Баяғы заманда бір кемпір мен шал болыпты
Кемпір мен шалдың қамбасы
Баяғы заманда бір кемпір мен шал өмір сүріпті. Балалары жоқ екен. Шал егін егіп, жиналған астықты қамбаға сақтап, үнемдеп күнелтеді: шетінен базарға апарып сатып, шай-тұзын алып қайтады екен.
Қамбадағы қасірет
Бір күні шал қамбадағы астығынан алып, базарға апарып сатпақ болады. Қамбаның есігін аша бергенде, ішінде тышқандардың өріп жүргенін көріпті. Бірде-бір дәні бүтін астық қалмапты: тышқандар жегенін жеп, жемегенін ортасынан қақ бөліп, жан-жаққа шашып кетіпті.
Кемпір мен шалдың күйініші: «Осы астықпен күн көріп едік, енді қайтеміз?»
Екеуі қайғыға батып отырғанда, дәл сол маңнан өтіп бара жатқан мысық олардың мұңын естіп, қастарына келіпті.
Мысықтың уәдесі
Көмекке келген жан
Мысық құйрығын бұлғаңдатып: «Неге сонша қайғырып тұрсыңдар?» — деп сұрапты.
Шал мұңын шағып, қамбадағы астықты тышқандардың талан-таражға салғанын айтады да, олардың жазасын беретін жан табылар ма екен деп налиды.
Әрекет
Мысық батырсынып: «Сол айтқаныңды мен орындаймын. Қане, көрсетші тышқандарды» — дейді.
Шал қамбаның есігін ашып береді. Мысық қаптаған тышқандарды көріп: «Енді есікті жауып қой да кете бер» — деп бұйырады.
Аштықтан ішегі шұрылдап жүрген мысық қалың тышқанмен айқасып, әп-сәтте бес-алтауын ұстап жеп, тойынады. Бұрын үйсіз-күйсіз айдала кезіп жүрсе, енді су өтпейтін, жаңбыр тимейтін қамбада паналап қалады.
Біраз уақыттан кейін тышқандар бұл маңнан біржола безіп, жоламай кетіпті. Алайда тышқан азайған соң, мысықтың да азығы кеми бастайды.
Шаңыраққа сіңген серік
Сонда мысық кемпір мен шалдан: «Қане, тағы қандай жұмыстарың бар?» — деп сұрайды.
Алғыс
Кемпір мысықтың жылтыраған жүнін сипап, еркелетеді. Тышқаннан құтылғандарына қуанады.
Шал: «Не қалайсың, айт. Тілегіңді орындауға әзірмін» — дейді.
Тілек
Мысық көп нәрсе сұрамайтынын айтып, жалғыз тілегін жеткізеді: «Үйлеріңнің бір бұрышынан ғана орын берсеңдер болды».
Кемпір мен шал келісіп, мысықты үйлеріне кіргізеді. Үй ішінде еркін жүруіне, қалаған жеріне жатуына тыйым салмайды.
Сөйтіп үшеуі тату-тәтті тұра бастайды. Кемпір күн сайын мысыққа бір тостаған сүт береді. Сүтке тойған мысық жылы үйде пырылдап ұйықтайды, тамақ іздеп кезбейді.
Қасқыр шапқан түн
Бір түні шалдың қорасына қасқыр түсіп, бір-екі қойын жеп, қалғанын жаралап кетеді. Мұны көрген шал қатты қамығып: «Осы қойдың сүтін қорек етіп едік. Енді қалай күн көреміз? Бұл зұлымның зауалын беретін біреу табылар ма?» — деп налыды.
Мысықтың жаңа жоспары
Сол кезде мысық шалдың қасына келіп, құйрығын бұлғаңдатып: «Бар ондай батыр. Мен соны іздеп тауып, ертіп келейін» — дейді де, айдалаға қарай жүгіре жөнеледі.
Иттің келуі
Мысық жалпақ даланы шарлап, ит іздейді. Ақыры жер тіміскілеп, сүмеңдеп жүрген аш итті көреді.
Ақыл
Мысық оған: «Бүйтіп ін қазып, тіміскіленіп жүргенше, адамның қорасын күзетсең — қарның тоқ болады. Жылы, жайлы жерде тұрасың» — деп кеңес береді.
Келісім
Аштықтан бұралған ит келісіп: «Баста, ендеше, сол адамның қорасына» — дейді.
Мысық итті ертіп ауылға, шалдың үйіне келеді. Кемпір итке тамақ береді. Қарны тойған ит қораның аузына барып, күзетке тұрады да түні бойы көз ілмейді.
Қорған болған күзет
Таң ата бере бір қасқыр қой қораға ентелей жетеді. Аңдып жатқан ит шап беріп, қасқырды алқымынан ала түседі. Қасқыр өлдім-талдым дегенде әзер құтылып, қаша жөнеледі.
Сый-құрмет
Иттің ерлігін көрген кемпір мен шал: «Сен де бір ер жүрек екенсің!» — деп, оны тамаққа тойдырады. Есік алдына үйшік салып береді.
Сөйтіп кемпір мен шал, мысық пен ит — төртеуі біріне-бірі көмектесіп, қамсыз өмір сүре береді. Аңыз бойынша, мысық пен ит адам баласының қолына осылайша алғаш үйреніпті.