Кешкілік одан басқа қуыршақ солдаттардың бәрін қорапшаға қайта салып, адамдар қалың ұйқыға шомды
Жиырма бес қалайы солдат
Бір заманда жиырма бес қалайы солдат болыпты. Бәрінің де анасы бір қалайы қасық, ағалы-інілі бауырлар екен. Бәрі де көз сүйсіндіретін сымбатты: қызыл әдіпті мундир киген, иықтарына мылтық асынған, алға тік қарап қатып қалған.
Бірі ғана өзгеше
Қорапшаның қақпағы ашылғанда, олардың алғаш естігені: «Қалайы солдаттар!» деген дауыс болды. Бұл сөзді туған күніне сыйлық алған кішкентай бала қуанып, алақанын шапалақтап тұрып айтыпты.
Солдаттардың бәрі бір-бірінен айнымайтын, тек біреуі ғана өзгеше екен: жалғыз аяқты. Ол ең соңынан құйылғандықтан, қалайы жетпей қалыпты. Соған қарамастан, ол да өзгелердей тік тұрып, құламайтын. Бірден көзге түскені де сол болды.
Үстел үстіндегі әлем
Бала солдаттарды үстел үстіне қаз-қатар тізді. Үстелде ойыншық көп емес, бірақ ең ғажабы — қатырғы қағаздан жасалған салтанатты сарай еді. Құйттай терезелерінен көз салсаң, іші кәдімгі бөлмелер сияқты көрінетін.
Сарайдың алдында көл тәрізді кішкентай айна жатты. Жағалауын айнала өскен ағаштар бардай, ал айдын бетінде кіп-кішкентай балауыз аққулар жүзіп жүр. Осының бәрі көз тартып, көңілді сергітеді.
Бірақ ең кереметі — сарайдың айқара ашық қақпасының алдында тұрған жап-жас сұлу биші қыз еді. Ол да қатырғы қағаздан ойылып жасалған: кеудешесі жұп-жұқа торғын жібекпен қапталған, иығынан беліне дейін көк лента төгіліп тұр. Лента қыздың бетіндей үлкен жарқырауық ілгекпен бекітілген.
Биші екі қолын алға созып, бір аяғын артқа қарай жоғары көтеріп, сыңар аяқтың ұшымен ғана тұр екен. Қалайы солдат мұны бірден аңғармай: «Бұл да мен сияқты жалғыз аяқты шығар» деп ойлап қалады.
Жақындасуға жүрексіну
Қалайы солдаттың көңілінде бір ой ұялады: «Маған да осындай бір жан жолығар ма еді?» Бірақ ол бірден өз-өзін тежеді: қыз текті тұқымнан, салтанатты сарайда тұрады; ал өзі қорапшада жатады. Оның үстіне, қыз жалғыз, ал өздері жиырма бестен бір.
«Жоқ, оған қорапша лайық емес. Дегенмен танысқанның артығы жоқ», — деп, солдат үстел үстіндегі темекі сауыттың артына жата кетеді. Сол жерден сыңар аяқпен тік тұрған биші қызды көзден таса қылмай, үнсіз бақылауға ыңғайлы еді.
Түнгі тіршілік
Кешке басқа солдаттардың бәрі қорапшаға салынып, үй іші ұйқыға кетеді. Сол кезде қуыршақтар қонаққа шақырысып ойнап, артынан соғыс ойынын жасап, сауық-сайран құрады.
Қалайы солдаттың да ойнағысы келді, бірақ қорапшаның қақпағын аша алмады. Шерткіш палуан шыр айналып, тас қарындаш пен тас тақта да «билеп» жүрді. У-шу дауысқа кішкентай сары әнші құс оянып, бірдеңелерді тақпақтай жөнелді.
Тек қалайы солдат пен биші қыз ғана қозғалған жоқ: қыз екі қолын алға созып, сыңар аяқпен тұр; солдат мылтығын асынып, қыздан көз алмай сіресіп қатып қалған.
Ергежейлінің ескертуі
Түн ортасы болғанда, сырт-сырт еткен дыбыс шықты: темекі сауыттың қақпағы ашылған екен. Ішінде темекі жоқ — оның орнында шебер жасалған қап-қара қуыршақ ергежейлі отыр.
Ол айқай салды: «Әй, қалайы солдат! Өрең жетпейтін қызға езеуреп қарауды қой!» Бірақ солдат естімегендей тік тұра берді.
«Таң атсын, сосын көрерсің!» — деді ергежейлі.
Үшінші қабаттан құлау
Таңертең балалар оянып, қалайы солдатты терезе алдына қойды. Сол сәтте ергежейлінің қырсығынан ба, әлде желден бе — әйтеуір, терезе ашылып кетіп, солдат үйдің үшінші қабатынан шыр көбелек айналып жерге құлап түсті.
Ол төбесімен шаншыла құлап, басындағы дулығасы мен мылтығының найзасы екі тастың жігіне қыстырылып қалып, аяғы көкке қарап қалды. Қызметші әйел мен ең кішкентай бала сыртқа жүгіріп шығып, іздеді, бірақ дәл аяқтарының астында жатқан солдатты көрмей, таба алмады.
Солдат: «Мен мұндамын!» — деп айқайласа, табылар еді. Бірақ көшеде мундирімен тұрып, қатты айқайлауды өзіне ұят санады.
Нөсер, қағаз қайық және арық
Жаңбыр жауды. Үдеген үстіне үдеп, ақыры шелектеп құйған қара нөсерге айналды. Жауын басылғанда балалар далаға қайта шықты. Екеуінің бірі: «Қалайы солдатты жүздіріп жіберсек қайтеді?» — деді.
Олар газеттен қайық жасап, ішіне солдатты отырғызды да, арық бойымен ағызып қоя берді. Балалар жаға бойлап жарыса жүгіріп, қолдарын шапалақтап мәз болды.
Ағыс күшті еді: нөсердің ізі. Қайық біресе сүңгіп, біресе толқын жалына жармасып көтеріледі, біресе шыр көбелек айналады. Ал қалайы солдат — қайтпас қайсар: мылтығын асынып, алға тік қарап, былқ етпей тұра берді.
Көпір астындағы қараңғылық
Қағаз қайық кішкентай көпірдің астына кіріп, көзден таса болды. Іші қап-қараңғы. Солдат өзін қорапшасына қайта түскендей сезінді.
«Мені қайда ағызып бара жатыр? Мұның бәрі ергежейлінің қырсығы шығар. Егер қасымда кішкентай биші қыз болса, дүние тіпті қараң қалса да қыңқ етпес едім…» — деп ойлады ол.
Егеуқұйрықтың «паспорты»
Сол кезде көпір астынан суда жүретін дәу егеуқұйрық шыға келді. Ол осында тұратын. «Әй, сенің паспортың бар ма? Паспортыңды көрсет!» — деп ақырды ол.
Қалайы солдат тіл қатпады, тек мылтығын қыса түсті. Қайық тоқтамай жылжи берді, ал егеуқұйрық артынан қалмай қуып: «Ұстаңдар! Жол салығын да төлеген жоқ, паспортын да көрсеткен жоқ!» — деп кездестірген шөп-шаламға дейін айқайлап келеді.
Құлама су
Қайық бұрынғыдан да жүйткіп, көпір астынан жарыққа шыға бергенде, кенет гүрс еткен дыбыс естілді. Арықтың аяғы зәулім биіктен үлкен каналға құлайтын құлама суға келіп тірелген екен.
Қағаз қайықты ешбір күш тоқтата алмады. Ол сумаң етіп шығып, ажалға қарай зымырады. Қайық шыр көбелек айналып, бір жанбастап қисайды, ішіне су толып, су түбіне бата бастады. Су солдаттың кеңірдегіне жетті, кейін төбесінен асып өтті.
Сол сәтте көз алдына кіп-кішкентай, сұлу биші қыз елестеп, құлағына бір жол үн келді: «Алға, жауынгер! Тайынба ажалдан!»
Балықтың ішінде
Қағаз әбден езіліп, жыртылып кетті де, солдат суға бата бастады. Дәл сол мезетте бір дәу балық оны қағып алып, жұтып жіберді.
Балықтың өңеші тастай қараңғы екен: көпір астынан да қараңғы, әрі тар. Бірақ қалайы солдат мұнда да міз бақпады — мылтығын асынып, сымға тартқандай тіп-тік қалпы жата берді.
Балық біраз аласұрды да, бір кезде тына қалды. Сәлден соң қараңғылықты жай оғындай бір сәуле тіліп өтті, айнала жарқ етті. Сол кезде бір баланың қуанышты даусы естілді: «Қалайы солдат!»
Үйге оралу
Оқиға былай болыпты: балықты біреу ұстап, базарға сатыпты; ол балық ас үйге келіп, аспазшы әйел ішін жарып, солдатты тауып алады. Екі саусағымен белінен ұстап, бөлмеге алып кіреді. Бүкіл үй іші жиналып, балықтың ішінде «жиһан кезген» кішкентай адамды көруге келеді. Бірақ қалайы солдат дандайсуды білмейтін.
Оны үстел үстіне қойған кезде, ғажайып бір сәйкестікпен, солдат баяғы үйіне қайта келіпті. Таныс балалар да осында. Ойыншықтар да орнында. Қатырғы қағаз сарай да, әдемі биші қыз да сол қалпы тұр екен.
Биші қыз да әлі сыңар аяқтың ұшымен тұр: бір аяғы аспанға көтерілген, екі қолы алға созылған — өзі де қажымас қайсар. Мұны көргенде солдаттың жүрегі қобалжып, көзінен қалайы жас парлап кетердей болды. Бірақ солдат жыламайды — ол тек көз алмай қарап қалды. Биші қыз да оған тесіле қарады. Екеуі де үн қатпады.
Отқа тасталған сәт
Кенет балалардың біреуі қалайы солдатты шап беріп ұстай алды да, не себеп екені белгісіз, жанып тұрған пешке лақтырып жіберді. Мұны темекі сауыттағы зұлым ергежейлі әдейі шағыстырды ма — кім білсін.
Қалайы солдат жайнаған жалынның ортасында, пештің қып-қызыл өңешінде тұрды. Тұла бойы күйіп бара жатқанын сезді. Бірақ оны өртеген жалын ба, әлде ішін өртеген махаббат па — өзі де айыра алмады.
Сыртындағы бояуы өңіп, сұп-сұр тартты. Қайғыдан ба, әлде ұзақ сапардың табынан ба — ол жағы беймәлім. Ол биші қыздан көз алмайды; қыз да оған көзін жаудыра қарады. Солдат өзінің еріп бара жатқанын аңғарса да, мылтығын қыса ұстап, тіп-тік қалпы міз бақпады.
Жел мен соңғы ұшқын
Бір мезетте бөлменің есігі шалқая ашылып, ұйтқыған жел биші қызды іліп әкетті: шыр айналдырып, көбелектей көтеріп, қалайы солдаттың қасына дік еткізді.
Сол-ақ екен, қыз да қызыл алау жалын болып лап етті де, көзді ашып-жұмғанша жоғалды. Сол сәтте қалайы солдат та еріп бітті.
Күл арасындағы белгі
Келесі күні қызметші әйел пештің күлін тазалағанда, оттықтың ішінен қалайыдан құйылған құйтақандай жүрек тауып алды.
Ал биші қыздан тек жарқырауық ілгек қана қалыпты. Бірақ енді ол жарқырамайды: әбден қарайып, көмірге айналған.