Ұсталық кәсіп - ертеден келе жатқан кәсіп түрі болып табылады, ол көшпенділер өмірінде халықты шаруашылық және тұрмыстық маңызы бар бұйымдармен қамтамасыз еткен
Ұсталық кәсіптің мәні мен тарихи орны
Ұсталық кәсіп — ертеден келе жатқан дәстүрлі кәсіп түрі. Көшпенділер өмірінде ұста халықты шаруашылыққа және тұрмысқа қажет бұйымдармен қамтамасыз етіп, күнделікті тіршіліктің берік тірегіне айналды.
Қару-жарақ
Селебе, жекеауыз, найзаның үш қырлы ұштары, жебелердің екі қырлы және төрт қырлы ұштары, тіпті білтелі мылтық та соғылып, құйылған.
Тұрмыс пен шаруашылық
Құрал-сайманнан бастап, ат әбзелдері мен үйге қажетті ұсақ-түйекке дейін қолдан жасалған.
XIX ғасырдың екінші жартысындағы шеберлік
XIX ғасырдың екінші жартысында да Қазақстанда ұсталар түрлі бұйымдарды кеңінен өндірген. Соның ішінде жез ыдыстар — шәйнек пен леген сияқты тұрмыстық заттар да жасалған.
Күнделікті қажет бұйымдар
- Жер жыртуға арналған шойын және темір тістер
- Астық ору және шөп шабуға арналған орақ, шалғы орақ
- Жер қопаратын кетпен
- Қой қырқуға арналған қайшы
- Ат әбзелдері: үзеңгі, жүген, шығыршықтар, ілгектер, ауыздық
- Тұрмыстық заттар: таға және басқа да керек-жарақ
Сәндік-қолданбалы өнермен сабақтастығы
Ұсталар тек шаруашылық бұйымдармен шектелмей, сәндік-қолданбалы заттар да жасаған. Мәселен, ілгектері бар сырық түріндегі киімілгіштер мен ер-тұрманға арналған өрнекті әшекейлер соғылған. Кейін мұндай әшекейлерді қазақ зергерлері күміспен қақтап, одан әрі көркемдеген.
Шеберхана, құрал және әдіс
Ұсталардың өз шеберханасы және еңбек құралдары — арнайы аспаптары болған. Жұмыс барысында металды қыздырып соғу, дайын қалыптарға құю, бөлшектерді шегендеу, сымкәптау (ширатпалау) және қаралау (алалау) тәсілдері қолданылған.
Ұстаның қоғамдағы беделі
Қару-жарақ соғатын ұсталар әсіресе жоғары құрметке ие болған. Ұстахана киелі орын саналып, айрықша қастерленген. Бұл — ұсталықтың тек кәсіп емес, рухани-мәдени мағынасы бар құндылық екенін көрсетеді.
Түйін: Ұсталық — еңбек, өнер және дәстүр тоғысқан мұра.