Торғай мен тышқан дос болыпты
Екі дос, бір еңбек
Торғай мен тышқан дос болыпты. Екеуі бірігіп егін егіпті: тышқан жерді аяғымен қазып, торғай тұмсығымен шоқып, дән сеуіпті. Егін өте жақсы шығып, кең далаға бітік бидай жайқалады.
Тышқанның үлесі
Жер қазып, жұмысқа күш салады; егіннің бастауын еңбекпен көтереді.
Торғайдың үлесі
Дәнді сеуіп, егінді күтіп, ұқыптылық пен ептілікті танытады.
Әділеттің сынағы: бір дән
Егінді жинап алған соң, торғай мен тышқан бидайды тең бөлісе бастапты. Бірақ бір дән артық қалып қояды. Сол бір ғана дәнді кім алады деген сұрақтан-ақ жанжал туып, татулық бұзылады.
Негізгі түйін
Кейде үлкен даудың басы — өте кішкентай нәрсе. Бір дәннің өзі достықты сынайды.
Торғай тұмсығымен шоқып, тышқан тырнағымен осқылап, екеуі ұзақ төбелеседі. Маңайында арашалайтын ешкім болмаған соң, бір кезде шаршап барып тоқтайды. Ақыры дауды билікке жүгініп шешпек болады.
Билер төрелігі: әркім өз еңбегін жоғары қояды
Тышқандар биі не деді?
Алдымен олар тышқандар биіне келеді. Би: «Бұл бидайды тышқан алуға тиіс» дейді. Себебі тышқанның күші көп: тырнағымен жер жыртып, бидайды сепкен еңбек өзінікі екенін алға тартады.
Бұл төрелік күш пен қара жұмысты басты өлшем етеді.
Торғайлар биі не деді?
Торғай келіспеген соң, екеуі торғайлар биіне барады. Би: «Бұл бидай торғайдікі» дейді. Себебі торғай егінге түскен құрт-құмырсқаны құртып, күнде үстінде ұшып жүріп егінді күзеткенін алға тартады.
Бұл төрелік қорғау мен қамқорлықты негізгі еңбек санайды.
Екі төрелік те өз жақтастарын жақтап, ортақ шешім табылмайды. Сонда торғай мен тышқан әділ сөз айтатын сырт адамға баруды ұйғарады.
Қарапайым әділдік
Екеуі далада қой бағып жүрген бір шалға келеді. Шал артық қалған дәнді алып, екеуіне тең бөліп береді. Осы шешімге торғай да, тышқан да разы болып, өз жөндеріне кетеді.
Сабақ
Әділдік — дауыс көтеруде емес, тең өлшеуде.
Татулық
Достықты сақтау үшін ұсаққа бола ұрыспау керек.
Дау шешімі
Біржақты төрелік жанжалға жетелейді; бейтарап сөз бітімге бастайды.