Жүктілікке және босану мерзіміне байланысты берілетін жәрдемақылар
Жергілікті органдар арқылы тағайындалатын әлеуметтік төлемдер
Қазақстан Республикасында мүгедектікке немесе асыраушысынан айырылуға байланысты жәрдемақы алуға құқығы бар әр азамат жәрдемақы тағайындау туралы өтінішін тұрғылықты жері бойынша зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталықтың жергілікті, аудандық (қалалық) бөлімшесіне қажетті құжаттарымен бірге тапсырады.
Таңдау қағидаты
Бір мезгілде мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақының бірнеше түріне құқығы бар адамдарға өз таңдауы бойынша бір ғана жәрдемақы тағайындалады.
Жүйенің негізі
Мемлекеттік әлеуметтік зейнетақылар мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіне кіреді және азаматтарға асыраушысының жоқтығына, жасына, мүгедектігіне байланысты тұрақты қолдау көрсетуге бағытталған.
Өтініш беру және қарау мерзімдері
- 1 Өтініш азамат өз құқығын білгеннен кейін мерзімсіз беріледі.
- 2 Өтініш және құжаттар тұрғылықты жердегі әлеуметтік қорғау органдарына тапсырылады.
- 3 Құжат тапсырылған күннен бастап өтініш 10 күнтізбелік күн ішінде қаралуға тиіс.
- 4 Орган өз шешімі туралы өтініш иесіне кемінде 5 күн ішінде хабарлайды.
- 5 Төлем тағайындалмаған жағдайда құжаттар қайтарылып, бас тарту себебі жазбаша түсіндіріледі.
- 6 Шешіммен келіспеген адам сотқа шағымдануға құқылы.
Мүгедектікке байланысты төлемдер және құқықтық негіз
Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы мүгедектердің әлеуметтік қорғалуы туралы» заңына сәйкес, мүгедек — денсаулығындағы ақауларға, ауруына, жарақатына және оның салдарына байланысты өмір сүруі шектелген әрі әлеуметтік қорғауды қажет ететін адам.
Нормативтік база
Мүгедектерді әлеуметтік қорғау ҚР Конституциясында, профильдік заңда және өзге нормативтік құқықтық актілерде көзделген.
Әлеуметтік кепілдіктер
Мемлекет жасына, ауруына, мүгедектігіне, асыраушысынан айырылуына және өзге жағдайларға байланысты ең төменгі әлеуметтік кепілдіктер мен төлемдерді белгілейді.
Әлеуметтік қорғаудың бағыттары
Қолжетімді мүмкіндіктер
- Қоғаммен бірлесу және ақпаратқа қол жеткізу
- Денсаулық жағдайына сәйкес қызмет түрін таңдау
- Тегін медициналық көмек және оңалту шаралары
Реабилитация түрлері
- Медициналық — диагностикалық, емдік және кешенді қалпына келтіру іс-шаралары
- Әлеуметтік — әлеуметтік мәртебені қалпына келтіру және күнделікті ортаға бейімдеу
- Кәсіби — еңбекке қабілеттілікті қалпына келтіру және қайта бейімдеу
Мүгедектерге әлеуметтік көмек көрсету жүйесі үйде және өңірлік деңгейде қызмет көрсететін медициналық-әлеуметтік орталықтар арқылы іске асады. Республика бойынша қарттар мен мүгедектерге арналған алты аймақтық әлеуметтік көмек көрсету орталығы жұмыс істейді. Бұл орталықтар арнайы әлеуметтік қызмет көрсетіп қана қоймай, азаматтардың құқықтарын заң аясында қорғауға да ықпал етеді.
Отбасылық жәрдемақы: бала тууына және бала күтіміне байланысты төлемдер
Туу көрсеткішін қолдау және демографиялық ахуалды реттеу мақсатында республикада әрбір туған балаға жәрдемақы төлеу заңмен көзделген. Бұл жәрдемақы, әдетте, баланың туған күнінен бастап 1 жасқа дейін тағайындалады.
Екі немесе одан да көп баланы күту жағдайында жәрдемақы әр балаға жеке төленеді.
Отбасының жиынтық кірісін есептегенде ескерілетін балалар
- 18 жасқа толмаған, ата-анасының (қамқоршысының) қарауындағы балалар.
- 18 жасқа толмаған және стипендия алатын күндізгі бөлім студенттері (ата-анасымен/асырап алушысымен/қамқоршысымен бірге тұрса да, басқа қалада оқыса да).
- Асырап алынған балалар (егер олардың өзге ата-аналары болмаса).
- Стационарлық медициналық ұйымдарда немесе шипажайларда емделіп жатқан, сондай-ақ мектеп-интернаттарда тұратын балалар (ата-аналары немесе қамқоршылары белгіленген тәртіппен төлем жасаған жағдайда).
Жәрдемақы тағайындау кезінде отбасы құрамын есептегенде ата-әже, ата-ананың бауырлары және өзге туыстар (мысалы, нағашылары, жезделері және т.б.) есепке алынбайды.
Уақытша еңбекке жарамсыздыққа байланысты жәрдемақылар
Уақытша еңбекке жарамсыздыққа байланысты жәрдемақылар жарақат алу, отбасы мүшесінің ауырып қалуы, туберкулез ауруы және басқа да жағдайларға байланысты төленуі мүмкін. Егер жұмыскер еңбек міндеттерін орындау барысында зақымданса немесе ауырып қалса, оған уақытша еңбекке жарамсыздық бойынша төлемақы тағайындалады.
Жұмыс берушінің төлемі
Жұмыс беруші еңбекке жарамсыздық басталған күннен бастап жұмыскер жұмысқа шыққанға дейін немесе мүгедектік белгіленгенге дейін орташа жалақының 100% мөлшерінде төлем жүргізеді.
Бала күтімі жағдайы
Екі жасқа дейінгі баласы бар анаға бала ауырған жағдайда, отбасында басқа күтуші адамның бар-жоғына қарамастан жәрдемақы төленеді.
Оқу кезеңіндегі ерекшелік
Әскери оқу кезеңінде немесе өндірістен қол үзбей оқу орнына байланысты демалыс берілген кезде, уақытша еңбекке жарамсыздық жәрдемақысы еңбекке жарамсыз болған алғашқы күннен бастап көрсетілген мерзім аяқталғанға дейін төленеді.
Төлем тағайындалмайтын жағдайлар
- Жұмыскер қылмыс жасау барысында алған жарақат салдарынан еңбекке жарамсыз болса.
- Сот шешімімен мәжбүрлеп емдеу кезеңінде.
- Қамауда болған уақытта және сот-медициналық тексеру кезеңінде (айыпты деп танылған жағдайда).
- Алкоголь, есірткі немесе уытты заттарды қолдану салдарынан жарақат алып, еңбекке жарамсыз болса.
Жүктілік және босану мерзіміне байланысты жәрдемақылар
Жүктілік пен босануға байланысты жәрдемақы, сондай-ақ баланы перзентханадан тікелей асырап алған әйелдерге (немесе ерлерге) тағайындалып, жүктілік пен босану кезеңі ішінде орташа жалақы мөлшері бойынша төленеді. Асырап алу жағдайында төлем асырап алған күннен бастап, бала туған күнінен 56 күн өткенге дейін жүргізіледі.
Ядролық сынақ аймақтарындағы мерзімдер
Ядролық сынақтар жүргізілген аумақтарда тұратын әйелдерге жүктілік пен босануға байланысты әлеуметтік жәрдемақы:
- босану қалыпты өткен жағдайда — 170 күнтізбелік күн;
- босану ауыр болғанда немесе егіз/үшем туған жағдайда — 184 күнтізбелік күн.
Төлем берілмейтін жағдай
Әйел қамауға алынып, сот-медициналық тексеруден өту кезінде айыпты деп танылса және сот шешімімен (жүйке ауруларынан өзге) мәжбүрлеп емдеуге жіберілсе, жүктілік және босану мерзіміне байланысты жәрдемақы тағайындалмайды.
Төлемді рәсімдеу тәртібі және қаржылық жауапкершілік
Құжаттарды ұсыну
Жұмыскер жұмысқа шыққан күні жұмыс берушіге уақытша еңбекке жарамсыздықты растайтын еңбекке жарамсыздық парағын ұсынады. Бұл құжат жәрдемақы алу үшін де негіз бола алады.
Белгі енгізу
Жұмыс беруші еңбекке жарамсыздық парағына қажетті белгілеулерді енгізеді, ал әлеуметтік қамсыздандыру жәрдемақылары жалақы төлеуге белгіленген мерзімдерде төленеді.
Жұмыскер қайтыс болған жағдайда
Егер жәрдемақы төленбей қалса, оны бірге тұрған отбасы мүшелері немесе онымен некеде болған тұлға ала алады. Ондай адамдар болмаған жағдайда төлем жерлеу рәсімдерін ұйымдастыруды өз мойнына алған адамға беріледі.
Төлемді алу тәсілдері және бақылау
- Жәрдемақы қолхат арқылы беріледі немесе жұмыскердің өтініші бойынша оның жеке банктік шотына аударылады.
- Жәрдемақы төлеуге бөлінген қаражаттың мақсатты жұмсалуына жауапкершілік ұйымның бас есепшісіне жүктеледі.