Қазақша рефераттар

 Иондық сәулелендірумен зақымданғанда медициналық көмек көрсетуді ұйымдастыру

Иондық сәулелендірумен зақымданғанда медициналық көмекті ұйымдастыру

Радиоактивті сәулелерді кейде радиация немесе иондағыш сәулелер деп атайды. Атом бомбалары мен уран кеніштерінен бөлек, атомдық реакторлар мен атом электр станциялары да радиацияның көзі болуы мүмкін.

Радиацияның организмге беретін энергия мөлшері сәулелену дозасы деп аталады.

Іс жүзінде иондаушы сәулеленуге адам организмінде толыққанды «кедергі» жоқ: сәуле организмге еніп, өз энергиясын бере отырып, денедегі заттардың молекулаларын иондайды, химиялық байланыстарын бұзады. Бұл биологиялық үдерістердің қалыпты жүруін және зат алмасуды бұзып, мидың, асқазан-ішек жолының, эндокриндік бездердің, орталық жүйке жүйесінің және басқа жүйелердің қызметін әлсіретуі немесе тоқтатуы мүмкін.

Нәтижесінде адам сәуле ауруына шалдығады; оның ауырлығы сәулеленудің қуаты мен дозасына байланысты. Сонымен қатар жасушаларда қауіпті ісіктердің дамуына әкелуі ықтимал өзгерістер жүреді.

Сәуле ауруының кезеңдері

1-кезең — алғашқы реакциялар

Белгілер сәулелену мөлшеріне байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Ең жиі байқалатын белгілер:

  • әлсіздік, бас айналу, бас ауруы;
  • жүрек айну, құсу, іш өту;
  • терінің бозаруы;
  • қан қысымының құбылуы;
  • естен тану.

2-кезең — латентті (жасырын) кезең

Бірінші кезеңнен кейін уақытша жақсару байқалуы мүмкін. Бұл — жағдайдың «жақсы болып көрінетін» кезеңі. Доза жоғары болса, латентті кезең қысқа болып, шамамен 2 күннен 3 аптаға дейін созылады.

  • әлсіздік, тершеңдік;
  • тәбеттің төмендеуі;
  • ұйқының бұзылуы;
  • қанда өзгерістер.

3-кезең — асқыну кезеңі

Жоғары доза алған жағдайда сәуле ауруы асқынады: дене қызуы көтеріледі, ішкі ағзаларда қан құйылулар болуы мүмкін, жаралар пайда болады, бадамша бездері қабынып, баспа дамиды.

Әдетте 3–4 аптадан кейін шаш түсуі, қанның ұюының бұзылуы және жұқпалы аурулардың дамуы байқалуы мүмкін (өкпе қабынуы, дизентерия және т.б.).

4-кезең — сауығу (немесе ауыр жағдайда өлім)

Жеңіл түрінде осы кезеңде сауығу басталады. Ауыр түрінде адам ерте кезеңдердің өзінде қайтыс болуы мүмкін. Орташа және ауырлау түрінде сауығу бірнеше айға созылып, қан аздық, қан қысымының жоғарылауы, жалпы әлсіздік сақталуы ықтимал.

Сәуле ауруының дәрежелері (дозаға байланысты)

I дәрежелі (жеңіл): 100–200 рад

Жасырын мерзімі шамамен 3–5 апта. Кейін әлсіздік, бас ауруы, дене қызуының көтерілуі, лоқсу байқалады. Емдеуге болады.

II дәрежелі (орташа): 200–400 рад

Жасырын мерзімі 3–4 апта. Белгілері айқын көрінеді. Тиісті ем болғанда 2–3 ай ішінде сауығуы мүмкін.

III дәрежелі (ауыр): 400–600 рад

Алғашқы белгілер тез білінеді: 30 минуттан кейін қайталамалы құсу, ауыр хал. Ауру жедел өтеді: ауыз қуысының шырышты қабығы зақымданып, қызару (гиперемия) болуы мүмкін; ауыз бен жұтқыншақ, тері қабаттары зақымданады.

Жасырын мерзімі мәтінде 10–20 апта деп берілген; кейін қатты бас ауруы, іш өту, есінен тану болуы ықтимал. Сәтті жағдайда бірнеше айдан кейін сауығуы мүмкін.

IV дәрежелі (өте ауыр): 600 радтан жоғары

20–30 минуттан кейін белгілер басталады: дене қызуы 40°C-тан асады, тері зақымданады, іш өту күшейеді. Емдеусіз 2–3 аптада өлімге әкелуі мүмкін; көп жағдайда өліммен аяқталады.

Ескерту: Дозалар «рад» бірлігінде берілген. Практикада дозаны бағалау, диагноз қою және ем тактикасын таңдау тек медицина мамандарының құзыретінде.

Халықты радиациядан қорғаудың негізгі шаралары

  • Радиациялық қауіп туралы хабарламаны уақтылы алу және ТЖ мен АҚ органдарының ақпаратын тыңдау.

  • Ұжымдық және жеке қорғаныс құралдарын қолдану.

  • Радиоактивті заттармен ластанған аумақта өзін-өзі ұстау тәртібін сақтау.

  • Азық-түлік пен суды радиоактивті ластанудан қорғау.

  • Дозиметрлік бақылау және ластану деңгейін анықтау.

  • Ластанған азық-түлік пен суға сараптама жүргізу.

Дабыл берілген кезде

Хабарлау дабылы бойынша ТЖ және АҚ органдарының нұсқауларын тыңдап, халық панаханаға жасырынуы тиіс.

Жеке дәрі-дәрмек қобдишасы (АИ-2): мақсаты және құрамы

Радиациялық зақымданудан сақтану жеке дәрі-дәрмек қобдишасындағы радиациядан қорғау құралдарымен жүргізіледі. Жеке дәрі-дәрмек қобдишасы өзіне-өзі және өзара көмек көрсетуге, сондай-ақ өткір радиация, улағыш заттар және бактериологиялық құралдар әсерінің алдын алуға арналған.

АИ-2 туралы қысқаша

  • Пластмасса қорапша, ішкі ұяшықтарға бөлінген пеналдар жиынтығы.
  • Өлшемі: 90×100×20 мм.
  • Массасы: мәтінде 1,3 кг деп көрсетілген.

Ұяшықтар бойынша құралдар

  1. 1-ұя (резерв): ауырсынуды басатын дәрі бар шприц-түтікке арналған. Сүйек сынғанда, ірі жарақатта және күйік кезінде қолданылады.

  2. 2-ұя (қызыл пенал): фосфорорганикалық заттарға қарсы антидот таблеткалары. Зақымдану ошағына кірер алдында жеке сақтандыру ретінде 1 таблетка, алғашқы белгілер пайда болғанда тағы 1 таблетка қабылданады.

  3. 3-ұя (үлкен ақ пенал): №2 бактерияға қарсы дәрі. Асқазан-ішек бұзылыстары кезінде, әсіресе сәулеленуден кейін қолданылады: алғашқы тәулікте 7 таблетка, 2–3 тәулікте тәулігіне 4 таблетка.

  4. 4-ұя (алқызыл екі пенал): №2 радиациядан қорғау дәрмегі, барлығы 12 таблетка. Қауіп кезінде сәулелену басталғанға дейін 60 минут бұрын 6 таблетка бірден қабылданады; қайта қабылдау 5–6 сағаттан кейін ғана.

  5. 5-ұя (екі ақ пенал): кең қолданылатын антибиотик, №1 бактерияға қарсы дәрі, барлығы 10 таблетка. Жарақат пен күйік кезінде: алдымен 5 таблетка, 6 сағаттан кейін тағы 5 таблетка.

  6. 6-ұя (ақ пенал): №1 радиациядан қорғау дәрмегі. Радиоактивті заттармен ластанған аумақта жайылған сиырдың сүтін ішкен жағдайда: 10 күн бойы күн сайын 1 таблетка (барлығы 10 таблетка).

  7. 7-ұя (көк пенал): құсуға қарсы дәрі, барлығы 5 таблетка. Бас жарақаты, қатты соққы және контузия кезінде сәуленің бастапқы әсері кезеңінде 1 таблеткадан қабылданады.

Балаларға дозалау туралы

Мәтіндегі дерек бойынша: 8 жасқа дейінгі балаларға АИ-2-дегі құралдар ересектер дозасының 1/4 бөлігімен, 8–15 жас аралығында 1/2 дозамен беріледі. Ерекшелік ретінде №1 радиациядан қорғау құралы туралы толық доза көрсетілген.

Дәрілерді қолдану тәртібі нақты жағдайда медицина қызметкерлерінің және ресми нұсқаулықтардың талаптарына сай болуы тиіс.

Ластанған аумақта өзін-өзі ұстау тәртібі

Кей жағдайларда жергілікті жердегі радиация деңгейі жоғары болғандықтан, алғашқы медициналық көмекті толық көлемде көрсету қиын немесе қауіпті болуы мүмкін. Мұндай кезде өзіне-өзі және өзара көмек көрсетудің, сондай-ақ қауіпсіздік тәртібін қатаң сақтаудың маңызы өте жоғары.

  • радиоактивті ластанған аумақта тамақ ішпеу;
  • ластанған су көздерінен су ішпеу;
  • жерге жатпау;
  • АҚ органдары белгілеген азық-түлік пен тамақ даярлау тәртібін сақтау.

Иондағыш сәулелену кезіндегі алғашқы көмек (ұйымдастыру алгоритмі)

1) Сәулеленуді тоқтату немесе барынша азайту

  • зақымдалған аумақтан шығару немесе әсер ету уақытын қысқарту;
  • киімге, аяқ киімге және жеке қорғаныс құралдарына ішінара дезактивация жүргізу;
  • терінің ашық жерлеріне ішінара санитарлық тазалау жасау;
  • радиоактивті зат өтпеген панаханаға (радиацияға қарсы немесе қарапайым панахана) жеткізу.

Зақымданған жерде болған кезде зардап шегуші жеке қорғаныс құралдарын киюі тиіс.

2) Радиоактивті заттардың асқазан-ішек жолына түсуі күдік тудырса

Егер радиоактивті заттар тамақ немесе су арқылы түсті деген күдік болса, оларды шығару үшін шара қолдану қажет. Мәтінде ұсынылатын тәсіл:

  • адсорбент беру: 25–30 г белсендірілген көмір немесе 50 г барий сульфаты;
  • 15–20 минуттан соң су беріп, асқазанды шаю және құстыру;
  • адсорбентті қайта беру, қажет болса тыныштандыратын дәрі қолдану.

Бұл әрекеттер тек қауіпсіз жағдайда және медициналық нұсқауларға сәйкес орындалуы тиіс.

3) Ошағынан шыққаннан кейін

Ядролық (радиоактивті) зақымдану ошағынан шыққан соң мүмкіндігінше тез:

  • киім, аяқ киім және қорғаныс құралдарынан радиоактивті заттарды түсіру үшін дезактивация жасау;
  • дененің ашық жерлерін, көздің кілегейлі қабығын, ауыз бен мұрынды қамтып санитарлық тазалау жүргізу.