Керуен басы қызды көріп қызығып

Керуенбасы Байбатыр туралы хикая

Бұрынғы заманда араб жұртында Байбатыр деген жаһан кезген керуенбасы өмір сүріпті. Пайда табуды көздеп, ол дүниеде бармаған жері жоқ деседі.

Иесіз қалған шаһар

Бір күні Байбатыр мың түйе мен жүз жолдасын ертіп, өз шаһарынан өзге қалаға қарай сапар шегеді. Көп күн жүріп келіп, олар бір шаһарға тап болады. Қалаға қонып, ішін аралап қараса, жан баласы көрінбейді.

Көп ұзамай алдарынан бір сұлу қыз шығып, көз жасын тыя алмай, басынан өткенін баяндайды: «Мен — осы шаһардың патшасының қызымын. Бұл қаладағы адамдарды да, малды да бір айдаһар жұтып қойды. Өзім бір жаман үйге тығылып аман қалдым. Сізге тұрмысқа шығайын. Осы шаһардағы алтын-күмісті өз қажетіңізге жаратыңыз да, осында патша болып отырыңыз».

Қыздың сөзі Байбатырға жағады. Ол: «Бұл шаһарға патша болайын. Мен отырсам, халық қайта жиналар», — деп келіседі. Қыз айтқандай, неке қиып, осы қалада тұрақтайды.

Күмәннің күшеюі

Уақыт өте шаһарға адамдар қайта қоныстана бастайды. Алайда жұрттың ішінде молдалар тым көбейіп кетеді. Арада бір жыл өткенде, Байбатырдың жолдастары оның жүдеп, әлсіреп кеткенін байқайды.

Сонда жолдастары оған бір кеңес айтады: түнде әйелін аңдысын, қайда барып, не істейтінін білсін.

Түнгі сыр

Байбатыр түнде ұйықтаған болып жатады. Әйелі хан ұйықтады деп ойлап, үнсіз сыртқа шығады. Даланың бір шетінде қалың ну қара ағаш өсіп тұр екен. Әйелі соған барып кіреді.

Әлгі ағаштардың әрқайсысы қырық құлаш биік көрінеді. Әйелі төбесіне көтеріліп, кенет айдаһарға айналып ысқырады. Көктен жаңбыр жаудырады да, тілін жерге қарай салып жібереді. Бірақ қырық құлаш мұнарадай биіктен созылған тілі жерге жарты құлаштай жетпей қалқып тұрады.

Мұны көрген ханның жүрегі зырқ етіп, қорыққанынан үйіне қайта кіріп, төсегіне жатады. Аздан соң әйелі де келіп, ештеңе болмағандай қасына жата кетеді.

Осылайша таң атады. Байбатыр енді айдаһардан қалай құтыларын жолдастарымен ақылдасады.

Айла және темір үй

Жолдастары: «Есігі жабылса, қайта ашылмайтындай етіп темір үй жасатыңыз. Әйеліңізді алдап соған кіргізіп, есікті тарс жабыңыз. Әйтпесе ол тез арада бізді де жұтады. Айдаһар бұған дейін екі жұртты жұтыпты», — дейді.

Байбатыр кеңесті қабыл алып, шеберлерге темір үй салдырады. Есік жабылған соң ашылмайтындай етіп бекіттіреді. Үй дайын болғанда әйеліне: «Жүр, жаңа салдырған үйімді көр. Жау шапса, басыма қиын-қыстау күн туса, тығылатын орным осы», — дейді.

Әйелі алдымен кіріп кетеді. Байбатыр сыртта қалып, есікті жауып жібереді. Есік енді ашылмайды. Содан соң от жағып, темір үйді қыздырады. Айдаһар сол үйдің ішінде жанып өледі.

Қайту және мұрат

Керуенбасы шаһардағы алтын-күміс пен қазынаны, мал-мүлікті алып, ел-жұртын жинап, өз шаһарына көшіп келеді. Аман-есен бұрынғы әйелімен қайта қосылып, ақырында мұратына жетеді.