Қайдағы құрт
Ақша жоғалған кеш
Ол осыған бел байлауы керек еді. Солай істеді де. Үйіне келді: есі шығып, өңі қашып кеткен әйелінің бетіне қарай алмастан: — Әлгі… Мен ақшамды жоғалтып алдым, — деді. Осы мезетте оның қисық, дөңес сарғыш мұрны қып-қызыл болып кетті. — Жүз жиырма сом.
Әйелі аузын ашып, аңырып қалды. Сенер-сенбесін де білмеді: қалжың шығар деп ойлады. Бірақ бұл адам қалжыңдап көрген емес, қалжыңның не екенін де білмейтін.
Үй ішіндегі дау
— Қайда жүріп? — деді әйел тұтқиылдан. Ол не дерін білмей, күрмеліп барып: — Қайда қалғанын білсем, іздеп барып алмас па едім, — деді.
Әйелі шаптықты: — Жоқ! Оның болмайды! Бұл тәлкегің енді ұзаққа бармайды! Пештегі ұзын көсеуге қарай ұмтылды.
Ол әйелінің соққысын тойтармақ болып, төсек үстіндегі жастықты алды. Екеуі бөлмені шыр айнала сайысып жүрді.
Ұрыстың қызған тұсында әйел ыңғайын тауып, оны бастан періп те қалды. Бірақ өзі де шошып кетті: еркек жастықты лақтыра тастап, басын ұстап отыра қалды. Әйелі қатты тигеніне көзі жеткен соң көсеуді тастай беріп, орындыққа отыра кетіп, дауыстап жылады.
«Тірнектеп жинағаным»
Әйелдің көз жасы тоқтамады. «Құдай-ай, тірнектеп жинағанымды қайтейін!» деп еңіреп отырды: «Ақ нанды да шамадан тыс жеп көрмедім, балаларға тәтті тоқаш алып бермедім… Тиынға тиын қосқан сайын, қыста жылы тон кигіземін деп қуанған едім…»
Еркек шыдай алмады: — Балалар қашан жыртық киім киіп еді? Бірақ ашу үстінде сөз ушығып кетті. Әйел де қаймықпады, ақшаның орнына енді қандай «жаза» болатынын тізіп шықты: екі смена жұмыс, жаяу қатынау, ішімдікке қол созса да бұрынғыдай болмайтыны…
Үміттің жұқалығы
Еркек ақшаны «бір жарым айда-ақ табамын» деп жұбатқысы келді. Ауырған жерін сипай отырып, мастерімен келісіп қойғанын байқамай айтып қалды. Әйелі күдіктене қарағанда ғана «ақшамды жоғалтқан соң жұмысқа қайтып барып, сонда келістім» деп түзетті.
Микроскоп: сыйлық па, бәле ме?
Күндер өтті. Әйелі біртіндеп сабасына түскендей болды. Андрей осыны күтіп жүр еді. Ақыры тәуекелге бел байлады. Бір күні кешкісін үйіне қорап көтеріп келді. Ішінде ап-ауыр бірдеңе бар. Өзі әдеттегіден де көңілді.
Қорап ашылған сәт
Әйелі қабағын түйіп: — Айлы түнде жалаңаш бөксе көргендей неменеңе сонша күлімдей қалдың? — деді.
Андрей үстелге жақындап: — Мінеки… мынаны екпінді еңбегім үшін берді, — деді де, қорапты ашты. Үстел үстіне микроскоп шықты.
Әйелі бірден қайран қалды: — Мұның саған керегі қанша? Андрей мойымай: — Айға қараймыз! — деп күлді. Бесінші сыныптағы ұлы да қосылып күлді: «Айды микроскоппен қараймыз!»
Бір тамшы су және «құрттар»
Андрей «бір құлақшын су іштің» дегенді мысалға алып, шелек суынан бір құлақшын алып көрсетті де: «Суды да өзіңмен бірге құрт қоса ішесің» деп, судың бір тамшысын әйнекке тамызып, микроскопқа үңілді.
Ұлы тағатсызданды. Андрей сыбырлап: — Мінеки, иттерің! Жортып жүр… — деді. Бала да қарады да, дауыстап жіберді: — Әнеки! Ағараңдап жүр…
Әйелі де қарады. Ұзақ қарады, екі көзімен кезек-кезек. Бірақ: — Ештеңе көре алмадым, — деді.
«Адам жүз елу жыл өмір сүруі керек»
Сол күннен кейін Андрейдің өмірі басқа арнаға ауысты. Жұмыстан келе сала жуынады, асығыс тамақтанады да, микроскопқа шұқшияды. Оның ойынша, адам неге алпыс-жетпісте «қылжияды»? Себебі — әлгі майда құрттар. Олар адамның ішкі әлеміне сіңіп алып, біртіндеп әлсіретіп, меңдетеді.
Үйдегі «зертхана»
Әке мен бала құдықтан, шелектен су әкеліп тексерді. Жаңбыр жауса, жаңбыр тамшысын да қарады. Онымен тоқтамай, баласын шалшықтан да тамшы әкелуге жұмсады — онда да ақшыл «құрттар» құжынап жүр.
Тер тамшысын да тексеріп көрді: бала өкпесі өшкенше жүгірді, әкесі маңдай терін қасықпен қырып алып қарады. — Бар екен! — деді ол дағдарып.
Ең сорақысы — қан. Саусағына ине шаншып, қызыл тамшыны әйнекке түсірді де қараған сәтте: — Құрыдық, балам, қанға да кіріп кеткен! — деп абдырап қалды.
Түнгі мазасыздық
Андрей түнде де ұйықтай алмады: екі рет тұрып, шам жағып, микроскопқа қайта үңілді. Әйелі: — Елірме. Бүйте берсең, кешікпей жынданасың, — деді.
Андрей болса: — Кешікпей жаңалық ашамын, — деп, өзінше шын сеніммен жауап қатты.
Құпияның ашылуы
Бір күні кешкі тамақ үстінде Сергей Куликов кіріп келді. Андреймен бірге заготзернода істейтін танысы. Сенбі болған соң, аздап тартып алғаны көрініп тұр. Соңғы кездері Андрейдің ішімдікке мұршасы болмай жүргеніне өзі де таңданатын: мастардың бос сөзінен көңілі қалған.
«Сыйлық» деген не сыйлық?
Зоя (әйелі) микроскопты жақтырмай, Сергейге шағымдана сөйледі: «Одан да шаңсорғыш берсе ғой. Үйді шаң басып кетті». Сергей түсінбей: «Қандай сыйлық?» деді.
Сол сәтте шындық ашылды: микроскоп «сыйлық» емес екен. Сергей ішіп алып: өзі де нарядты 130 пайыз орындағанын, бірақ ешкім ештеңе бермегенін айтып, бүкіл әңгіменің быт-шытын шығарды.
Құпия бір-ақ сәтте астан-кестен болды. Андрей Сергейді сыртқа алып шықты да, аулада желкеден түйіп қалып: — Үш сомың бар ма? Ақша алғанға дейін, — деді. «Дүкенге жүр».
Түнгі қашу
Сол түні Андрей Сергейдікіне түнеп шықты. Екеуі де сілесі қатқанша ішті. Қолдағы ақшаны тауысты, үстіне қарыз да алды. Ертеңіне түсте Андрей үйіне келсе, әйелі жоқ.
— Ол қайда кетті? — деді баласынан. Бала: — Қалаға… комиссионкаға кетті, — деп жауап берді.
Ақыры: тон керек
Андрей үстел басына келіп, шынтағын таянып ұзақ отырды. Баласынан: — Ұрысқан жоқ па? — деп сұрады. «Жоқ, аздап қана» деген жауап естіді.
Ол ішкен ақшасын да айтты: он екі сом. Сосын тістерін шықырлата қайрап, өз-өзіне сыймай отырды. Бала болса бәрін түсінгендей: — Түсінемін. Ол оны сатады, — деді.
Андрей ауыр күрсінді: — Сатады. Білемін. Тон керек. Жарайды, тон болса — тон болсын. Оқасы жоқ… Әрине, керек…