Ертеде бір шал мен кемпір болыпты, олардың күйеуге бермеген үш қызы бар екен
Ертегі желісі
Ерте заманда бір шал мен кемпір өмір сүріпті. Олардың тұрмысқа шықпаған үш қызы бар екен. Бір күні шал кемпіріне: «Біз қартайдық, қыздарды асырай алмаймыз. Оларды тастап кетейік», — дейді.
Тесік шелек сынағы
Шал қыздардың үшеуіне үш шелек беріп, суға жібереді. Бірақ шелектердің түбі тесік болып шығады. Қыздар күні бойы шелекті толтыра алмай сандалып жүріп, кешке үйге қайтса — ата-анасы жоқ.
Үлкен қыз: «Анам мені жақсы көрмейді, шаш тарайтын тарақ қалдырмапты», — дейді.
Ортаншы қыз: «Анам мені жақсы көрмейді, айна қалдырмапты», — дейді.
Кіші қыз: «Әжем мені жақсы көрмейді, нан да қалдырмапты», — дейді.
Біреуі дуалдың маңын қараса, үш нан бар екен. Үшеуі нанды алып жеп, жолға түседі.
Ханмен кездесу және үш уәде
Қыздардың алдынан бір хан шығып: «Қайда барасыңдар?» — деп сұрайды. Қыздар ата-анасы тастап кеткенін, енді өз күндерін өздері көруге шыққанын айтады.
Хан: «Қандай өнерлерің бар?» — дейді. Сонда:
- Үлкені: «Ат аяғын көтергенше, төбетей тігіп бітіремін».
- Ортаншысы: «Ат аяғын басқанша, шапан тігіп үлгеремін».
- Кішісі: «Біреуге жар болсам, басы алтын, аяғы күміс бала табармын».
Хан қыздарды өз үйіне алып барады. Уақыт өте келе ханның кіші әйелі жүкті болып, көп ұзамай ұл табады. Сәби расымен де басы алтын, аяғы күміс болып дүниеге келеді.
Күншілдік пен қастық
Екі үлкен әйел күндеп, нәрестенің орнына жаңа туған күшікті салып, баланы суға ағызып жібереді. Артынша ханға барып: «Сенің жақсы көретін қатының күшіктеді», — деп жала жабады.
Хан ашуға булығып, кіші әйелін күшігімен бірге құдыққа тастауға бұйырады.
Құдық түбіндегі үміт
Құдық ішінде жылап отырған келіншекке бір қарт келіп: «Ей, ханның қатыны, жылама. Құдықтан шық», — дейді. Әйел: «Қалай шығамын?» — дегенде, қарт оны арқасына салып, құдықтан шығарып алады.
Қарт күн сайын тамақ әкеліп, әйелді асырап жүреді. Бірнеше жыл өткен соң ол: «Осында отыр. Бүгін ауылдан асық ойнауға он бала келеді. Сол он баланың соңынан бір бала ілеседі — сол сенің балаң», — дейді.
Баласын тану
Түс ауа он бала келеді, артынан бір бала көрінеді. Әйел жүгіріп барып, әлгі баланы құшақтап, көз жасын төгіп сүйеді. Бала: «Сенің балаңның белгісі қандай еді?» — деп сұрайды.
Әйел: «Басынан алтын, аяғынан күміс еді», — дейді. Бала басын ашып, аяғын көрсетеді. Айтқандай-ақ, белгісі дәл келеді.
Сол сәтте қарт келіп: «Енді қош, сау болыңдар», — деп ғайып болады.
Ақиқаттың ашылуы
Анасы баласын ертіп, баяғы ханның үйіне келеді. Ешкім оларды танымайды. Әйел от жағуға жалданып, баласына: «Ханның қасына барып отыр», — дейді.
Бала ханның жанына бара бергенде, хан ұрсып қайта-қайта қуып жібереді. Сонда әйел: «Тақсыр хан, бұл баланың қасыңызда отыруы дұрыс. Себебі ол — менің емес, ханның баласы: басы алтын, аяғы күміс», — дейді.
Хан сол жерде баланың басын аштырып, аяғын шештіріп қарайды. Алтын басын, күміс аяғын көргенде, шындыққа көзі жетеді. Есіктің жақтауында отырған әйел бәрін басынан аяғына дейін айтып береді.
Хан қатты қуанып, ел-жұртын жинап, отыз күн ойын жасап, қырық күн той өткізеді. Кіші әйелімен қайта неке қидырып, зұлымдық жасаған екі үлкен әйелін дарға асуға бұйырады.
Осылайша, жала мен қастықтың беті ашылып, әділдік салтанат құрады.