Әкімшілдік - әміршілдік жүйе
Әкімшілдік-әміршілдік басқару және басқару әдістері
Әкімшілдік-әміршілдік жүйе — ел экономикасын басқару тәсілі. Бұл модельде әкімшілік және әміршілдік әдістерге басты рөл беріледі, ал билік басқарудың орталық органдарына және бюрократиялық аппаратқа шоғырландырылады.
Басқарудың әкімшілік әдістері
Басқарудың әкімшілік әдістері — бірлескен қызмет барысында міндетті түрде орындалуы тиіс нормативтік актілер, директивалар, бұйрықтар және өзге де жарлықтар арқылы адамдар арасындағы қатынастарға ықпал ету құралдарының жиынтығы.
Басқару жүйесі
Басқару жүйесі — фирманың ұйымдық құрылымының маңызды элементі. Ең басты мәселе — фирманың жоспарланған стратегиясы мен қолданыстағы басқару жүйелерінің өзара сәйкестік дәрежесін анықтау.
Басқарудың экономикалық әдістері
Басқарудың экономикалық әдістері — қызметкерлердің материалдық мүдделеріне ықпал ету үшін объективті заңдылықтар мен экономикалық санаттарды саналы түрде пайдалануға негізделген әдістер тобы.
Басқарушылық инфрақұрылым
Басқарушылық инфрақұрылым — басқару процесін қамтамасыз ететін ұйымдар мен мекемелердің, сондай-ақ олардың бөлімшелерінің жүйесі.
Басшылық стилі
Басшылық стилі — қойылған мақсатқа жету барысында басшылар мен бағыныштылар арасындағы қатынаста қалыптасатын мінез-құлық үлгісі.
Бизнес және кәсіпкерлік ұғымдары
Бизнес
Бизнес — кәсіпорындардың, ұйымдардың немесе жеке тұлғалардың табыс табу мақсатында өнім шығару, тауар өндіру, сатып алу және/немесе қызмет көрсету әрекеті. Мұндай қызмет нәтижесі басқа тауарларға немесе ақшаға айырбас арқылы көрініс табады.
Бизнес-жоспар
Бизнес-жоспар — кәсіпорынды белгілі бір кезеңде дамыту жоспары және көзделген мақсаттарға қол жеткізуге бағытталған шаралар жүйесі.
Бизнесмен
Бизнесмен — бизнеспен айналысатын адам; коммерсант, кәсіпкер.
Кәсіпкерлік
Кәсіпкерлік — азаматтар мен олардың бірлестіктерінің пайда алуға бағытталған мүліктік дербес қызметі. Ол азаматтардың өз атынан, тәуекелге бара отырып, өзінің ұйымдық-құқықтық нысаны шегінде және заңды тұлғаның мүліктік жауапкершілігі кепілдігімен жүзеге асырылады.
Кәсіпкер
Кәсіпкер — өз иелігіндегі мүлікті және басқа да ресурстарды заңды негізде пайдалану жөнінде өз бастамасымен шешім қабылдауға, сондай-ақ кез келген іс-қимылдарды жүзеге асыруға құқылы заңды немесе жеке тұлға.
Экономика, билік және саясат
Экономика
Экономика — қоғамның өндіргіш күштерінің белгілі бір сатысына сай келетін өндірістік қатынастардың жиынтығы.
Экономикалық билік
Экономикалық билік — жеке адамның ықпалы орындаушылардың еліктеуін тудырып, оларды соған теңесуге ұмтылдыратын әсер ету мүмкіндігі.
Экономикалық саясат
Экономикалық саясат — мемлекет пен үкімет жүргізетін іс-қимылдардың бағыты, яғни экономиканы басқару саласындағы шаралар жүйесі. Ол құрылымдық, инвестициялық, қаржы-несие, сыртқы экономикалық, ғылыми-техникалық, салық және бюджет саясатын қамтиды.
Егемендік
Егемендік — мемлекеттің немесе аймақтың өзге мемлекеттер мен аймақтардан экономикалық және саяси тәуелсіздігі.
Мемлекет және мемлекеттік реттеу
Мемлекеттік экономикалық билік
Мемлекет экономикалық билікті өз қолына шоғырландырған жағдайда, экономикалық шешімдерді қабылдайтын және мемлекеттік өкім жүргізетін органдар мен лауазымды тұлғалардың жиынтығы қалыптасады.
Мемлекеттік аппарат
Мемлекеттік аппарат — мемлекеттік билік пен мемлекеттің функцияларын жүзеге асыратын органдар жүйесі. Ол әкімдерді, мемлекеттік басқару органдарын, соның ішінде жоғары атқарушы және өкім беруші органдарды (министрліктерді, мемлекеттік комитеттерді), жергілікті әкімдерді және өзге де органдарды қамтиды.
Мемлекеттік кәсіпкерлік
Мемлекеттік кәсіпкерлік — ұлттық экономиканы дамыту үшін қажетті тауарлар өндіретін және қызметтер көрсететін мемлекеттік кәсіпорындардың қызметі. Ол тек коммерциялық негізде ғана жүзеге асырылмайды.
Мемлекеттік реттеу
Мемлекеттік реттеу — үкіметтің экономикалық қызметті өзгертетін немесе бақылайтын ережелері мен заңдары.
Негізгі бағыттары:
- Бағаны және өнімді бақылау.
- Салаға кіру мен одан шығуды реттеу.
- Стандарттар мен көлемдерді бақылау.
- Тікелей экономикалық реттеу тетіктерін қолдану.
Нарықты мемлекеттік реттеу
Нарықты мемлекеттік реттеу — рынокта шаруашылық жүргізуші субъектілердің қызметін мемлекеттік деңгейде реттеу.
Нарық және нарықтық экономика
Нарықтық инфрақұрылым
Нарықтық инфрақұрылым — тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің рыноктағы қозғалысын қамтамасыз ететін ұйымдар мен мекемелер жүйесі. Оның құрамына ұйымдық база (биржалар), жабдықтау-өткізу құрылымдары, коммерциялық фирмалар және қаржы-несие мекемелері кіреді.
Нарықтық экономика
Нарықтық экономика — еркін кәсіпкерлікке негізделген, өндіріс құрал-жабдығына меншік нысандарының көптүрлілігі сақталатын, баға белгілеу мен бағдарламалау және реттеу тетіктері рынок арқылы біріктірілетін экономика.
Нарықтық экономика заңдары
- Тауар өндіруші өз еңбегінің нәтижелеріне меншік иесі болуы тиіс.
- Тауарлар өндірісін монополиясыздандыру маңызды.
- Үдемелі салық саясаты және өзге де тетіктер қолданылады.