Жүрек сыртына массаж жасау
Жүрекке сыртынан массаж жасау
Зардап шегушіде тыныс алу ғана емес, жүрек-қантамыр жүйесі арқылы қан айналымы да тоқтауы мүмкін. Мұндай жағдайда тек қолдан дем алдыру жеткіліксіз, өйткені оттегі өкпеден қан арқылы мүшелер мен ұлпаларға таралмайды. Сондықтан қан айналымын жасанды түрде қалпына келтіру қажет.
Төс сүйегін басқанда жүрек көкірек қуысы мен омыртқа арасында қысылады да, жүрек қуысындағы қан қан тамырларына сығылады. Бұл әдіс жүрекке сыртынан (жабық) массаж жасау деп аталады. Қолдан дем алдыруды жүрекке сыртынан массаж жасаумен үйлестіргенде тыныс алу мен қан айналымы жасанды түрде қамтамасыз етіледі.
Осы әрекеттердің жиынтығы реанимация (ағзаны тірілту), ал орындалатын әрекеттер реанимациялық шаралар деп аталады.
Қашан реанимациялық шараларды бастау керек?
Реанимациялық шараларды жүргізу қажеттігін көрсететін негізгі белгілер:
- тері қабатының бозаруы немесе көгеруі;
- есін жоғалту;
- ұйқы күре тамырында (мойында) тамыр соғысының білінбеуі;
- тыныстың тоқтауы немесе терең, дұрыс емес тыныс алу.
Әрекеттердің реті (бір адам көмектескенде)
1) Дұрыс орналастыру
Жүрек тоқтаған кезде бір секунд та жоғалтпай, зардап шегушіні тегіс, қатты жерге жатқызады (еден, қатты тақтай). Иық пен мойын астына жұмсақ жастық қоюға болмайды.
2) Екі рет үрлеу
Көмек көрсетуші зардап шегушінің қасына орналасып, еңкейіп екі рет жігерлі түрде (ауыздан ауызға немесе ауыздан мұрынға) үрлейді.
3) Қолды дұрыс қою
Төс сүйегінің төменгі бөлігіне бір қолдың алақанын қояды. Екінші алақанды бірінші алақанның үстіне көлденең немесе жанына орналастырады. Саусақтар көтеріңкі, төске тірелмейді.
4) Басу техникасы
- Басу кезінде шынтақ бүгілмейді, күш дене салмағымен беріледі.
- Төс сүйегін 4–5 см төмен басады.
- Әр басудың ұзақтығы 0,5 секундтан аспайды.
- Басулар арасындағы үзіліс шамамен 0,5 секунд.
- Үзіліс кезінде қол төстен алынбайды, саусақтар түзу, шынтақтар бүгіліп кетпейді.
Ырғақ және қатынас
Бір адам реанимация жүргізгенде: әр екі үрлеуден кейін 5 рет төс сүйегін басады.
1 минут ішінде кемінде: 60 рет басу және 12 рет үрлеу (барлығы 72 әрекет).
Осыған байланысты реанимациялық шаралар жоғары қарқынмен орындалады.
Екі адам қатысқанда
Екі адам бірлесіп жүргізгенде қолдан дем алдыру мен массаждың қатынасы: 1:5.
Дұрыс орындалғанының белгілері
- тері қабатының қызғылттануы;
- қарашықтардың жіңішкеюі;
- өздігінен тыныс алудың қалпына келуі;
- массаж кезінде ұйқы күре тамырындағы соғудың сезілуі (бақылаушы адам анықтай алады).
Қашан тоқтату керек?
Жүрек қызметі қалпына келіп, тамыр соғысы анық сезілгеннен кейін жүрекке сыртынан массажды дер кезінде тоқтатады. Егер зардап шегуші әлсіз дем алса, тынысы қалыпты болғанша қолдан дем алдыруды жалғастырады. Өздігінен қалыпты тыныс алу қалпына келгенде қолдан дем алдыру тоқтатылады.
Егер жасанды дем алдыру мен жүрекке сыртынан массаж нәтиже бермесе (тері көгеріп-күлгінденсе, қарашықтар кеңейсе, массаж кезінде тамыр соғысы сезілмесе), реанимациялық шараларды 30 минуттан кейін тоқтатады.
Балалардағы ерекшеліктер (12 жасқа дейін)
1–12 жас
Жүрекке сыртынан массаж бір қолмен жасалады. Жасына қарай төс сүйегін минутына 70–100 рет басады.
1 жасқа дейін
Көкіректің ортасын екі саусақпен (екінші және үшінші саусақ) минутына 100–120 рет басады.
Үрлеу көлемі
Үрлеу көлемі баланың жасына сәйкес беріледі. Жаңа туған нәрестеге ересек адамның ауыз қуысындағы ауа көлемі жеткілікті.