Сен неге төбелесесің
Тігінші Ганс: күш емес, ақыл жеңген хикая
Бір неміс шаһарында Ганс деген тігінші өмір сүріпті. Күнұзақ терезе алдындағы үстелде отырып, күрте де, шалбар да, кеудеше де тігеді екен. Бір күні ол көшеден саудагердің даусын естиді: «Мұраппа! Қара өрік мұраппасы! Кімге мұраппа керек?»
Бір тілім нан, бір қалбыр мұраппа және «жеті»
Ганс «қара өріктің мұраппасы екен, жақсы болды» деп, терезеден шақырып, жарты қалбыр мұраппа сатып алады. Нан кесіп, үстіне мұраппа жағады да, кеудешесін тіге бермек болады: «Тігіп біткен соң жеймін».
Бірақ үйі шыбынға толы екен. Мұраппаның иісін сезген шыбындар нанның үстіне үймелеп кетеді. Ганс ашуланып, қолына шүберек алып бір-ақ сілтейді — сол мезетте жеті шыбын жерге құлайды.
НЕГІЗГІ ОЙ
Кейде «ерлік» үлкен істен емес, кішкентай оқиғадан басталады — маңыздысы, оны қалай түсіндіріп, қалай пайдалана білу.
Ганс өзіне өзі сүйсініп: «Бұл ерлігімді шаһар емес, бүкіл әлем білсін!» дейді. Сөйтіп жаңа белдік жасап, сыртына үлкен әріппен: «Ашулансам, ноянмын, жетеуіңді жоямын» деп кестелейді.
Жол азық: бір түйір сүтсірне және бір құс
Жолға шығарда ол жан қалтасына бір түйір сүтсірне салып алады. Қақпа алдында бұтаға шырмалып қалған құсты көріп, оны ұстап алып, сол қалтаға салып жібереді.
Дәумен кездесу: күшті сынау — айланы ашу
Ақыры Ганс бір биік тауға келеді. Тау басында бір дәу төңіректі шолып отыр екен. Тігінші достасуды ұсынады, ал дәу оны «құртақандай» көріп, қуып жібермек болады. Бірақ белдіктегі жазуды оқығанда күмәнданады: «Мүмкін, шынымен күшті шығар. Сынап көрейін».
ДӘУДІҢ СЫНАҚТАРЫ
- Тасты қысып, ішінен су шығарды.
- Тасты қатты лақтырып, көзден ғайып қылды.
- Емен ағашын орманнан шығарып әкетуді ұсынды.
ГАНСТЫҢ ЖАУАПТАРЫ
- Сүтсірнені қысып, «су шығарғандай» әсер қалдырды.
- Қалтасындағы құсты ұшырып жіберіп, «тасым жерге түспейді» деп алдады.
- Ағаштың бұтақ жағын «ауыр» деп алып, өзі бұтақтың үстіне мініп алды.
Еменді сүйреткенде, дәу діңін арқалап кетеді, ал Ганс бұтақтың үстіне шығып алып, әндетіп отырады. Дәу шаршағанда, тігінші секіріп түсіп, «мен де көмектестім» дегендей ағашқа жармасады да: «Алпамсадай болғанмен, күшің шамалы екен!» — деп мазақ етеді.
Үңгірдегі алты дәу және бос кереует
Олар бір үңгірге келеді. От басында бес дәу отыр, әрқайсысы қолына үйтілген қой ұстаған. Гансты ерткен дәу: «Міне, біз осында тұрамыз. Ана кереуетке шық та, жатып демал», — дейді.
Ганс кереуеттің өзіне шақ еместігін аңғарып, үңгірдің қараңғылау бұрышына барып ұйықтайды. Түн ортасында дәулердің бірі оянып, темір сүйменмен кереуетті бар пәрменімен бір ұрып: «Енді мына мықтыдан құтылдық» — деп ойлайды.
Таңертең Ганс аман-есен тұрғанын көргенде, дәулердің зәресі ұшып, орманға қарай тым-тырақай қаша жөнеледі. Ал тігінші болса, оларды мазақтап күліп, өз жолымен кете береді.
Сарай қақпасындағы белдік және жаңа қызмет
Ганс король сарайының жанына келіп, көк шөпке жантайып, тәтті ұйқыға кетеді. Оны көрген нөкерлер белдіктегі: «Ашулансам, ноянмын, жетеуіңді жоямын» деген жазуды оқып, «бізге мықты келді» деп корольге хабарлайды.
Король оны нөкер етеді. Бірақ көп ұзамай сарбаздардың арасында үрей өседі: «Бұл ашуланса, бәрімізді қырып тастайды». Корольдің өзі де қауіптеніп, одан қалай құтылудың амалын ойлайды.
Екі қарақшы: айламен өзара қақтығыстыру
Ақыры король Гансты қалың ормандағы екі қарақшыны жоюға жұмсайды және жүз салт атты бермек болады. Ганс сарбаздарды орман шетінде қалдырып, өзі ішке кіреді. Дәу ағаш түбінде қорылдап ұйықтап жатқан екі қарақшыны көріп, қалтасын тасқа толтырады да, ағашқа шығып алып, бірін таспен атқылайды.
Бір тас мұрнына тиіп оятқанда, қарақшы жолдасын кінәлайды. Біраздан соң екіншісін де оятады. Сөзден сөз шығып, екеуі бір-бірін таспен де, ағашпен де төпеп, ақыры мүрдем кетеді. Ганс сыртқа шығып: «Іс бітті» — дейді.
ТҮЙІН
Ганс бірде-бір рет күш көрсетпейді; ол жағдайды өзіне ыңғайлап, қарсыластарын өзара қақтығыстырады.
Жалғыз мүйізді аң: қорқыныштыны тұзаққа түсіру
Король мұнымен де тоқтамайды: «Орманға қайта барып, жалғыз мүйізді жалмауыз аңды ұстап әкел», — деп бұйырады. Ганс балта мен арқан алып жолға шығады.
Көп ұзамай түрі сұсты, түгі тікірейген, мүйізі алмас қанжардай аң алдынан шығады. Ол мүйізімен түйреуге ұмтылғанда, Ганс жуан ағаштың тасасына тығылады. Аң екпінімен келіп ағашты сүзгенде, мүйізі ағашқа қадалып қалады да, суырып шыға алмай дал болады.
Сол сәтті пайдаланып, тігінші аңның мойнын арқанмен мықтап байлайды. Кейін мүйізін ағаштан шығарып алып, шаһарға қарай жетектеп жөнеледі.
Корольдің қашуы және тыныш аяқталу
Ганс жалғыз мүйіздіні король сарайына алып келгенде, аң тәж киген, қызыл шапан жамылған корольді көріп-ақ, пысылдап, күжілдеп, долдана түседі. Король зәресі ұшып, қаша жөнеледі; сарбаздары соңынан ереді. Ол қаша-қаша адасып, кері қайтар жолды таппай қалады.
Ал Ганс болса тыныш ғұмыр кешіпті: баяғыша күрте-шалбар, кеудеше тігіп, белдігін қабырғаға іліп қойыпты. Бұдан былай ол дәулерді де, қарақшыларды да, жалғыз мүйізді құбыжықты да көрмепті.