Көпшіліктің пікірінше, нағыз ғажап
Көз көріп, құлақ естімеген керемет туралы хикая
Король жар салды: «Кімде-кім көз көріп, құлақ естімеген бір ғажайып жасаса — сол менің қызыма үйленеді, жасауына жарты корольдік беріледі». Хабар тараған сәтте-ақ елдің берекесі қашты: жас жігіттер ғана емес, шалдар да жарыса ұмтылды.
Жұрттың әбігері
Біреулер «ерекше нәрсе жасаймыз» деп тойып тамақтанды, енді біреулер ес-түсінен айырылғанша ішті. Ал көше балалары өз арқасына өзі түкіремін деп қырық бұратылып әуреге түсті. Бірақ мұның бәрінен еш нәтиже шықпады: көпшіліктің шамасы шынында «көз көріп, құлақ естімеген» дүниені ойлап табуға жетпеді.
Әділ қазылар және «көрме күні»
Әркім ойлап тапқан «ғажайыбын» алып келетін күн белгіленді. Қазылар алқасына үш жастағы баладан тоқсанға келген қарияға дейін әр жастағы адамдар шақырылды. Қазылардың алды бұрын-соңды болмаған заттардың көрмесіне айналды.
Жеңімпаз: сөйлейтін әрі ән айтатын үстел сағаты
Дегенмен бәрі бірауыздан ішкі-сыртқы құрылысы таңғажайып үлкен үстел сағатын нағыз «көз көріп, құлақ естімеген» дүние деп тапты. Сағат соққан сайын уақытты қозғалмалы суреттер көрсететін. Суреттер саны он екі еді — әрі олар тек қозғалып қана қоймай, сөйлеп, ән де айтатын.
1 соққанда
Тау басында қасиетті тақтайға бірінші өсиетті жазып отырған Мұса пайғамбар көрінді.
2 соққанда
Жұмақ бағындағы Адам мен Хауаның тұрағы көрінді: дүние-мүлік жоқ болса да, шаттық мол еді.
3 соққанда
Шығыстан Исаға құлшылық етуге келе жатқан үш патша көрінді, қолдарында қымбат сыйлар мен хош иістер болды.
4 соққанда
Төрт мезгіл шықты: көктем, жаз, күз, қыс — әрқайсысы өз нышанымен бейнеленді.
5 соққанда
Бес сезім көрінді: көру, есту, иіс сезу, дәм сезу, түйсіну — әрқайсысы өзіндік кейіппен танытылды.
6 соққанда
Ойыншы сүйек лақтырып, түскенде ең үлкен ұпай — алты көрінді.
7–9 соққанда
Жеті күн (немесе жеті күнә — жұрт бұған таласты), сегіз монахтың хоры, тоғыз муза кезек шықты.
10–11 соққанда
Он өсиет жазылған тақтаймен Мұса қайта көрінді, ал он бірде — он бір ұл-қыз ойынға басып, уақытты жария етті.
12 соққанда
Қолында шолпан жұлдызы, басында дулығасы бар түнгі күзетші келіп, ескі әнді шырқай жүріп өтті; раушан гүлдері қанатты періштелерге айналды.
Қазылар да, халық та: «Мынау нағыз көз көріп, құлақ естімеген!» — деп шешті. Сағатты жасаған суретші де көпке ұқсамады: жасы жас, жүрегі таза, жолдастыққа берік, кедей ата-анасына қамқор үлгілі ұл еді. Ол корольдің қызына да, жарты корольдікке де лайық болатын.
Сый табысталар сәт және күтпеген соққы
Сый берілетін күн келгенде қала мерекедей құлпырып кетті. Тақта корольдің қызы отырды. Қазылар да, жұрт та жеңімпазға көз тікті: суретші көтеріңкі көңілмен, өз бақытына кәміл сеніп тұрды.
Сол кезде ұзын бойлы, бұлшық еті ойнаған бір жас жігіт айқай салды: «Жоқ, көз көріп, құлақ естімегенді мен жасаймын!» Ол ғажайып сағаттың үстіне зілдей балтаны көтеріп, бір-ақ сілтеді. Сағат быт-шыт болды: дөңгелек пен серіппе ұшып, бәрі қирады.
Ол паңданып: «Міне, мен! Бір соққымен өнерді де қираттым, сендерді де таңғалдырдым. Нағыз көз көріп, құлақ естімегенді мен жасадым!» — деді.
Қазылар аң-таң қалды: «Өнердің мұндай ғажабын қирату — расында бұрын-соңды болмаған нәрсе». Халық та солай деді. Сөйтіп заңға сүйенген король қызын да, жарты корольдікті де әлгі нән жігітке бермек болды.
Неке кеші және өнердің қайта тууы
Үйлену тойы туралы қалаға жан-жақтан жарияланды. Корольдің қызы бұл бұзылған іске іштей разы болмады, бірақ қалыңдық көйлегін кигенде ажары ашылды. Неке қию әдейі кешке белгіленді: шіркеудің іші шам-шыраққа толып, салтанат ерекше әсерлі көрінді.
Ән тоқтаған сәтте шіркеу іші тына қалды — ине түссе де естілердей. Кенет есіктер сарт-сұрт ашылып, ар жағынан «Дың! Дың!» деген үн естілді. Сол мезетте ғажайып сағат салтанатты түрде кіріп келіп, қалыңдық пен күйеудің ортасына тоқтады.
Идея өлмейді
Өлген адам көрден тірілмейді, бірақ өнер туындысы қайта туа алады. Сағаттың сыртқы қабығы қирағанмен, оған жан берген ой жойылмады: туынды құдды қиратушының қолы тимегендей қайтадан бүтін қалпына келді.
Әділдік сағаты
Сағат қайта соға бастады. Бірінші болып Мұса көрінді: маңдайы жалын атып, қасиетті ауыр тақтайды тура күйеудің аяғына тастай салды. Күйеу орнынан қозғала алмай қалды.
Мұса: «Мұны енді қайта көтере алмаймын. Сен менің қолымды сындырып тастадың. Тұрған орныңда тұра бер!» — деді. Артынша Адам мен Хауа, шығыс патшалары, төрт мезгіл және өзге бейнелер де кезек шығып, қиратушыны әділ айыптады: «Ұялсаңшы!» Бірақ ол ұялу дегенді білмеді.
Фигуралар көбейіп, шіркеу іші алып көрініске айналды: тірі адамдарға орын қалмайтындай сезілді. Сағат он екі соққанда түнгі күзетші келді де, күйеуге тура беттеп, қолындағы асасымен маңдайдан бір қойды: «Жат осылай! Жазаңа қарай жаза! Енді біздің де, суретшінің де кегі қайтты. Жоғалайық!»
Өнер туындысы ғайып болды. Бірақ шіркеудегі шырақтар жарық шашқан гүлге айналып, төбедегі алтын жұлдыздар жарқырады, орган өзінен-өзі ойнай жөнелді. Жұрт тағы да: «Міне, нағыз көз көріп, құлақ естімеген осы!» — десті.
Шын себепкер
Сол сәтте корольдің қызы нық айтты: «Бүгінгі салтанаттың шын себепкерін шақырыңыздар. Менің күйеуім де, мырзам да — ғажайыпты жасаған суретші болады!»
Халықтың қошеметімен суретші шіркеуге кірді. Оның бақытына бәрі қуанды, қызғанған жан болмады. Өйткені жұрттың ұғымында ең тосын, ең сирек керемет — әділдіктің орнауы еді: нағыз «көз көріп, құлақ естімегеннің» өзі де сол болды.