Естай осы әні арқылы көптеген жерлерде
Естай Беркімбайұлы (1874–1946) — қазақтың әйгілі ақыны әрі композиторы, ҚазКСР-нің еңбек сіңірген өнер қайраткері. Ол Павлодар облысы, Екібастұз ауданы, Ақкөл ауылында дүниеге келген.
Өмірбаяны және қалыптасуы
Естайдың анасы Күлипа мен атасы Байтұлым әншілік-сазгерлік өнерге жақын болған. Сол ортада өскен Естай жыр-дастандарды, толғауларды және түрлі жанрдағы халық әндерін орындау мәнерін ерте меңгерді.
Ол 7–8 жасынан бастап ән айтып, ел көзіне түсе бастайды. Жиырма жасына келгенде-ақ Ертіс өңіріне кеңінен танылып, аты жайылады.
Өнер жолы және шығармашылық ортасы
Естай өнерімен көптеген өңірді аралаған: Қараөткел, Семей, Кереку, Зайсан, Тарбағатай, Жетісу, Баян-Өлке. Осы сапарлар оның орындаушылық тәжірибесін молайтып, әншілік мектебін кеңейтті.
Біржан салмен танысып, оның өлеңдерін тыңдауы Естайдың шығармашылық қабілетін шыңдай түсті. Сондай-ақ Омбы, Көкшетау, Петропавл қалалары мен ел ішіндегі жиын-тойларда Жарылғапберді, Ақан сері, Балуан Шолақ, Үкілі Ыбырай, Сәтмағанбет, Шашубай секілді танымал өнерпаздармен қатар жүріп, сал-серілік дәстүрдің биік деңгейіне көтерілді.
Ән мұрасы
Естай 16 жасынан-ақ халық әндерін талантты орындаушы, халықтық музыка дәстүрін жалғастырушы тұлға ретінде танылған. Оның әндері көркемдігі мен саздылығымен қазақ музыкасының інжу-маржанына айналды.
Танымал әндері
- Жай қоңыр
- Наз қоңыр
- Майда қоңыр
- Хорлан
- Сандуғаш
- Гүлнәр
Қосымша шығармалары
Майда қоңыр, Жүректе, Мәлике, Өмір, Қоңыр жел, Дүние, Шоққара ағаш, Хұсни-Хорлан (әні мен сөзі — Естайдікі; орындаған — Р. Абдуллин).
«Хорлан» әні: аңызға айналған мұра
Классикалық «Хорлан» әні Естайдың есімін аңызға айналдырды. Әннің әуені кейін кәсіби музыкада да кеңінен қолданылды: М. Төлебаевтың «Біржан мен Сара» операсында, Е. Г. Брусиловскийдің «Ер Тарғын» операсында, сондай-ақ С. Шабельский мен Л. Шаргородскийдің қобызға арналған концерттерінде пайдаланылған.
М. Әлімбаевтың «Естай — Хорлан» атты поэмасы да осы тұлғаға арналған. Аңыз желісінде Естайдың Хорлан есімді қызға ғашық болған махаббат тарихы баяндалады.
Марапаттары және соңғы жылдары
1939 жылдың қыркүйегінде Естай Беркімбайұлына «Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері» деген құрметті атақ берілді. 1940 жылы Қазақстан Композиторлар одағына мүшелікке қабылданды.
Естай Беркімбайұлы 1946 жылы дүниеден өтті.