Олжас Сүлейменовтің түтас шығармашылық жолы - осыған айқын дәлел
Олжас Омарұлы Сүлейменов туралы
Олжас Омарұлы Сүлейменов (1936) — орыс тілді қазақ ақыны, ойшыл, тілтанушы, қоғам және саясат қайраткері, ядролық қаруға қарсы қозғалыстың жетекшісі, Төтенше және Өкілетті Елші.
Туған күні мен жері
1936 жылғы 18 мамыр, Алматы
Мамандығы мен қырлары
Ақын, ғалым, ойшыл, саясаткер, дипломат
Өмірбаяны
-
1959
С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің Геология факультетін тәмамдады.
-
Кейін
А. М. Горький атындағы Әдебиет институтын бітірді.
-
1962–1971
- «Казахстанская правда» газетінде әдеби қызметкер.
- «Қазақфильм» киностудиясында сценарийлік-редакциялық алқаның бас редакторы.
- «Простор» журналы бөлімінің меңгерушісі.
-
1971–1981
Қазақстан жазушылар одағы басқармасының хатшысы болды. 1972 жылы Азия-Африка елдері жазушыларымен байланыс жөніндегі Қазақстан комитетін басқарды.
-
1981–1983
Қазақ КСР кинематография жөніндегі мемлекеттік комитетінің төрағасы.
-
1983–1991
Қазақстан жазушылар одағы басқармасының бірінші хатшысы.
-
1989
Ақпанда халықаралық «Невада–Семей» ядролық қаруға қарсы қозғалысының президенті болды.
-
1991
Қазаннан бастап Қазақстан Халық конгресі партиясының төрағасы, кейін құрметті төрағасы.
-
1994–1995
ҚР Жоғарғы кеңесінің Қоршаған орта және табиғатты пайдалану комитетінің мүшесі.
-
1995–1996
Қазақстан Республикасының Италиядағы елшісі; 1996 жылдан бастап Грекиядағы және Мальтадағы Төтенше және Өкілетті Елші міндетін атқарды.
Танымал ақын
Поэзия туралы сөз қозғау қашан да қиын: бұл әнші құстың дауысын оның қауырсынды денесінен бөліп қараумен тең. Ал ұстаз әрі үлгі тұтатын тұлға туралы айту тіпті қиын. Дегенмен, жүректен туған қажеттілік болса, айтуға болады.
Ежелгі даналық: ізгі сөз — ізгі ой — ізгі әрекет. Осы үштаған ақынның өмірі мен шығармашылығында айқын көрінеді.
Олжас Сүлейменовтің қазақ жеріндегі ең танымал ақындардың бірі екеніне күмән аз. Оның шығармашылығы туралы өз елінде ғана емес, алыс-жақын шет мемлекеттерде де көп жазылды. Памирден Прибалтикаға, Кіші Азиядан Парижге дейінгі кеңістікте оның өлеңі жөнінде пікір айтушылар табылды.
Кең тыныс, үлкен география
Ақын жырларынан замандастарының қалай тіршілік еткенін, нені сезініп, нені ойлағанын оқуға болады: дала, киіз үй, күй мен жыр, тың игеру дәуірінің тынысы, геологтардың сапары — бәрі де тірі суретке айналады.
Азаматтық үн
Ол мінбеден үн қатуды да, халықты үлгі арқылы рухтандыруды да поэзиядан бөліп қараған жоқ. Бұл оның қоғамдық жауапкершілігінің бір қыры болды.
Әдеби ортада Олжастың дауысы ерекше естілді: батыл ой, серпінді ырғақ, афористік нақыл, әрі ұлттық болмысты орыс тілі арқылы ашып көрсету — оның поэзиясын кең оқырманға жақындатты. «Қазақстанды әдеби тұрғыда әлем картасына енгізген» қаламгер деп бағалаған пікірлердің тууы да осыдан.
Қысқа түйін
- Ұлттық рух пен әлемдік көркем ойды қатар ұстаған ақын.
- Поэзия мен азаматтық позицияны тоғыстырған тұлға.
- Ізгі сөз, ізгі ой, ізгі әрекет қағидасын шығармашылыққа айналдырған қаламгер.
Ақын мен өлең
Олжас Сүлейменов — табиғатынан рухани бұғауланбаған, еркіндікке ұмтылған тұлға. Еркіндік оның шығармашылық және қоғамдық қызметіндегі негізгі ұстанымдардың бірі болды. Ақын еркіндіктің «дала» бейнесімен іштей сабақтас екенін жырға қосты.
Поэзиядағы өзек
Оның өлеңі өткір, жарқын, әрі кіршіксіз таза сезімге құрылған. Көркем образ айқын, дыбыс ырғағы серпінді; өлең жолдарының арасынан автордың жасырын интонациясы сезіліп тұрады.
Мәңгілік тақырып: Суреткер мен Уақыт
Суреткер мен уақыттың қақтығысы ақын назарынан тыс қалған емес. Ол ұйқыдағы әлем мен сергек суреткер бейнесін салыстыра отырып, дәуірлік ой айтады: ғасыр сайын тобыр арасынан бір тұлға бой көтереді.
Олжастың поэзиясындағы екінші ірі қыр — ой ауқымдылығы. Ол өткен ғасырлардың қойнауынан да, қазіргі заманның өткір шындығынан да тақырып алып, халық тарихы мен тағдырын кең планда бейнелейді. Махамбет тұлғасы арқылы әділдік жолындағы күрескердің толыққанды, құдіретті бейнесін жасайды.
Эстетика мен жауапкершілік
Ақын үшін өз еліне сүйіспеншілік жауапкершілікпен ұштасуы тиіс. Оның «Даланы биіктетеміз деп тауларды аласартпайық» деген афоризмі — осы көзқарастың көрінісі.
Шығармашылық туралы ой
Ақын сөзді әлемді тану мен қайта құрудың құралы деп түсінеді. Шығармашылық процес — қажет сөздердің табиғаттан табылып, түйсік арқылы естіліп, сана арқылы танылатын рухани еңбек.
Зерттеулері
Олжас Сүлейменов тілтанушы ретінде көне түркі тілін зерттеуге айрықша көңіл бөлді. Әсіресе шумерлер мен шумер тіліне қатысты еңбектері көне тілдердің бастауы жөніндегі қалыптасқан догмалық көзқарастарға сын көзбен қарауға түрткі болды.
«Аз и Я» (1975)
Түркі және славян халықтарының көне жазба ескерткіштеріне арналған зерттеу. Еңбектегі «Шумернама» бөлімі оқырманды тың пайым мен болжамдарға жетелейді.
«1001 сөз»
Жазу мен таңба тарихына арналған этимологиялық бағыттағы еңбек. Әртүрлі мәдениеттердің өзара байланыста туып, дамитынын тілдік дерек арқылы көрсетуге ұмтылады.
«Жазу тілі» (1998)
Тарихқа дейінгі мәдениетке көзқарас ұсынатын зерттеу. Автор кей тұста майя тілі мен қытай тілі арасындағы ықтимал байланыстарды қарастырады.
Ескертпе
Берілген мәтін «Тарихқа дейінгі түркілер» кітабы туралы бөлімде үзіліп қалады. Егер жалғасын жіберсеңіз, зерттеулер тізімін толық әрі бірізді түрде редакциялап, осы бөлімге кіріктіріп беремін.