

Кенет сүлесоқ қараң ішінде біреу көрінді: қамысқа қарай жақындап келеді. Әйелдей көрінген; қолында екі шелек. Ол бастаудан су құйғанда «шылп-шылп» еткен дыбыс естілді — су аз сияқты. Сол дыбысты қалқан етіп, екеуі жата жылжып жақындай түсті.

Дәл осындай сәтте адамның тамағы қышып, кеңсірігі жыбырлап, түшкіргісі келетін жаман әдет болады. Қазақ құлақшынын жұлып алып аузы-мұрнын басып, әрең тежеп еді — бәрібір түшкіріп қойды. Түшкірік қалың матаның ішінде тұншығып, бәсең ғана «пырс» етті.

«Су тасушы әйел» дегені — алдамшы екен: Қырғыз бір сәтте-ақ су басындағы адамды тарпа бас салды. Еркек болып шықты. Қазақ оның аяқтарын тыпыр еткізбей басып қалды. Аузына шүберек тығып, қолын қайырып байлады.

Бірнеше секунд өтпей жатып Қырғыз тұтқынды тұрғызып, өзекке қарай жетеледі. Жолай тоқтап, аяқ-қолын матап, мойнына жіп салды да, жарқабақтың көлеңкелеу жеріне тастай салды. Сосын сыбырлап күліп: «Олжамды саған байладым» — деді. Қазақ та іле жауап қатты: «Сөйтпей көр, ол қырғыз-қазақтың жоралғысы».

Екеуі өзекпен жылжып, үйге тақап барды. Бір үй тым-тырыс, ал келесісі дуылдасып жатыр. Терезені қырау басып, ішін көру қиын. Қазақ есікке таяғанда іштен қарлыққан мас дауыс: «Ганс!» — деп айқайлады.

Қазақ сыбдыр білдірмей, бар немісшесімен: «Я, я» — деді. Түпкі бөлменің есігі ашыла бергенде, Қазақ ішкі бөлмеден шыққан адамды кеңірдегінен ала түсті. Шала жарықта иығындағы күміс түсті погон жарқ етті — офицер.

Қырғыз офицердің қолтығынан ала сүйреп, екеуі өзекке қарай құстай ұшты. Офицер жанұшыра: «Найн! Найн!» — деп бақырғанда, үй жақтан айқай-ұйқай көтеріліп, артынан автомат оқтары беталды тырылдай жөнелді.

Өзекке секіріп түсе бергенде Қазақ домалап кетті. Аяғы «бұралып» қалған: тізесі шығып, сирағы бөтен қалыпқа түскендей еді. «Аяғым жоқ, жөнге келмейді…» деді ол тістеніп.

Қырғыз кідірмеді. Офицерге «қозғалсаң атамын» деп орысша зекіп, автоматын жерге қойды да, Қазақтың өкшесінен ұстап, кежесінен тартып, бір-ақ жұлқып қалды. Қазақтың үні еріксіз шықты. Тізе сырт етіп орнына түсті.

«Көзімнің оты жарқ ете түсті ғой…» деді Қазақ демігіп. Қырғыз болса әдеттегі қалжыңын да қоса жіберді: «Енді түнде көзіңе қарап жүретін боласың…»

Қырғыз тұтқын солдаттың қолын шештіріп, алдына айқастырып қайта байлатты да, аяғын да босатты. Сосын офицерді тұрғызды, жіптің ұшын сол солдаттың қолына іліп қойды. Ең соңында Қазақты солдаттың арқасына мінгізді. Қазақтың екі аяғы салбырап қалды.

«Мінер көбейсін!» — деді Қырғыз, қалжыңын үзбей. Артынша офицерге қысқа бұйырды: «Көм!»

Үшеуі бірнеше жүз метрді асығыс өтті. Артта автомат үні әлі естілгенмен, бері жақындай қоймағаны аңғарылды. Ақыры өз адамдарына жетіп, аман шықты.