Мәтіннің мазмұнына пайдасы
Жиынтық бағалауға арналған әдістемелік ұсыныстар (3-сынып)
Бұл әдістемелік ұсыныстар 3-сынып білім алушыларына арналған «Қазақ тілі (оқыту қазақ тілінде)» пәні бойынша жиынтық бағалауды жоспарлау, ұйымдастыру және өткізу үдерісіне мұғалімге көмек көрсету мақсатында әзірленді.
Жинақ бастауыш сыныптарға (2–4-сыныптар) арналған «Қазақ тілі (оқыту қазақ тілінде)» оқу бағдарламасы мен оқу жоспары негізінде, орта білім беру мазмұнын жаңарту аясында дайындалған.
Бөлім/ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары мұғалімге тоқсан ішінде жоспарланған оқу мақсаттарына білім алушылардың жету деңгейін анықтауға мүмкіндік береді. Материалда бағалау критерийлері, дескрипторлары бар тапсырмалар, сондай-ақ оқу жетістіктерінің ықтимал деңгейлерін сипаттайтын рубрикалар ұсынылған.
Тапсырмалар мен рубрикалар ұсыныс ретінде берілген. Тоқсандық жиынтық бағалауды өткізу үшін спецификацияда тапсырма үлгілері мен балл қою кестесі қамтылған. Спецификация стандартталған және тоқсандық жиынтық бағалауды ұйымдастыруда басшылыққа алынады.
Кімдерге арналған
- бастауыш сынып мұғалімдеріне;
- мектеп әкімшілігіне;
- білім беру бөлімдерінің әдіскерлеріне;
- критериалды бағалау бойынша мектеп және өңірлік үйлестірушілеріне;
- өзге де мүдделі тұлғаларға.
Ұсыныстарды дайындау барысында ресми интернет-сайттарда қолжетімді ресурстар (суреттер, фотосуреттер, мәтіндер, аудио және бейнематериалдар) қолданылды.
Мазмұны
1-тоқсан
- «Тірі табиғат» ортақ тақырыбы бойынша жиынтық бағалау 4-бет
- «Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен» ортақ тақырыбы бойынша жиынтық бағалау 6-бет
- 1-тоқсан бойынша жиынтық бағалаудың спецификациясы 9-бет
2-тоқсан
- «Уақыт» ортақ тақырыбы бойынша жиынтық бағалау 165-бет
- «Сәулет» ортақ тақырыбы бойынша жиынтық бағалау 198-бет
- 2-тоқсан бойынша жиынтық бағалаудың спецификациясы 221-бет
3-тоқсан
- «Өнер» ортақ тақырыбы бойынша жиынтық бағалау 287-бет
- «Атақты тұлғалар» ортақ тақырыбы бойынша жиынтық бағалау 310-бет
- 3-тоқсан бойынша жиынтық бағалаудың спецификациясы 343-бет
4-тоқсан
- «Су — тіршілік көзі» ортақ тақырыбы бойынша жиынтық бағалау 39-бет
- «Демалыс мәдениеті. Мерекелер» ортақ тақырыбы бойынша жиынтық бағалау 442-бет
- 4-тоқсан бойынша жиынтық бағалаудың спецификациясы 475-бет
1-тоқсан: бөлім/ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары
«Тірі табиғат» ортақ тақырыбы
Сөйлеу әрекетінің түрлері: тыңдалым және айтылым
Оқу мақсаттары
- 3.1.2.1 Мәтіннің тақырыбы мен берілген суреттер/фотодиаграмма бойынша мазмұнын болжау
- 3.1.4.1 Тірек сөздер мен жоспарды пайдаланып, берілген тақырып бойынша әңгіме құрау
- 3.1.3.1 Қоғамдық ортадағы жағдаяттарда сөзін жоспарлап, тілдік нормаларды сақтап сөйлеу
Бағалау критерийлері
- Суреттер негізінде мәтін мазмұнын болжайды
- Тірек сөздер мен жоспарға сүйеніп, берілген тақырыпқа әңгіме құрастырады
- Сөйлеу барысында тілдік нормаларды сақтайды
Ұйымдастыру
- Ойлау дағдылары
- қолдану
- Орындау уақыты
- 20 минут
1-тапсырма
Суретке мұқият қара. Суреттегі оқиғаға дейін не болды деп ойлайсың? Одан кейін не болуы мүмкін?
2-тапсырма
Берілген тірек сөздерді мұқият тыңда. Тірек сөздер мен суретті пайдаланып, «Араша» тақырыбына мәтін құрап айт.
Тірек сөздер
бақ іші, құстың ұясы, балапанның даусы, мысық, қуып жіберу, балапанды аяу, бас киім, ұяға салу, құстардың алғысы, өз ісіне риза болу.
Дескрипторлар және балл
| Критерий | Дескриптор | Балл |
|---|---|---|
| Суреттер негізінде мәтін мазмұнын болжау | Суреттің мазмұнына сәйкес болжам жасайды | 1 |
| Тірек сөздер мен жоспарға сүйеніп әңгіме құрастыру | Тірек сөздер мен тақырыпқа сай әңгіме құрастырады; мәтіннің құрылымдық бөліктерін сақтайды | 2 |
| Сөйлеу барысында тілдік нормаларды сақтау | Ойын жүйелі жеткізеді; тірек сөздерді орынды қолданады; сөйлем құрылымын сақтайды; тілдік нормаларды сақтайды | 4 |
| Жалпы балл | 7 | |
Ата-аналарға арналған рубрика (нәтиже бойынша ақпарат)
| Бағалау критерийі | Төмен | Орта | Жоғары |
|---|---|---|---|
| Суреттер негізінде мәтін мазмұнын болжайды | Болжам айтуда және берілген тақырыпқа сай мәтін құрастыруда қиналады. | Болжам айтуда қателіктер жібереді. | Берілген тақырыпқа сай мазмұнды болжап айтады. |
| Тірек сөздер мен жоспарға сүйеніп әңгіме құрастырады | Құрылымдық бөліктерді сақтауда және тірек сөздерді қолдануда қателіктер жібереді. | Жүйелілік сақтауда кей тұста қиналады. | Тірек сөздерге сүйеніп, жүйелі мәтін құрастырады. |
| Сөйлеу барысында тілдік нормаларды сақтайды | Тілдік нормаларды сақтауда айқын қиындық байқалады. | Тілдік нормаларды сақтауда қателіктер жібереді. | Сөйлеу барысында тілдік нормаларды сақтайды. |
«Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен» ортақ тақырыбы
Сөйлеу әрекетінің түрлері: оқылым, жазылым
Оқу мақсаттары
- 3.2.1.1 Тірек/көмекші сөздер арқылы мәтін түрін және құрылымын анықтау
- 3.2.3.1 Мәтін мазмұны бойынша пікір білдіруге бағытталған сұрақ құрастыру және жауап беру
- 3.3.1.1 Жоспар/сызба және тірек/көмекші сөздер арқылы мәтін құрастырып жазу
Бағалау критерийлері
- Мәтін түрлерін ажыратады
- Пікір білдіруге арналған сұрақтарға жауап береді
- Көмекші сөздерді пайдаланып, пайымдау мәтінін құрастырады
Ұйымдастыру
- Ойлау дағдылары
- қолдану
- Орындау уақыты
- 20 минут
1-тапсырма (оқылым)
Назым секіргіш жібін алып, аулаға шықты. Секіріп ойнай бастады. Жанына досы Шынар келіп, біраз қызықтап тұрды да: «Назым, екеуіміз кезек секіріп ойнайық», — деді. «Бұл менікі. Керек болса, өзіңдікін әкел де, секіре бер», — деді Назым. Шынар ренжіп, кетіп қалды. Назым жалғыз өзі ойнап, жалықты. Ол қабағын түйіп, үйіне кірді. Анасы: «Қызым, саған не болды?» — деді. «Ойын қызық емес», — деді Назым. «Шынар екеуің бірігіп ойнағанда қызық болар еді», — деді анасы (манадан бері қызын терезеден бақылап тұрған).
Сұрақтар:
- Назымға ойын неліктен қызықсыз болды? Белгіле: қатты шаршады / жалғыз ойнады / секіргіш жіп ұнамады.
- Назымның анасының айтқанымен келісесің бе? Неліктен?
- Мәтіннің түрін анықта.
2-тапсырма (жазылым)
Оқыған мәтіннен қандай ой түйдің? Көмекші сөздерді пайдаланып, ойыңды жаз.
Көмекші сөздер
менің ойымша, себебі, өйткені, сондықтан.
Дескрипторлар және балл
| Критерий | Дескриптор | Балл |
|---|---|---|
| Мәтін түрлерін ажырату | Мазмұн бойынша сұраққа жауап береді; мәтіннің түрін анықтайды | 2 |
| Пікір білдіру | Мәтін мазмұнына қатысты өз ойын білдіреді | 1 |
| Пайымдау мәтінін жазу | Негізгі ойға сай қорытынды жасайды; көмекші сөздерді орынды қолданады; орфографиялық және сөйлем құрылымын сақтайды | 4 |
| Жалпы балл | 7 | |
Ата-аналарға арналған рубрика (нәтиже бойынша ақпарат)
| Бағалау критерийі | Төмен | Орта | Жоғары |
|---|---|---|---|
| Мәтін түрлерін ажыратады; пікір білдіруге арналған сұрақтарға жауап береді | Мәтін түрін анықтауда және мазмұнға қатысты көзқарасын білдіруде қиналады. | Мәтін түрін анықтауда немесе сұрақтарға жауап беруде қателеседі. | Мәтін түрін дұрыс анықтайды және мазмұнына қатысты көзқарасын айтады. |
| Көмекші сөздер арқылы пайымдау мәтінін жазады | Мәтін мазмұнына сүйеніп, пайымдау мәтінін жазуда қиналады. | Негізгі ойға сай қорытынды жасауда және көмекші сөздерді қолдануда қателіктер жібереді. | Көмекші сөздерді орынды қолданып, оқыған мәтін бойынша пайымдау мәтінін жазады. |
1-тоқсан бойынша жиынтық бағалаудың спецификациясы
Мақсаты
Тоқсан бойынша жиынтық бағалау жаңартылған оқу бағдарламасына сәйкес білім алушылардың оқу мақсаттарына жеткен-жетпегенін тексеруге, сондай-ақ тоқсан ішінде меңгерген білім, білік және дағдыларын анықтауға бағытталған. Спецификация 3-сыныптағы «Қазақ тілі» пәні бойынша тоқсандық жиынтық бағалаудың мазмұны мен өткізу рәсімін сипаттайды.
Негізге алынатын құжат
«Қазақ тілі» оқу бағдарламасы (орта білім беру мазмұнын жаңарту аясында). Бастауыш білім беру (2–4-сыныптар).
Қысқаша шолу
- Ұзақтығы
- 40 минут
- Балл саны
- 16 балл
Тыңдалым мен айтылым бөлек тексеріледі.
Құрылымы
Тоқсандық жиынтық бағалауда әртүрлі форматтағы тапсырмалар қолданылады: көп таңдауы бар, қысқа жауапты және толық жауапты қажет ететін тапсырмалар.
- Көп таңдауы бар тапсырмаларда дұрыс нұсқа таңдалады.
- Қысқа жауап тапсырмаларында сөз/сөйлем түрінде жауап беріледі.
- Толық жауап тапсырмалары ойды ауызша/жазбаша жүйелі жеткізуге бағытталады.
Берілген нұсқа қысқа және толық жауапты қажет ететін 3 тапсырмадан тұрады: 1-тапсырма — тыңдалым және айтылым, 2-тапсырма — оқылым, 3-тапсырма — жазылым дағдыларын тексеруге арналған.
Тоқсандық жиынтық бағалауды өткізу тәртібі
- Кабинеттегі көрнекі құралдарды (диаграмма, кесте, постер, плакат, карта) мүмкіндігінше жауып қою ұсынылады.
- Бағалау басталмас бұрын нұсқаулық оқылып, жұмыстың ұзақтығы хабарланады.
- Жұмыс кезінде бір-бірімен сөйлесуге, көшіруге немесе көмектесуге болмайтыны ескертіледі.
- Білім алушыларға басталғанға дейін түсінбеген сұрақтарын қоюға мүмкіндік беріледі.
- Қосымша ресурстарды (мысалы, сөздік, калькулятор) спецификацияда рұқсат етілген жағдайдан басқа уақытта қолдануға болмайды.
- Дұрыс емес жауапты өшіргішпен өшірмей, қарындашпен сызып қою ұсынылады.
- Аяқталуына 5 минут қалғанда уақыт туралы ескерту жасалады.
- Жұмыс аяқталған соң білім алушылар қалам/қарындашын партаның үстіне қойып, жұмысты тоқтатады.
Модерация және балл қою
Барлық мұғалімдер балл қою кестесінің бірдей нұсқасын қолданады. Модерация үдерісінде бірыңғай балл қою кестесінен ауытқушылық болдырмау үшін жұмыс үлгілері балл қою кестесіне сәйкес тексеріледі.
2-тоқсан: жиынтық бағалауға арналған тапсырмалар (үзінді)
«Уақыт» ортақ тақырыбы
Сөйлеу әрекетінің түрлері: тыңдалым және айтылым
Оқу мақсаттары
- 3.1.5.1 Аудио/бейнежазба мазмұны бойынша өзгенің пікіріне келісу/келіспеу себебін айтып, көзқарасын білдіру
- 3.1.3.1 Қоғамдық ортада сөзін жоспарлап, тілдік нормаларды сақтап сөйлеу
- 3.1.6.1 Интонация, қимыл-ым, қаратпа сөздерді қолданып, тыңдарман назарын аударту
Бағалау критерийлері
- Өзгенің пікіріне қатысты көзқарасын білдіреді
- Сөйлеу барысында тілдік нормаларды сақтайды
- Қаратпа сөздерді орынды қолданады
Ұйымдастыру
- Ойлау дағдылары
- қолдану, жоғары деңгей дағдылары
- Орындау уақыты
- 20 минут
1-тапсырма
Мәтінді мұқият тыңда. Мәтіндегі пікірлермен келісесің бе? Неліктен?
Бірде белгілі ғұлама Альберт Эйнштейн: «Қолыңызды бір минут ыстық оттың үстінде ұстап тұрсаңыз, бұл минут сізге бір сағаттай болып көрінеді, ал сүйікті ісіңізбен айналысуға өткізген бір сағатыңыз бір минуттай болып өте шығады», — деген екен. Біздің өміріміздегі ең қымбат нәрсе — алтын уақытымыз. Ол ешқашан қайта келмейді. Сондықтан адамдар өз уақытын үнемдей білуі керек және өзгелердің де уақытын бағалауы қажет. Уақытты босқа өткізбеу үшін күн тәртібін жоспарлап үйренген дұрыс. Бұл қасиетті жас кезден қалыптастыр. Әр минутты үнемдеп, пайдалы іске жұмсауға дағдылан. Сонда ғана табысқа жетіп, қабілетің мен күшіңді толық пайдалана аласың.
Сұрақ
«Алтын уақыт» тіркесі қандай мағынада қолданылған?
- A) уақыттың құны
- B) уақыттың қадірі
- C) уақыттың пайдасы
- D) уақыттың бөлшегі
2-тапсырма
Уақытты тиімді пайдалану үшін не істеу керек? Тыңдарманның назарын аудару үшін дауыс ырғағын және қаратпа сөздерді қолданып, әңгімеле.
Еске салу
- мәтін жүйелі болсын (кіріспе → негізгі бөлім → қорытынды);
- қаратпа сөздерді орынды қолдан;
- тілдік нормаларды сақта.
Келесі бөлім
Мәтін үзіндісі осы жерден кейін «Сәулет» ортақ тақырыбы бойынша жиынтық бағалауға жалғасады.