Ойын технологиясы оқушылардың білімін дамыту құралы
Кіріспе
Қазіргі оқытушы болашақ мұғалімдерді дұрыс ұйымдастырып, бағыт-бағдар беру арқылы өздігінен жұмыс істеуге үйретуді көздейді. Нәтижесінде жаңа идеялар мен жаңалықтарға бастайтын, болжам жасап, қорытынды шығара алатын тұлға қалыптасады.
Бүгінгі таңда болашақ мұғалімнен тек пәндік білім ғана емес, оқушыны өмірге де үйрете алатын құзыреттілік талап етіледі. Тілді үйрету әдістері уақыт талабына сай үздіксіз өзгеріп, дамып, жетіліп отырады. Олардың қатарында проблемалық, интерактивтік, модульдік, ойын технологиясы және коммуникативтік оқыту бар.
Педагогикалық технологиялар негізінде ұйымдастырылған іс-әрекеттер сұхбат барысында, мәтінмен жұмыс кезінде және оқу-танымдық әрекеттерде кездесетін қарама-қайшылықтарды жеңуге мүмкіндік береді. Осындай тәсілдер мұғалім құзыреттілігін қалыптастыруды да жүйелі қолдайды.
Негізгі бөлім
1) Ойын технологиясы — оқушылардың білімін дамыту құралы
Білім беру жүйесі бүгінгі күн талабына сай түбегейлі өзгерістерді қажет етеді. Бұл өзгерістер жаңа технологияларды қолдануды, әдістемелік тәсілдерді жаңартуды, білім сапасын арттыруды және оқуға қызығушылықтың берік негізін қалыптастыруды көздейді.
Оқушылардың білімге қызығуын арттыру үшін оқытудың түрлі технологиялары жасалып, мектеп тәжірибесіне енгізілуде. Менің мақсатым — ұлттық педагогикалық тәрбие мен білім беруді ұштастыра отырып, оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту және сабақта заманауи технология үлгілерін тиімді пайдалану.
Сабақты ұйымдастыру ұстанымдары
- Сабақты ғылыми негізде, өмірмен байланыстыра құру
- Оқушыны ойлануға және өздігінен жұмыс істеуге баулу
- Ойды ауызша және жазбаша жинақтап, баяндауға үйрету
Ойын элементтерін қолдану мақсаттары
Бірінші мақсат: сабаққа қызығушылық пен ынтаны арттыру, тілін дамыту.
Екінші мақсат: тапқырлыққа баулу, зейін мен байқампаздықты күшейту, ойлау қабілетін дамыту.
Тиімді ойын үлгілері
Өткен тақырыпты қайталау, қорытындылау және білім сапасын тексеру үшін «Бәйге», «Жұлдызды сәт», «Сақина салмақ» сияқты ойындар қолданылады. Сонымен қатар «Қатесін тап» ойынын компьютер арқылы өткізу — өмір талабына сай әрі нәтижелі тәсіл.
2) Бастауыш сыныптардағы ойын түрлері
Әр сабақта қолданылатын ойын түрі сабақтың мақсатына және оқушылардың жас ерекшелігіне сай таңдалуы керек. Бастауыш сынып тәжірибесінде ойындар төмендегідей топтарға бөлінеді:
3) Ойындарды сабақта қолдану әдісі
Ойын — шығармашылық әрекет әрі еңбекке баулитын тиімді құрал. Мысалы, түстерді қайталау сабағында «Ойлан тап, қандай түс?» ойынын ұйымдастыруға болады.
Ойын үлгісі: «Ойлан тап, қандай түс?»
- Мақсаты
- Түстер туралы ұғымды бекіту.
- Құралдар
- Түрлі-түсті жеміс-жидек пен көкөніс суреттері.
- Шарты
- Оқушы суреттегі заттың атауы мен түсін айтып, келесі суреттерді ажыратады.
Грамматикалық ойындардың рөлі
Оқушыларды білімге жетелейтін әрі пәнге қызығушылығын арттыратын тәсілдердің бірі — грамматикалық ойындар. Мұндай ойындар барысында баланың сөйлеу тілі дамып, ойын нақты жеткізу дағдысы қалыптасады.
Фонетикалық ойындар: үлгілер
«Кім көп біледі?»
- «Б» дыбысынан басталатын сөздерге мысал келтір.
- «Білгіштің хаты»: өзенге барып балық аулаған кейіпкердің б дыбысы бар балық атауларын табу. (бекіре, табан, алабұға, камбала)
«Дыбыс таңдау»
Сөйлемдегі сөздер бірдей дыбыстан басталуы керек. Мысалы: Оспан орманнан оралып, орындыққа отырды.
«Жоғалған әріп»
Берілген үлгідегі сөздерге жетіспейтін әріпті қой: ... ор, ... алық, ... ота, та ... а, ... оран.
Лексиканы меңгертудегі ойындар
Лексика саласын меңгерту және пысықтау үшін қолданылған ойындар оқушылардың сөздік қорын кеңейтіп, білімін бекітеді. Төмендегі тапсырмалар тиімді нәтиже береді:
«Кім тапқыр?»
Антонимі бар мақал-мәтелдер жазу. Мысалы: Ашу — ..., ақыл — ...
«Жалғасын тап»
Мақал-мәтелдің жалғасын тауып, мағынасын ауызша түсіндіру: «Отанды сүю ...», «Досы көпті жау алмайды, ...»
«Сөзден сөз тер»
«Бауырсақ» сөзінен жаңа сөздер құрау: (бауыр, бал, су, ара, ар, ауа, қас, бақ, ас, қар, сақ, қуыр, рас, сау ...)
Ойын кезінде үлгерімі төмен оқушылар да белсенді қатысып, сабаққа араласуға сенімділік алады.
Ұлттық ойындар және тәрбиелік мәні
Бастауыш мектепте ана тілі мен қазақ тілін оқытудың маңызды мақсаттарының бірі — халқымыздың әдет-ғұрпын, тарихын, тілін және мәдени мұрасын таныту, құрметтеуге тәрбиелеу. Ұлттық ойындар ел өмірімен тығыз байланысты: олар шаруашылық, әлеуметтік және тұрмыстық тәжірибеден туындаған.
Осындай элементтерді пайдалана отырып, іскерлік сабақ, сайыс сабақ, демонстрациялық және дәстүрден тыс сабақтарды тиімді ұйымдастыруға болады.
Тәжірибелік тәсіл: «Сақина тастау» арқылы бағалау
Халық арасында кең тараған ойындардың бірі — «Сақина тастау». Оны үй тапсырмасын сұрау кезінде қолдануға болады. Мұғалім ойын шартын түсіндіріп, «Түн» деген белгімен оқушылардың көзін жұмғызады да, алақандарына алдын ала сұрақ жазылған түрлі-түсті қағаз сақиналарды таратып шығады. «Күн» дегенде оқушылар оянып, сұрақтарға жауап береді.
Сақина түсі бойынша бағалау
Бұдан бөлек «Орамал тастау», «Хан қандай?», «Көкпар», «Бәйге», «Сиқырлы қоржын» сияқты ұлттық ойындарды жаңа материалды түсіндіруде, қайталау-пысықтауда және қорытындылауда жарыс түрінде өткізуге болады.
Сабақ сапасын арттыруға қатысты ойлар
Сабақ — мектептегі оқу-тәрбие жұмысының негізгі формасы. Оны шебер ұйымдастыру ғана табысқа жеткізеді. Әрбір сабақ оқыту үдерісіндегі шешуші буын болғандықтан, мұғалім үнемі жетілу мен ізденісті талап ететін кәсіби даму жолында болуы қажет.
- Ұстаз өз білімін жан-жақты толықтырып отыруы тиіс.
- Оқушы психологиясын ескеріп, педагогикалық талдау жасап, әдістемені жоспарлау қажет.
- Ойын түрлерін «жеңілден ауырға, нақтыдан дерексізге» қағидасымен біртіндеп күрделендіру тиімді.
Ойынның негізгі мақсаты — баланы қызықтыра отырып білімді меңгерту. Ал мұғалімнің міндеті — осы құрал арқылы оқушыларды өздігінен жұмыс істеуге, ой белсенділігін күшейтуге және тіл байлығын дамытуға бағыттау. Оқу үдерісінде ойындар білік, білім және дағдыларды қалыптастыруға, бекітуге немесе тексеруге қызмет етеді.
Қорытынды
Бастауыш сыныптың оқу үдерісінде ойын түрлерін, әсіресе ұлттық ойындарды қолдану — оқушылардың білімді берік меңгеруіне ықпал ететін тиімді құрал. Сонымен бірге ол балалардың сабаққа қызығушылығын арттырып, белсенділігін күшейтеді және білім сапасын көтереді.
Оқушы ұлттық құндылықтар туралы мағлұмат алып, халықтың өзіндік ерекшелігі мен мәдениетін құрметтеуге ұмтылады. Демек, ойын технологиясы — әрі танымдық, әрі тәрбиелік әлеуеті жоғары педагогикалық әдіс.
Пайдаланылған әдебиеттер
- Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030 Жолдау.
- Қазақстан Республикасының Білім туралы Заңы.
- Жанпейісова М.М. Модульдік оқыту технологиясы оқушыны дамыту құралы ретінде. Алматы, 2006.
- Қазақ ұлттық энциклопедиясы. Алматы.
- Әрекеттегі RWCT философиясы мен әдістері. Алматы, 2005.
- Кәсіби даму мектебі. Алматы: Верена, 2007.
- Құдайбергенева К.С. Құзырлылық табиғаты – тұлғаның өздік дамуында. Алматы, 2006.
- Құдайбергенева К.С. Инновациялық тәжірибе орталығы – педагогикалық технология көзі. Алматы, 2001.
- Білімдегі жаңалықтар. 2007. №4.