Қазақша рефераттар

Жобаның мәні

Бизнес-жоспар: неге және не үшін?

Өз ісін бастағысы келетін адамдардың көбі алғашқы қадамға бармайды. Себебі қарапайым: бизнесті іске қосу үшін атқарылатын жұмыстар тізімі көлемімен-ақ еңсені басады. Ал бизнес-жоспар — сол көлемді жұмысты реттеп, басымдықтарды анықтайтын құрал.

Жақсы бизнес-жоспар жақсы бастамаға ғана емес, келешектегі істің тұрақтылығына да негіз болады. Сондықтан оны жазу — компанияны тіркеу, орын іздеу, құрал алу сияқты белсенді қадамдарға кіріспей тұрып жасалатын ең бірінші жұмыс.

Банктер мен инвесторлар үшін

Несие алсаңыз, банк міндетті түрде бизнес-жоспар сұрайды. Кез келген саналы инвестор қаражат салатын кәсіпорынның ерекшеліктерін, ақша ағынын, тәуекелін және қайтарым логикасын көргісі келеді.

Өзіңіз үшін

Бірнеше бағыттың ішінен біреуін таңдауыңыз керек болса, жоспардың жоқтығы қымбат уақытыңызды күмән мен бейберекет әрекетке жұмсауға әкеледі. Жоспар — шешім қабылдауды жеңілдететін «картамыз».

Маңызды ой

Бизнес-жоспарсыз да бастауға болады. Бірақ компанияны өсіру қажет болған сәтте әрекеттеріңізді шұғыл түрде реттеп, «өрт сөндіру» режимінде жұмыс істегіңіз келе ме?

Бизнес-жоспарды қалай дайындау керек?

Төмендегі қадамдар жоспарды қаржыландыруға (банк/инвестор) дайындау логикасын көрсетеді: алдымен бюджет пен несие шарттары, кейін қаржылық модель және ұзақмерзімді болжам.

1) Қаржыландыруға дайындық

  1. Жобаны толық іске қосып, алғашқы айларда жұмыс істеуі үшін қанша қаражат қажет екенін анықтау.
  2. Банкті таңдап, шарттарын нақтылау: пайыздық мөлшерлеме, мерзім, жеңілдіктер, кепіл талаптары, ең жоғары сома, тәуелсіз бағалау.
  3. Несиені өтеу тәсілін (аннуитет, тең бөліктер және т.б.) таңдап, түсім мүмкіндігін және бар шығындарды бағалау.
  4. Кепілзат, сома, мерзім, шарттар және төлем кестесі бойынша банктен алдын ала қолдау алу.

2) Қаржылық модель және болжам

  1. Excel форматында есептеу: тұрақты және ауыспалы шығындар, өнімнің өзіндік құны, өндірістік қуат, құрал-жабдық, жалақы қоры, салықтар, жарнама және жылжыту шығындары.
  2. 1–7 жылға табыс болжамын жасау, әлеуетті сұранысты сандық бағалау және статистикамен растау (ниет хаттары/келісімдер), ақша ағынын (cash flow) есептеу.

Нәтиже ретінде бағаланатын көрсеткіштер:

  • өтелімділік мерзімі;
  • кірістілік;
  • ақша ағынының тұрақтылығы.

Үлгі құрылым: басты бөлімдер

Жобаны сипаттау қисынына қарай бөлімдердің орны ауысуы мүмкін. Бірақ жобаға қатысты барлық негізгі сұрақтар толық қамтылуы қажет.

  1. 1. Титулдық парақ

  2. 2. Кіріспе бөлім (түйіндеме)

  3. 3. Нарық және сала талдауы

  4. 4. Жобаның мәні

  5. 5. Маркетинг жоспары

  6. 6. Өндіріс жоспары

  7. 7. Инвестициялық климат және тәуекелдер

  8. 8. Ұйымдық жоспар (басқару, кадрлар)

  9. 9. Қаржылық жоспар

  10. 10. Қосымшалар

Бөлімдердің мазмұны: не жазу керек?

1) Титулдық парақ

  • кәсіпорынның атауы және заңды мекенжайы;
  • басшының аты-жөні, байланыс нөмірі;
  • құрылтайшылар туралы деректер (мекенжайлары);
  • жобаның атауы мен мәні (3–5 тармақпен);
  • жобаның толық құны, қаржыландыру көздері және құрылымы (өз қаражаты, акция, несие, бюджет және т.б.);
  • коммерциялық құпияны сақтау туралы ескерту.

2) Кіріспе бөлім (жоба түйіндемесі)

Түйіндеме — бизнес-жоспардың «жарнамасы». Мұнда жобаның мәні, мақсаттары, қажет инвестиция көлемі және күтілетін нәтиже қысқа әрі нақты көрсетіледі. Құрылымы бизнес-жоспар құрылымына сәйкес болғаны дұрыс.

Инвестор үшін аса маңызды нәрселерді бөлек айқындаңыз: сыртқы инвестордан не қажет (жарғылық капиталға қатысу, несие, құрал-жабдық жеткізу және т.б.), тараптардың үлесі, қарыз қаражатының үлесі, несиені қайтару тәсілдері және кепілдіктер.

Егер жоба әлеуметтік мәселелерді шешуге үлес қосса (мысалы, мүгедектігі бар адамдарды жұмыспен қамту, инфрақұрылымды жақсарту), оны міндетті түрде көрсетіңіз.

3) Нарық пен сала жағдайына талдау

  • тауар/қызметке қажеттілікті негіздеу;
  • нарықты бағалау әдісін түсіндіру (неге осы әдіс таңдалды);
  • соңғы жылдардағы сату серпіні, нарықтағы үрдістер;
  • ұқсас және бәсекелес өнімдерге сұраныс;
  • бәсекелестердің күшті және әлсіз жақтары (атауы, орналасуы көрсетілген талдау);
  • сұраныс құрылымы, даму болжамы, кедергілер және оларды жеңу жолдары.

4) Жобаның мәні

  • өнім/қызметтің толық сипаттамасы;
  • патенттер, тауар белгісі және құқықтар туралы ақпарат;
  • өндіру тәжірибесі (бар болса);
  • бәсекелестерден айырмашылығы және бірегей құндылық ұсынысы;
  • экспорт шарттары (баға, маркетинг, сату желісі, лицензия қажеттілігі).

Сонымен бірге жобаны ұсынушы кәсіпорынның техникалық, технологиялық және өндірістік әлеуетін нақты деректермен беріңіз.

5) Маркетинг жоспары

  • түпкі тұтынушы және сұраныс сипаты (маусымдылық бар-жоғы);
  • мақсатты сегмент және оның тартымдылығы;
  • өнімнің ерекшелігі немесе қосымша қызметтердің артықшылығы;
  • бәсекелестер әрекеттерінен туатын қауіп және қарсы стратегия;
  • технологиялық өзгерістердің ықпалы (заңнама, алмастырушы өнімдер);
  • баға негіздемесі (сапа талаптары, өзіндік құн талдауы);
  • өткізу арналары, келісімшарттар/ниет хаттары;
  • жарнама бағдарламасы және оның бюджеті.

6) Өндіріс жоспары

Мақсаты — өндірістік процестің жақсы ойластырылғанын және мақсатқа жету стратегиясы бар екенін көрсету. Тым ұсақ-түйекке кетпей, көлемді техникалық деректерді қосымшаға шығарған дұрыс.

  • кәсіпорын туралы қысқаша ақпарат: құрылым, әлеует, тәжірибе;
  • жобаның тарихы, маңызды күндер, зерттеу-ізденістер;
  • орналасу орны және инфрақұрылым (таңдау негіздемесімен);
  • өндіріс бағдарламасы, қуат, технология, жабдық және жеткізушілер;
  • шикізат пен материалдарға сұраныс, жеткізу шарттары;
  • ұйымдық құрылым және басқару;
  • кадрларға қажеттілік, оқыту жоспары;
  • күнтізбелік жоспар және сметалық құн (кезеңдер бойынша);
  • сапа, қауіпсіздік, экологиялық салдар.

7) Инвестициялық климат және тәуекелдер

Инвестициялық климат факторларын бағалап, тәуекелдерді алдын ала көрсетіңіз. Тәуекел талдауы және оларды төмендету шаралары инвестордың сенімін күшейтеді.

8) Ұйымдық жоспар (басқару және кадрлар)

  • меншік нысаны және қатысушылар құрамы;
  • акционерлік қоғам болса — акциялар туралы ақпарат;
  • директорлар кеңесі мен басқарушы тұлғалардың қысқаша өмірбаяны, тәжірибесі;
  • міндеттерді бөлу және қаржылық құжаттарға қол қою құқығы.

9) Қаржылық жоспар

Негізгі талаптар

  • несие берушінің келісімі және шарттардың құжаттық расталуы;
  • мемлекеттік кепілдік болса — тәуекелдер мен негіздеме;
  • мақсатты қаржыны пайдалану міндеттемелері.

Көрсеткіштер

  • пайда жоспары (тоқсан/жыл бойынша);
  • ақша түсімдері мен төлемдер жоспары (алғашқы 2 жыл — тоқсанға бөлу);
  • тиімділік: NPV, кірістілік индексі, IRR, өтелімділік мерзімі;
  • залалсыздық межесі және бюджеттік әсер.

Жобаның іске асуының басты шарты — әр уақыт интервалында ақша ағынының оң мәні. Тиімділікті бағалау кезінде есептеулер жобаның өзіне қатысты жүргізіледі, жұмыс істеп тұрған ұйымның ағымдағы қызметімен араластырылмайды.

Тәуекелдерге баға беру: нені ескеру керек?

Әрбір жаңа жобаның жолында іске асуына қауіп төндіретін қиындықтар болады. Кәсіпкер үшін ең маңыздысы — тәуекелді алдын ала болжап, оны төмендету стратегиясын дайындап қою. Баламалы жоспарлар инвесторға сіздің дайын екеніңізді көрсетеді.

Тәуекел түрлері

  • технологиялық (жабдық, қосалқы бөлшек, сервистік қолдау, оқыту);
  • ұйымдық және басқарушылық (жоспар-кесте, жауапкершілік, әкімдікпен қатынас);
  • шикізатпен қамтамасыз ету (жеткізуші, балама шикізат, кірістік бақылау);
  • қаржылық (өтімділік, төлем қабілеті, қарызды өтеу көздері);
  • кепілзат және кепілдіктер (өтімділік, іске асыру мүмкіндігі);
  • экономикалық (инфляция, тарифтер, сұраныс төмендеуі, қосымша нарықтар);
  • салықтық (заңнама қатаюы);
  • экологиялық (айыппұлдар, талаптар);
  • сақтандыру (өтем алмау тәуекелі, шарттарды тексеру).

Тәуекелді төмендету логикасы

  1. тәуекел көзін нақты атау;
  2. ықтимал әсерін өлшеу (ақша, уақыт, сапа);
  3. алдын алу шарасын көрсету (жоспар, резерв, келісім);
  4. оқиға болса — әрекет ету сценариін жазу;
  5. жауапты тұлға мен мерзімді бекіту.

Қосымшалар және практикалық қолдау

Көп жағдайда серіктестер мен инвесторлар бизнес-жоспарда келтірілген фактілер мен қорытындыларды растайтын құжаттарды сұрайды. Сондықтан қосымшалар бизнес-жоспардың сенімділігін арттырады.

Қосымшаға жиі енгізілетін материалдар

  • келісімшарттар мен лицензиялар көшірмелері;
  • бастапқы дереккөз құжаттардың көшірмелері;
  • жеткізушілер мен бәсекелестердің бағалық ұсыныстары;
  • статистикалық деректер;
  • ғылыми және маркетингтік зерттеу материалдары.

Кәсіпкерлерге арналған мүмкіндік

ОҚО Кәсіпкерлер палатасында бастаушы және жұмыс істеп жатқан кәсіпкерлер бизнес-жоспар құруға қатысты сұрақтарына жауап ала алады. Сонымен қатар мамандар жобаңызға сай бизнес-жоспар дайындап береді. Кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталығында бизнес-жоспар жазуға арналған оқыту дәрістері де өткізіледі.

Санат: KZ портал — Қазақша рефераттар жинағы.