Діннің негізгі мақсаты адамдарды адамдықтан ажыратпау екенін ескерсек, Қазақстанда өтіп тұратын Дін Съездері адамзатты бейбітшілік пен келісімге бастайтын айқын әрекет
Бейбітшілік пен келісім — адамзаттың асыл мұраты
Бейбітшілік пен келісім — адамзаттың ең қымбат құндылықтарының бірі. Адам баласы ғасырлар бойы тыныштықта, қауіпсіз әрі баянды өмір сүруді армандап келеді. Алайда тарих бұл мұраттың оңай жүзеге аспайтынын көрсетеді.
Тарихтың қатал сабағы
Зерттеушілердің дерегіне сүйенсек, соңғы 5 мың жыл ішінде жер бетінде небәрі 292 жыл ғана бейбіт кезең болған. Қалған уақытта мемлекеттер көбіне «Тыныштық керек болса — соғысқа дайындал» қағидасымен өмір сүргендей.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін әлемде салыстырмалы тыныштық орнағандай көрінгенімен, түрлі аймақтардағы соғыстар, қарулы қақтығыстар мен лаңкестік әрекеттер әлі де жиі кездеседі. Бір батыс ғалымының есебінде ХХ ғасырдың соңғы 45 жылында әлемде бар-жоғы 12 ғана «бейбіт күн» болғаны айтылады. Бұл — ойландырмай қоймайтын көрсеткіш.
Бейбітшілікке апарар жол: өзара сенім мен келісім
Соғыстың алдын алу, мемлекеттер мен халықтардың бейбіт өмір сүруі үшін ең алдымен өзара түсіністік пен келісім қажет. Бұл идея 1990-жылдары-ақ көтерілгенімен, оны жаһандық саясатта жүйелі түрде күн тәртібіне шығарып, нақты бастамалар арқылы ілгерілеткен елдердің бірі — Қазақстан.
Әлемдік деңгейде бейбітшілік пен келісімді нығайту жолында Қазақстанның және халықаралық саяси аренада ел атынан сөйлеген президент Нұрсұлтан Назарбаевтың үлесі ерекше аталады.
Дінаралық диалог тәжірибесі: Астанадағы Дін лидерлері съезі
Қазақстанның дін саласындағы саясаты дінаралық және конфессияаралық келісімге негізделеді. Осы бағыттағы маңызды қадамдардың бірі — Астана қаласында (қазіргі атауымен елордада) үш жыл сайын өтетін Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезі.
Бұл бастама халықаралық қауымдастық тарапынан жоғары бағаланып, Қазақстанды жаһандық дінаралық диалогтың танымал алаңына айналдырды. Діннің басты мақсаты — адамдарды адамдықтан ажыратпау екенін ескерсек, мұндай форумдар бейбітшілік пен келісімді нақты әрекет арқылы нығайтудың көрінісі.
Съездерге ықпалды діни көшбасшылардың қатысуы оның халықаралық салмағын арттыра түсті. Олардың қатарында Дүниежүзілік ислам лигасының Бас хатшысы шейх Абдалла бен Абдель Мұхсин ат-Түрки, Мәскеу және бүкіл Ресей Патриархы Кирилл, Қасиетті Тақ делегациясының басшысы кардинал Джованни Лайоло, сондай-ақ өзге де танымал өкілдер болды.
Қазақтың болмысы: бейбітсүйгіштік пен мәмілегерлік дәстүр
Бейбіт өмірге ұмтылу — қазақ халқының тарихи болмысына сіңген қасиет. Әр дәуірде қазақ даласына сапарлаған саяхатшылар, ғалымдар мен елшілер қазақ жұртының қонақжай, сабырлы, момын екенін және өз бетімен ешкімге соғыс ашпаған бейбітсүйгіш ел болғанын атап өткен.
Тәуелсіздік жылдарында да Қазақстан бұл ұстанымын нақты шешімдермен дәлелдей алды. Соның ең айқын мысалы — алғашқы жылдары Семей ядролық полигонын жабу. Ядролық қару пайда болғалы бірде-бір ел полигонды өз еркімен жабу тәжірибесін көрсетпеген еді. Қазақстанның бұл қадамы БҰҰ мен халықаралық қауымдастық тарапынан жоғары бағаланып, елдің бейбітсүйгіш бағытын әлемге танытты.
ХХІ ғасыр талабы — татулық
ХХІ ғасырдың ең басты заңы — татулық. Бейбітшілік пен келісімсіз әлемнің дағдарысқа ұшырауы, адамдардың қырғынға түсуі, табиғаттың экологиялық апаттарға душар болуы мүмкін екенін түсіну — бүгінгі саясаттың жауапты өлшемі.
«Тәуелсіздікке қол жеткізгеннен гөрі оны ұстап тұру әлдеқайда қиын… Өзара алауыздық пен берекесіздік талай елдің тағдырын құрдымға жіберген…»
Бұл ойдың түйіні бір арнаға келіп тоғысады: мемлекеттің мемлекет болып қалуының кепілі — ішкі бірлік пен қоғамдық келісім.
Көпұлтты қоғамдағы келісім мәдениеті
Қазақстан — ортақ мекен. Елде бейбітшілік пен өзара құрмет жағдайында 140 ұлт пен 40 конфессия өкілдері өмір сүреді. Бұл — көпұлтты әрі көпдінді қоғамда келісімнің өміршең үлгісін қалыптастыруға болатындығын көрсететін тәжірибе.
Құқықтық негіз
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес еліміз — құқықтық, зайырлы және демократиялық мемлекет.
Ішкі тұрақтылық
Қиын кезеңдерде халықты ұлт ретінде сақтап қалған басты күш — ынтымақ пен бірлік.
Ортақ жауапкершілік
Әр азамат бейбітшілік пен келісімді күнделікті өмірдің құндылығы ретінде қадірлеуі тиіс.
«Конституция бойынша, заң бойынша өмір сүру — жай ғана қажеттілік емес. Бұл — азат адамдардың артықшылығы… Осындай жағдайда ғана біз тұрғындар емес, қоғамбыз, азаматтық қоғамбыз».
Болашаққа бағдар: бейбітшілік күн тәртібін кеңейту
«Бірлік бар жерде — тірлік бар» деген қағида бүгін де өзекті. Соңғы жылдардағы тәжірибе ауызбірлік пен сыйластық орныққан қоғамда нәтижелі істердің көбейетінін көрсетті: мемлекет өркендейді, халықаралық бедел күшейеді, ал азаматтардың болашаққа сенімі бекиді.
Осы тұрғыдан алғанда, Қазақстан бейбітшілік пен келісім тақырыбын тек дінаралық диалогпен шектемей, оны кеңейте түсуі маңызды. Алдағы уақытта түрлі деңгейдегі бейбітшілік бастамаларын жүйелі түрде қолдап, жаңа диалог алаңдарын қалыптастыру — елдің халықаралық миссиясын нығайта түседі.
Қорытынды ой
Бейбітшілік пен келісім — декларация емес, күнделікті таңдау, ортақ тәртіп және ортақ жауапкершілік. Қазақстанның тәжірибесі көрсеткендей, татулыққа негізделген қоғам ғана тұрақты даму мен ұзақ мерзімді қауіпсіздіктің берік іргесін қалайды.
Аязбеков Дінмұхамед