Сізге бір бикеш келіп тұр, Пуаро мырза
Соңғы кезде облигация ұрлығы тым жиілеп кетті. Газетті шетке ысырып қойып, Пуароға қарап: «Біз қылмыстың бетін ашумен ғана жүрміз. Неге өзіміз бір іске кіріспейміз?» — дедім.
Пуаро мұртын сипап, мысқылдай сөйледі: «Досым, сен тез баюдың жолын ұсынып тұрсың ба?» Мен соңғы жаңалықты айттым: Лондон–Шотландия бірлескен банкісінің Нью-Йоркке жөнелткен бір миллион долларлық облигациялары «Олимпиа» кемесінде түсініксіз жағдайда жоғалыпты.
Көрініс
Мен алып кемелердің сән-салтанатын сипаттап кеттім: бассейндер, демалыс бөлмелері, ресторандар, пальма өсірілген қысқы бақтар — бәрі бар, теңізде келе жатқаныңды да ұмытасың.
Ал Пуаро құрғақ қана: «Мен теңізде келе жатқанымды ешқашан ұмытпаймын. Бірақ дәл осындай “қалқымалы сарайларда” қылмыскерлер әлемінің мықтыларын да кездестіруге болады» — деді.
Күтпеген қонақ: Эсми Фаркуар
Дәл осы сәтте үй иесі кіріп, сөзімізді бөлді: Пуароға бір бикеш келіпті. Қағазда: «Мисс Эсми Фаркуар» деп жазылған.
Көп ұзамай үйге көрікті қыз кірді: сұңғақ бойлы, қоңыр көзді, жүріс-тұрысы жинақы әрі өзіне сенімді. Пуаро оны таныстырып: «Бұл — досым капитан Гастингс, кей істерде маған көмектеседі» — деді.
Негізгі өтініш
Эсми бірден іске көшті: сөз Олимпиа кемесінде жоғалған облигациялар жайлы. Ол өз жағдайын ашып айтты: Филип Риджуэйдің қалыңдығы екенін, ал облигациялар жоғалған сәтте жауапкершілік дәл Филиптің мойнында болғанын жеткізді.
Филипке тікелей айып тағылмағанымен, нағашысы: Вавазуар мырза (банктің директорларының бірі) «Филип байқаусызда ақпаратты сыртқа шығарып қойды» деп қайта-қайта айтып, оның беделіне қауіп төндіріп отыр екен.
Оқиғаның өзегі: мөрленген пакет пен жабық чемодан
Банк Америкадағы кредитін ұлғайту үшін құны бір миллион доллар облигацияны жөнелтуді жоспарлаған. Бұл жауапты істі Вавазуар мырза жиеніне — Филип Риджуэйге тапсырыпты.
Жөнелту тәртібі
- Олимпиа айдың 23-і күні Ливерпулдан шыққан.
- Облигацияларды Филипке жолға шығар таңертең екі директор — Вавазуар мен Шоу өздері тапсырған.
- Қағаздар көзінше саналып, пакетке салынып, мөрмен бекітілген.
- Пакет чемоданға салынып, чемодан кілтпен құлыпталған.
Құлып туралы деталь
Бұл жай құлып емес екен: Шоу мырза Габбс фирмасына арнайы жасатқан. Нью-Йоркке жетуге бірнеше сағат қалғанда чемоданның түбіндегі пакет ғайып болады.
Кеме түгел тексерілгенмен, пакет табылмаған. Ал ең сорақысы — Нью-Йоркке келгеннен кейін жарты сағат ішінде облигациялар бөлшектеліп сатылып кетіпті.
Филип Риджуэй: күдік пен шарасыздық
Біз Эсми Фаркуармен келісіп, «Чешир Чиз» ресторанына бардық. Филип бізден бұрын келіпті. Қалыңдығының екі бейтаныс адаммен бірге келгеніне таңырқап қалды.
Ол бойшаң, жарасымды, жақсы киінген жас жігіт екен; жасы отыздан аса қоймағанымен, самайына қырау шала бастапты. Эсми оны Пуароға таныстырды.
Филиптің баяндауы
Филип чемодан төсектің астында тұрғанын, кейін оның жартылай сыртқа шығып қалғанын айтты. Құлыптың кілт салатын жері айқыш-ұйқыш сызылып, біреу бұзуға әрекеттенгендей.
Бірақ кейін ұры чемоданды бәрібір ашқан: демек, соңында кілт қолданылған. Ал Филип кілтті бір сәт те қолынан шығармағанын айтып, ант етуге дайын екенін жеткізді.
Шешілмеген сұрақтар
- Егер ұрыда кілт болса, неге алдымен құлыпты бұзуға тырысты?
- Үлкен пакетті кемеден жағаға қалай алып шықты? Кеден бәрін тінткен.
- Пакет кемеде тығылған жоқ: өйткені облигациялар Нью-Йоркте тез сатылып кеткен.
Банктегі сұхбат: үш кілттің ізі
Пуаро істің кей деректерін банкінің өзінен нақтыламақ болды. Риджуэй нағашысына жолдайтын қағаз берді де, біз Лондон–Шотландия банкісінің бас кеңсесіне тарттық.
Екінші қабаттағы шағын кабинетте бізді екі директор қабылдады: ақ сақалды Вавазуар мырза және сақал-мұртын тақырлап қырған Шоу мырза.
Маңызды анықтама
Құлыпты Шоу мырза жасатқанын айтты. Кілт үшеу ғана болыпты: біреуі Риджуэйде, қалған екеуі директорлардың қолында. Қалған екі кілт 23-інен бері сейфте сақталған.
Вавазуардың айтуынша, дәл Филип жолға шыққан күні Шоу мырза ауырып қалып, екі аптадай жұмысқа келмеген. Шоу мұны асқынған бронхит деп түсіндірді.
Сыртқа шыққан соң Пуаро: «Маған бәрі оңай көрінеді» — деді. Мен сенбедім. Ал ол салқын ғана: «Әліптің артын бағайық. Олимпианың қайтып келуін күтеміз» — деп қойды.
Ливерпулға сапар: «Вентнор» деген жұмбақ адам
Сейсенбі күні біз Ливерпулға жол тарттық. Пуаро жоспарымен бөліспеді. Кемежайға жеткен соң төрт жолсеріктен оқиғаның жайын және 23-і күні сол кемемен Нью-Йоркке аттанған Пуароның бір «досын» сұрастырдық.
Пуаро ол адамды егде, көзілдірікті, кемтар, каютасынан әрең шығатын жан деп сипаттаған. Жолсеріктер бірден Вентнор деген кісіні атады: ол Филип Риджуэйдің каютасымен көрші — 24-каютада орналасқан екен.
Кілт деталіне тірелген бір жауап
Мен шыдамай сұрадым: ол адам Нью-Йоркке келгенде жағаға алғашқылардың бірі болып шықты ма? Жауап қысқа болды: «Жоқ, ол ең соңғылардың бірі болып шықты».
Менің көңілім құлазыса да, Пуаро бұл жауапты өз болжамының дәлелі деп қабылдады.
Пуароның логикасы: «пакет» қайда жоғалды?
Лондонға қайтар жолда Пуаро инспектор Макнейлге хат дайындады. Кейін Эсми Фаркуармен кездесуге бара жатып, ол істі бастан-аяқ қайта құра бастады.
Түйінге апаратын қадамдар
- Пакет Олимпиада «буға айналып» кеткендей жоғалды, бірақ бұл — тек әсер.
- Жағаға алып шығу қиын, кеден бәрін тексерген.
- Кеме келгеннен кейін жарты сағатта қағаздар сатылып кеткені белгілі: демек, олар кемеде «тығулы» тұрмаған.
- Ең маңыздысы: Риджуэй пакет мөрленген күйі алған соң, оны қайта ашпаған. Демек, ішіндегі заттың дәл сол облигациялар екенін ешкім жол үстінде тексермеген.
Басты болжам
Пуароның ойынша, мөр басылған пакет — жалған пакет. Нағыз облигациялар банк ішінде-ақ басқа пакетке ауыстырылып, Нью-Йоркке басқа жолмен жөнелтілген.
Ол үшін ең ыңғайлы жол — Атлантты ең жылдам кесіп өтетін «Гигант» кемесі. Егер облигациялар сонымен кетсе, Нью-Йоркке Олимпиадан бір күн бұрын жетуі мүмкін.
«Кемедегі ұрлық» не үшін қажет болды?
Егер Риджуэй пакетті ашып, оның жалған екенін біліп қойса, күдік бірден Лондонға ауар еді. Сондықтан кемеде қосымша «қойылым» керек болған.
Қойылымның мақсаты
Көрші каютадағы біреу чемоданды күшпен ашуға тырысқандай із қалдырып, жұрттың назарын «кемедегі ұрлыққа» бұрған. Кейін екінші даналық кілтпен құлыпты ашып, жалған пакетті теңізге тастап жіберген.
Сол адам Вентнор кейпіне еніп, бет-әлпетін көзілдірікпен көлегейлеген. Жағаға да әдейі ең соңында түскен. Нью-Йоркке келген бойда кері қайтатын алғашқы кемемен тайып тұрған.
Әшкерелеу: екінші кілт кімде болды?
Пуаро қорытындыны бір-ақ ауыз сөзбен түйді. Екінші кілті бар, құлыпты өзі жасатқан, дәл сол күні «бронхитпен» ауырып қалған адам — Шоу мырза.
Пуароның сөзіне қарағанда, қылмыскерлер кейде дәл осылай жоғарыда, беделді орындарда жүреді.
Қорытынды әсер
Осы сөзден кейін Пуароның жүзінде өзіне тән сенімділік пайда болды. Ал мен үшін бұл іс бір нәрсені анық көрсетті: қылмыстың ең қауіпті жері — оның «қарапайым» көрінетін тұсы.