мЖарық (hernіa) - іш қуысында жатқан органдардың немесе олардың бөліктерінің әдеттегі орнынан іш пердесімен бірге тері астына шығуы
Жарық (hernia) деген не?
Жарық (hernia) — іш қуысындағы ағзалардың немесе олардың бөліктерінің әдеттегі орнынан ішпердемен (перитонеуммен) бірге тері астына ығысып шығуы.
Негізгі ұғымдар
- Жарық қақпасы
- Ағзалар шығатын анатомиялық әлсіз аймақ немесе саңылау.
- Жарық қабы
- Ішпердеден түзілетін, жарық құрамын қаптайтын қабық.
- Жарық қабаттары
- Тері және теріасты тіндерімен байланысты қабаттар.
- Шықпа (томпайу)
- Көзге көрінетін немесе қолмен сезілетін томпайған аймақ.
Түрлері және орналасуына қарай жіктелуі
Жарық орналасқан жеріне қарай бірнеше түрге бөлінеді: шап, сан, кіндік, сондай-ақ іштің әр түрлі аймақтарындағы (операциядан кейінгі тыртық аймағы және т.б.) жарықтар.
Шығу тегіне қарай
- Туа біткен — ағзаның даму ерекшеліктеріне байланысты.
- Жүре пайда болған — өмір барысында әлсіреу, жарақат, күш түсу сияқты себептерден.
Клиникалық ағымына қарай
- Салынатын — қолмен жайлап орнына түседі.
- Салынбайтын — тіндердің жабысуы, бұралуы немесе түйінденуі салдарынан орнына түспейді.
- Қысылған — қан айналымы бұзылып, ағза тіні зақымдануы мүмкін ең қауіпті түрі.
Қай кезде пайда болады және кімдерде жиірек кездеседі?
Жарық көбіне ағза әлсірегенде немесе іш қуысының қысымы артқан жағдайларда пайда болады: қатты күш түскенде, күшенгенде, жүдеу кезінде, әйелдің жүктілігі кезінде және басқа да факторлар әсер еткенде.
Жиі байқалатын топтар
- Жас балалар және орта жастағы адамдар
- Ер адамдарда жиірек кездеседі
Ішкі ағзалар жарақаты асқынып, ұзаққа созылғанда тіндер тыртықтанып бітіп, кейін сол аймақ әлсіз нүктеге айналып, жарықтың пайда болуына себеп болуы мүмкін.
Белгілері және қалай байқалады?
Негізгі белгі
Тері астында томпайып шығатын көтеріңкі аймақ пайда болады. Сол томпайған жерді саусақпен басқанда жарық қақпасын шамамен анықтауға болады.
Іш қуысына түсетін қысым күшейгенде (жөтелгенде, күшенгенде) томпайған жер үлкеюі мүмкін.
Адам жатқанда томпайған аймақ жоғалуы немесе кішіреюі мүмкін.
Асқынулары
Жарық кезінде әртүрлі асқынулар болуы ықтимал: ағзалардың қан айналымы бұзылып, тіндердің қоректенуі нашарлайды. Ең қауіпті асқыну — жарықтың қысылуы.
Ең қауіпті жағдай: қысылу
Қысылған ағзада қан айналымы біртіндеп нашарлап, тіннің тіршілікке қабілеті төмендеуі мүмкін. Бұл жағдай шұғыл медициналық көмекті талап етеді.
Емдеу тәсілдері
Жарықты емдеудің негізгі жолы — хирургиялық операция. Операция жасауға болмайтын жағдайларда әртүрлі бандаждар қолданылуы мүмкін.
Маңызды ескерту
Салынатын жарықты кейде дәрігер қолмен абайлап орнына түсіруі мүмкін. Дегенмен, өздігінен «салып көру» қауіпті болуы ықтимал, әсіресе қысылу күдігі болса.
Бұл мәтін ақпараттық мақсатта берілген. Нақты диагноз қою және емдеу жоспарын таңдау үшін дәрігерге (немесе ветеринарға) жүгіну қажет.