Естен танудың көп тараған түрі зақымнан болған естен тану
Естен тану
Төтенше жағдайларда физикалық және эмоциялық факторлардың әсері ағзаның өмірлік маңызды функционалдық жүйелерін қатты күйзеліске ұшыратып, жалпы ауыр жағдайдың дамуына әкелуі мүмкін. Мұндай жағдай естен тану деп аталады.
Зақымданудан болған естен тану
Естен танудың ең жиі кездесетін түрі — зақымданудан болған естен тану. Ол бастың ауқымды жарақаттарынан, кеуде мен аяқ-қолдың зақымдануынан, сондай-ақ күйіктердің салдарынан дамуы мүмкін.
Бұл кезде қан айналым жүйесі, тыныс алу, зат алмасу және жүйке жүйесінің реттеуші қызметі бұзылады.
Бастапқы саты: қысқа уақыттық қозу
- Есіне келген сәтте тынышсызданады, өз жағдайының ауырлығын бағалай алмауы мүмкін.
- Орнынан тұруға, қашуға ұмтылады, айғайлайды, жұлқынып сөйлейді.
- Көз қарашықтары ұлғаяды, өңі бозарады.
- Тыныс алуы жиілейді, тамыр соғысы жиілеуі мүмкін.
Келесі саты: парықсыздық және енжарлық
- Айналасындағы адамдарға қызықпайды, байланысқа сирек түседі.
- Ауыруға реакциясы төмендейді немесе мүлде болмауы мүмкін.
- Өңі бозарады, жабысқақ суық тер шығуы ықтимал.
- Дене температурасы төмендейді.
- Тыныс алу мен тамыр соғысы жиілейді.
- Шөлдеу пайда болады, кейде лоқсу байқалады.
Көмек көрсету алгоритмі
- Жарақаттаушы фактордың әсерін тоқтату.
- Зардап шегушіні естен танған күйде жатқызу.
- Қан кету болса, оны тоқтату.
- Қажет болса, аяқ-қолға уақытша иммобилизация жасау.
- Тыныс жолдарын босату.
- Тыныс алуы немесе жүрек соғысы тоқтаса, қолдан дем алдыру және жүрек-өкпе реанимациясын бастау.
- Ауырсынуды басатын дәрі беру немесе егу (мысалы: анальгин, пенталгин, седаогин).
- Жылумен қамтамасыз ету (суықтан қорғау).
- Жағдайын үздіксіз бақылау.
- Мүмкіндігінше тез арада госпитальға жеткізуді ұйымдастыру.
Қызбалық (эмоциялық) естен тану
Естен танудың бір түрі — қызбалық (эмоциялық) естен тану. Ол кенеттен болған психикалық жарақаттың нәтижесінде дамиды.
Зардап шегуші толық парықсыздық (естен айырылып қалу) күйіне түсуі немесе, керісінше, кенеттен қозу белгісін көрсетуі мүмкін.
Көмек көрсету зақымданудан болған естен танудағы іс-шаралармен бірдей қағидаларға сүйенеді.