Торғай, Семей, Орал және Сырдария облыстары өкілдерінің кеңесі - қазақ өкілдерінің 1916 жылы 7 тамызда Орынбор қаласында еткен кеңесі
Кеңестің өтуі және құрамы
Торғай, Семей, Орал және Сырдария облыстары өкілдерінің кеңесі — қазақ өкілдерінің 1916 жылғы 7 тамызда Орынбор қаласында өткен мәжілісі. Кеңес Орынбор генерал-губернаторы Эверсманның рұқсатымен ұйымдастырылды.
Жиынға аталған облыстардың қазақ өкілдерімен қатар Алаш қозғалысының қайраткерлері де қатысты. Төрағалыққа Ә. Бөкейханов, хатшылыққа М. Дулатов пен О. Алмасов сайланды. Кеңес жұмысына А. Байтұрсынов та белсенді атсалысты.
Көтерілген негізгі мәселе
Кеңестің күн тәртібіндегі басты мәселе — 1916 жылғы 25 маусымдағы патша жарлығына сәйкес қазақтардан соғыс майданының тыл жұмыстарына адам алу тәртібі болды.
Ұстаным
Кеңес мүшелері тыл жұмысына адам алу науқаны қазақ жұртының шаруашылығына зиян келтірмейтіндей түрде жүргізілуі қажет екенін атап өтті.
Талап-тілектер
Кеңес осы ұстанымға сай бірқатар нақты талап-тілектерді білдірді:
-
Мерзімді шегеру
Тыл жұмысына адам алу солтүстік өңірде 1917 жылға дейін, ал оңтүстік өңірде 1917 жылғы 15 наурызға дейін шегерілсін.
-
Жас мөлшері және іріктеу
Алдымен 19 бен 31 жас аралығындағы азаматтардың үштен бірі алынсын.
-
Білім беру ісін ескеру
Адам алу барысында қазақ халқына мұғалімдердің жетіспейтіні ескерілсін. Сонымен бірге мектептер мен медреселерде оқып жүрген шәкірттер тыл жұмысына алынбасын.
-
Ұйымдастыру тәртібі
Тыл жұмысына алынғандар отыз кісіден топтастырылып, әр топ тілмаштармен және молдамен қамтамасыз етілсін.
Қорытынды және жолданған үндеу
Қабылданған талап-тілектер Мемлекеттік Думадағы Мұсылман фракциясына және А. Ф. Керенскийдің атына жеделхат арқылы жолданды.
Маңызы
Бұл кеңес тыл жұмысына адам алу мәселесінде қоғамдық мүддені қорғауға бағытталған ұсыныстарды жүйелеп, оларды ресми органдарға жеткізуге талпыныс жасаған маңызды қадам ретінде сипатталады.