Қараторғай бір кішкене қайыңға ұя салып, балапан шығарады
Ұя, қауіп және айла
Қараторғай кішкентай қайыңға ұя салып, балапан шығарады. Уақыт өте келе балапандары өсіп, үлкейе бастайды.
Бірде қайыңның қасынан өтіп бара жатқан түлкі биіктегі ұяны көреді. Жетпейтінін түсінген соң, ол қараторғайды алдап соғуды ойлайды.
Түлкінің сылтауы
— Жұрттың бәрі егінін егіп бітірді, — дейді түлкі. — Менің соқам сынып қалып еді, соны жөндеуім керек. Сондықтан мына қайыңды кесемін.
— Кеспе, — деп жалбарынады қараторғай. — Балапандарым әлі ұша алмайды. Оларды қайда қоямын?
— Олай болса, балапандарыңның біреуін бер!
Таңдау ауырлығы
Қараторғай ойға шомады: не істемек? Берсе, қайсысын береді? «Қай саусағыңды кессең де — жаның бірдей ауырады» дегендей, әр балапаны өзіне бірдей қымбат.
Дәл сол сәтте төбеден қарға келіп қалады.
Қарғаның ескертуі
— Қорықпа, — дейді қарға. — Түлкі қайыңды кесе алмайды. Кесетін балтасы да, шотасы да жоқ.
— Менің балтам — мынау, — деп түлкі құйрығын бұлғаңдатады.
Қарға оның құйрықпен түк тындыра алмайтынын біледі де: — Қане, кесші, ендеше… — дейді.
Айласы өтпеген түлкі енді қарғаға өшігеді.
Өліп қалғандай айла
Бір күні түлкі кішкене төмпешіктің үстіне шығып, төрт аяғын көкке көтеріп, сіресіп жата қалады. Қарға оны өлді екен деп ойлап, жақындап келіп шоқи бастайды.
Қақпан және жауап айла
— Ақылгөйім, түстің бе қолға? — деп түлкі атып тұрып, қарғаны шап беріп ұстап алады. — Енді сазайыңды тартқызамын!
— Бір өтінішім бар: ағайыма істегеніңді істей көрме, — деп жалбарынады қарға.
— Ағайыңа не істеп едім?
— Оны дөңгелектің қуысына тығып, жардан домалатып жіберген.
— Ендеше, тура соны істеймін!
Түлкінің тағы да алданып қалуы
Түлкі ашумен сол жазаны қолданбақ болады. Қарғаны дөңгелектің күпшегіне тыға бастаған кезде, қарға екінші жағынан зып беріп шығып, ұшып кетеді.
Сөйтіп, түлкі тағы да алданып қалады.
Түйін
Бұл әңгімеде күш емес, ой ұтатыны көрінеді: бос қорқытудан сақтану, дәлелді ажырата білу және қарсыластың ашуын өзіне қарсы пайдалану — кейде аман қалудың жалғыз жолы.