Тырысу синдромы - клоникалық, тоникалық тырысулар
Жаңа туғандағы ОЖЖ зақымдануы
Орталық жүйке жүйесінің (ОЖЖ) зақымдануы жаңа туған кезеңінде гипоксиямен және босану/перинаталдық факторлармен жиі байланысты болады. Клиникалық белгілер туылғаннан кейін бірден немесе 2–4 тәулікте айқындалуы мүмкін.
Негізгі себептері
- Созылмалы оттегі жетіспеушілігі (гипоксия), асфиксия.
- Әртүрлі инфекциялар және интоксикациялар.
- Мидың механикалық жарақаты: қысылу, қан құйылу және т.б.
Клиникалық көрінісі
ОЖЖ зақымдануы әртүрлі синдромдар түрінде көрінуі мүмкін. Төменде жиі кездесетін белгілер жүйелендірілген.
Негізгі синдромдар
1) Басылу (тежелу) синдромы
- Бала селқос, қозғалыс белсенділігі төмен.
- Рефлекстері төмен немесе болмайды.
2) Қозғыштық синдромы
- Бала тынымсыз, қозғыш; белсенділігі жоғары.
- Қол мен иектің треморы, бұлшықет гипертонусы.
- Ащы дауыспен айқайлау, ыңырану, желке бұлшықеттерінің тартылуы.
3) Тырысу синдромы
Клоникалық және/немесе тоникалық тырысулар.
4) Мидың ошақты зақымдануы
- «Батқан күн» симптомы, птоз.
- Бет асимметриясы, мұрын-ерін қатпарының, тілдің, көздің асимметриясы.
- Аяқ-қол парездері.
Кезеңдері және ауырлық дәрежесі
Ауру кезеңдері
- Жедел кезең
- 7–10 күн
- Ерте қалпына келу
- 4–6 ай
- Қалдық жағдайлар кезеңі
- 2 жылдан ұзақ
Ауырлық дәрежесі
- 1) Жеңіл I дәрежесі
- 2) Орташа II дәрежесі
- 3) Ауыр III дәрежесі
Мүмкін асқынулар
- Астеноневротикалық синдром.
- Гипертензионды синдром.
- Гидроцефальды синдром.
Диагностика және ем
Диагностикасы
- Анасының денсаулығы және акушерлік-гинекологиялық анамнез.
- Жүктілік пен босанудың өту ерекшеліктері.
- Баланың клиникалық белгілері.
- Миды ультрадыбыстық зерттеу (УДЗ).
- Люмбальды пункция.
- Офтальмоскопия нәтижелері.
Емі (жалпы қағидалар)
Ем перзентхананың интенсивті терапия палатасында немесе мамандандырылған бөлімде жүргізіледі.
Ісікті азайту (дегидратация)
Лазикс, плазма және басқа инфузиялық тәсілдер көрсеткіш бойынша.
Тырысуды емдеу және алдын алу
Седуксен, фенобарбитал, дроперидол.
Тамыр қабырғасының өткізгіштігін қалыпқа келтіру
Аскорутин, кальций глюконаты.
Жүрек бұлшықетінің трофикасын жақсарту
ККБ, панангин, АТФ; глутамин қышқылы, глюкоза.
Қалпына келу кезеңіндегі ем
Дәрілік қолдау
Церебролизин, В тобы витаминдері, АТФ, алоэ.
Қанайналымды түзету
Кавинтон, трентал.
Физиотерапия
Массаж, емдік дене шынықтыру, инемен емдеу.
Реанимациялық іс-әрекеттер (қысқаша алгоритм)
Тыныс алу жеткіліксіз болса
- Маска және тыныс қапшығымен өкпені жасанды желдету жүргізіледі.
- Желдету жиілігі: минутына 30–50 рет.
- Оттегі қоспасы: доношенныйда 60%, шала туғандарда 40%.
- Ағыны: 5–8 л/мин.
Әсері болмаса
- Желдету тиімсіз болса — интубация жасалады.
- Нәтиже тері түсінің өзгеруімен және сан артериясындағы пульспен бағаланады.
Жүрек соғысы сиресе
- Жүрек соғу жиілігі 80-нен төмен болса — жүрекке сыртқы массаж минутына 100–140 рет жүргізіледі.
- 60 секунд ішінде әсер болмаса — кіндік көктамыры арқылы 0,1 мл/кг есеппен 0,1% адреналин ерітіндісі 1:1 физиологиялық ерітіндімен енгізіледі.
- Жүрек массажы мен өкпені желдету жалғастырылады.
Көрсеткіш бойынша қосымша шаралар
- Инфузиялық ем: альбумин, физиологиялық ерітінді, плазма, глюкоза.
- Асқазанды катетер арқылы тазалау.
Екіншілік асфиксияның алдын алу және күтім
Қоршаған орта және жалпы күтім
- Жаңа туған баланы салқындаудан және қызып кетуден қорғау.
- Метеоризм кезінде уақтылы көмек көрсету.
Тамақтандыру тактикасы
- Қасықпен немесе зонд арқылы тамақтандыру.
- Тамақтандыру алдында және соңында оттегі беру.
- Тамақтандырғаннан кейін баланың басын жоғары ұстау.
Жаңа туған баланың гемолитикалық ауруы
Жаңа туған баланың гемолитикалық ауруы ана мен баланың қанының резус-фактор немесе қан тобы бойынша сәйкес келмеуінен дамып, эритроциттердің ыдырауымен (гемолиз) сипатталады. Бұл жағдай көбіне анасы резус-теріс, ал баласы резус-оң болғанда немесе анасының қаны 0(I) топты болып, баланыкі A(II) не B(III) топты болғанда байқалады.
Клиникалық түрлері
1) Ісіктік форма (≈2%)
- Ең ауыр түрі; жиі жатырішілік өлім немесе шала туу.
- Тері бозғылт, ісіңкі; дене қуыстарында сұйықтық жиналуы мүмкін.
- Эритроцит пен гемоглобин төмен; бала жолдасы ісіңкі, үлкен.
2) Сарғайған түрі (≈88%)
- Сарғаю 1-тәулікте ерте басталады; бауыр мен көкбауыр үлкейеді.
- Билирубин жоғарылайды; бала ұйқышыл, әлсіз, бұлшықет тонусы төмен.
- Кейде геморрагиялық синдром, ОЖЖ зақымдануы дамуы мүмкін.
Жоғары билирубин кезінде: ядролық сарғаю
- Желке бұлшықеттерінің тартылуы, тырысулар, үлкен еңбектің көтерілуі.
- Ащы дауыс, «батқан күн» симптомы, қызудың көтерілуі.
- Жүрек соғысы мен тыныс алудың бұзылыстары.
- Зәрдің түсі қоюланады, нәжіс түсі әдетте өзгермейді.
3) Анемиялық түрі (≈10%)
- Туылған сәттен немесе алғашқы 7 күнде байқалады.
- Тері және шырышты қабат боз; бауыр мен көкбауыр үлкейген.
- Бала әлсіз, нашар емуі мүмкін; Hb төмен, ретикулоциттер артады.
Диагностикасы
- Анамнез мәліметтері.
- Қан тобы мен резус-факторды анықтау.
- Ұрық маңындағы суды антиденелерге тексеру.
- Қандағы антидене титрін анықтау.
Емі
Негізгі (оперативтік) ем
Қан алмастыру операциясы: 150 мл/кг есеппен шамамен 70% қан көлемін ауыстыру (резус-теріс, қан тобы баланікімен сәйкес).
Консервативті ем
Инфузиялық ем, АТФ, глюкоза, фенобарбитал, фототерапия.
Тамақтануы
Донор сүтімен 5–6 күн.
Алдын алу
- Қан құю кезінде донордың резусын міндетті түрде анықтау.
- Қажетсіз жүктіліктің алдын алу.
- Резус-теріс жүкті әйелдерге қатысты алдын алу шараларын уақытылы жүргізу (клиникалық хаттамаға сай).
Болжамы
Кейбір балаларда психоневрологиялық ауытқулар, жиі сырқаттанғыштық, егулерге жеткіліксіз (адекватсыз) реакциялар және бауыр ауруларына бейімділік байқалуы мүмкін.