Аллергендердің түрлері
Аллергиялық диатез
Диатез — грек тілінен аударғанда «бейімділік» дегенді білдіреді. Аллергиялық диатез кезінде тері мен шырышты қабаттар қабынуға бейім болады. Бұл — көбіне тұқым қуалайтын жағдай.
Осы бейімділіктің әсерінен зат алмасу бұзылып, әсіресе су мен минералды тұздардың алмасуы зардап шегеді. Организмнің ауруға қарсы тұру қабілеті төмендейді. Сондықтан балалар жиі ауырады, ауру ұзаққа созылады және жиі асқынады.
Аллергендердің түрлері
1) Тағамдық аллергендер
- сиыр сүті
- жұмыртқаның ақуызы
- цитрус жемістері
- какао, бал, шоколад
- қызғылт және сары түсті жемістер мен көкөністер
- грек жаңғағы және т.б.
2) Дәрілік аллергендер
- антибиотиктер
- витаминдер
- сульфаниламидтер және т.б.
3) Биологиялық препараттар
- вакциналар
- сарысулар
4) Тұрмыстық аллергендер
- үй ішінің шаң-тозаңы
- үй жануарларының жүні
- құс жүні
- балықтың жемі және т.б.
Клиникалық көрінісі
Аллергиялық диатез көбіне баланың 3–5 айлығында басталып, 1–2 жылға созылады. Кейде ұзаққа созылып, өмір бойы сақталуы мүмкін. Асқынған жағдайда демікпе, аллергиялық бронхит, аллергиялық дерматоз сияқты ауруларға әкелуі ықтимал.
1) Тері жағынан
- Себорея (гнейс): үлкен еңбектің тұсында шаш арасында майлы сарғыш қабыршақтар пайда болады. Олар қалыңдап, тұтас қабыққа айналып, баланың басына телпек кигізгендей көрінеді.
- Баздану: күтімі жақсы болса да тері қыртыстарында баздану дамуы мүмкін, емдеуі қиын болуы ықтимал.
- Құрғақ есекжем: тері қызарып, қалыңдап, қабыршықтанады. Кейде асқынып, сулы есекжемге ауысуы мүмкін. Қышыну күшейгенде бала мазасызданып, ұйқысы бұзылады, тәбеті төмендейді.
2) Шырышты қабат жағынан
- Жиі қабынулар: ринит, фарингит, ларингит жиі дамиды.
- Асқорыту бұзылысы: себепсіз іш өту кездеседі.
- «Географиялық тіл»: тіл беті шұбарланып, тілініп, картаға ұқсас көрініс пайда болады.
3) Лимфа түйіндері
Шеткі лимфа бездері ісініп, ұлғаюы мүмкін.
Мүмкін асқыну: стрептодермия — терінің іріңді зақымдануы.
Емі
Тамақтануды түзету
- Баланы жасына сай тиімді тамақтандыру қажет.
- Мүмкін аллергендерді тағамнан алып тастаған дұрыс.
- Сиыр сүтінің орнына айран беруге болады.
- Жұмыртқаның сарысын баланың терісі таза кезеңде аз-аздан бастап, 1/3 бөлігінен енгізген жөн.
- Баланың рационында берілетін майлардың шамамен 1/3 бөлігі өсімдік майы болғаны дұрыс.
- Ас тұзын азайтқан жөн.
Тамақтандыру күнделігі
Қай тағам аллерген екенін анықтау үшін анасы тамақтандыру күнделігін жүргізеді. Онда:
- күн сайын берілген тағамның құрамы;
- сол тағамға баланың тері және шырышты қабаттар жағынан берген реакциясы жазылады.
Жалпы ем (дәрігер тағайындауымен)
Қышынуды азайту, ұйқыны жақсарту және аллерген әсерін бәсеңдету үшін антигистаминдік және гипосенсибилизациялаушы терапия қолданылады: пипольфен, тавегил, супрастин, димедрол, сондай-ақ кальций препараттары және т.б.
Ескерту: дәрілер тек педиатрдың бақылауымен беріледі.
Жергілікті ем (тері күтімі)
а) Себорея (гнейс) кезінде: баланың басына стерильді жылы өсімдік майымен 2 сағатқа компресс жасап, кейін жиі тісті тарақпен тарап, қабыршақтарды абайлап алған жөн.
б) Сулы есекжем кезінде: 15–20 минутқа дәріге малынған таңғыш қолданады. Дәкені итошаған (череда) қайнатпасына немесе Буров сұйығына малып пайдалануға болады. Мақсаты — сулы есекжемді құрғақ түріне ауыстыру.
в) Құрғақ есекжем кезінде: құрамында мырыш–тальк–глицерині бар құралдар және гипосенсибилизациялаушы майлар (димедрол майы, лоринден, оксикорт және т.б.) қолданылады.
г) Емдік ванналар: түймедақ, итошаған, емен қабығы қайнатпаларымен, сондай-ақ крахмал қосылған ванналар жасауға болады.
д) Баздану кезінде: жөргекті бос орап, ауа ванналарын өткізіп, стерильді өсімдік майын жағу ұсынылады.
е) Қатты қышыну кезінде: бала қасынбас үшін екі қолына тақтайша байланады. Бетіне көзін, аузын, мұрнын ашық қалдырып, дәріге малынған дәкемен маска жасалуы мүмкін.
ж) Іріңді жараға асқынғанда: құрамында антибиотиктері бар майлар қолданылады.
Күтімі
- 1) Гигиеналық жағдайды мұқият сақтау.
- 2) Таза ауада жиі серуендеу.
- 3) Баланың диетасын тұрақты қадағалау.
- 4) Өте еппен шынықтыру.
- 5) Жұқпалы аурулардан сақтандыру.
- 6) Диспансерлік бақылау.
- 7) Егулерді аллергияға қарсы дәрілер фонында (дәрігер бақылауымен) жасау.
Алдын алу
Жүктілік кезінде және емізу кезеңінде аналар аллергияны жиі қоздыратын тағамдарды мүмкіндігінше аз тұтынғаны дұрыс. Балаға да осындай тағамдарды кейінірек және біртіндеп, аз мөлшерден бастап енгізген жөн.