Мектептегі тәжірибе кезеңінде орындауға арналған тапсырмалар

Жеті модуль кіріктірілген сабақтарды өткізбес бұрын сыныпта ынтымақтастық атмосферасын қалыптастырдым. «Достық шеңбері», «Мен сізді таныстырғым келеді», «Не ортақ?» сияқты тренингтер арқылы жағымды психологиялық ахуал орнатып, топқа бөлудің әртүрлі тәсілдерін қолдандым.

Топтастыруда оқушы үнін ескеріп, жұптық тапсырмаларды жүйелі қолдану жақсы нәтиже берді. Дегенмен, оқушылар санының аздығына байланысты топқа бөлуде бастапқыда қиындықтар болды. Әріптестерім, керісінше, оқушылардың көптігі, кабинеттің тарлығы, кейбір оқушылардың шектен тыс еркіндігі және топқа бөлінуде келіспеушіліктер кездесетінін атап өтті.

Кейбір мұғалімдерде (Айнагүл Акимбаевна, Гүлжанат Тұрғалиқызы) ресурстың тапшылығы байқалды: сергіту сәттерін тақырыппен байланыстыру қиын болды. Бұл мәселе қолда бар ресурстарды алмастыру және бірлескен қор жинақтау арқылы шешілді.

Бұл тапсырмада сұрақтың оқушы деңгейіне сай келмеуі, сабақ мазмұнын ашпауы немесе мұғалімнің сұрақ қою дағдысының жеткіліксіздігі сияқты қиындықтар тууы мүмкін. Мен бірінші бетпе-бет кезеңінде меңгерген теориялық білімімді тереңдетіп, оқушылардың психологиялық және жас ерекшеліктерін ескеру арқылы нәтижеге жетуге болатынына көз жеткіздім.

Тәжірибе барысында сандық технологиялардың мүмкіндігін пайдаланып, төмен және жоғары дәрежелі сұрақтарды ретімен қойдым. Түрткі, сынақ және қайта бағыттау сұрақтарын қолдану арқылы оқушыларды диалогке тарттым. Нәтижесінде тақырыпты түсіну деңгейі артып, талқылау дағдылары қалыптаса бастады.

Топтық таныстырылымда (Несібелі Қожағалиевна, Айнагүл Акимбаевна, Гүлжанат Тұрғалиқызы, Гүлдана Есенгельдиновна) оқушылардың жеңіл сұраққа үйреніп қалуы, деңгейлері әртүрлі оқушылардың сұрақты қабылдауы және ойлануға уақыттың ұзаруы сияқты мәселелер талқыланды. Осы тұста Блум таксономиясын түсіну деңгейін анықтаудың тиімді құралы ретінде қолдану орынды деген қорытындыға келдік.

Әр оқушының түсіну деңгейі әртүрлі болатынын ескере отырып, сұрақтардың тақырыпқа сәйкестігіне және жауаптарды әділ бағалауға басымдық бердім. Толық жауап алынбаған жағдайда қайта бағыттау тәсілін қолдандым. Оқушы жауабын бағалауда критерийлерді пайдаланып, рефлексия жүргіздім.

Айнагүл Акимбаевнамен бірлескен талдауда жоғары деңгейлі сұрақтарға бірден өтпей, сұрақты төмен деңгейден бастап сатылай күрделендіру қажет екенін түсіндік. Топтық талқылауларда тәжірибені саралап, бір-бірімізге бағыт-бағдар бердік.

Оқушыларға еркіндік бере отырып, жұптық әңгіме арқылы сыни тұрғыдан ойлау қабілетін дамытуға мән бердім. Тәжірибе кезінде әр сабақта кемінде бір тапсырманы шығармашылық жұмысқа арнауды әдетке айналдырдым. Жұптық жұмыс барысында оқушылар өз жұбының жауабы үшін жауапкершілік танытып, бұрын белсенділігі төмен оқушылардың да қатысуы артты.

Бұл бағытта айтарлықтай қиындық болмады. Дегенмен, Гүлдана Есенгельдиновнаның зерттеушілік әңгіме арқылы жүргізген тәсілі маған ұнады және оны өз тәжірибеме енгізуді жоспарлап отырмын.

Екі оқушыны бақылауға алып, олардың танымдық ерекшеліктерін зерделедім. «Өзіндік оқуды дамыту» материалындағы тексеру тізімін оқушылардың жасына сай бейімдеп қолдандым. Жұптық, топтық және сыни тапсырмаларды бірлесіп орындау барысында бұл екі оқушының да өзін-өзі реттеу дағдысы жақсарғанын байқадым.

Әріптестермен талқылауда Несібелі Қожағалиевна мен Айнагүл Акимбаевна бастауыш сыныпта бұл жұмысты мектеп психологімен бірлесе жүргізіп, нәтижесін талдаудың тиімді екенін айтты.

Әртүрлі деңгейдегі үш оқушыны бақылап, олардың топта жұмыс істеуін барлық тапсырма барысында қадағаладым. Әсіресе сыни ойлауға бағытталған шығармашылық тапсырмалар кезінде оқушылардың қабілеті әр қырынан ашылды.

Нәтижесінде «тек үлгерімі жақсы оқушы ғана дарынды» деген түсініктің шектеулі екенін ұқтым: бір оқушы білім жағынан алға шықса, екіншісі ойын жүйелі жеткізуде, үшіншісі материалды тез табуда және шығармашылықта ерекшеленді. Топтық талқылауларда өзім кездескен қиындықтарға балама шешімдер тауып, әріптестердің өзгеше тәжірибелерімен таныстым.

Сыни тұрғыдан ойлауды бақылау барысында оқушылардың шығармашылық және көшбасшылық қабілеттері айқындала түсті. Сыни ойлауға бағытталған тапсырмалар арқылы оқушылар тақырыпты өз бетімен игеріп, диалогке еркін түсіп, пікірін ашық айтуға дағдыланды; сөйлеу дағдылары дамыды.

Топ ішінде мен «Проп картасын» құрастыру идеясын ұсындым. Бұл тәсілді мектептегі тәжірибеде курс тыңдаушысы Танашева Гүлназ Утегенованың ұсынысы арқылы қолданып көріп, кейін әріптестеріммен бөлістім. Тапсырма «Не бар?», «Не істейді?», «Не емес?» сұрақтары негізінде жұмбақ құрастыруға бағытталды.

Осындай тапсырмалар оқушылардың сыни ойлауын күшейтетінін байқадым. Болашақта бұл тәсілді сабақтарыма жүйелі енгізуді жөн көрдім.