Баяғыда бір диірменші болыпты
Диірменшінің есегі
Баяғыда бір диірменші болыпты. Оның әрі ақылды, әрі мықты жақсы есегі бар екен. Есек диірменде көп жыл қара жұмыс істеп, қап-қап ұнды таси жүріп, ақырында әбден қартайыпты. Бір күні иесі есекке қараса, құр сүлдері қалып, жүк тасуға қауқары қалмаған. Содан оны ұрып-соғып, қуып жібереді.
Есектің зәресі ұшады: «Қайда барамын, қалай күн көрем? Қаусаған түрім мынау…»
Сол сәтте ойына бір шешім келеді: «Бүйткенше, неміс шаһары Бременге барайын. Көшеде ән салып жүрермін». Осыған белін бекем буып, Бременге қарай жолға шығады.
Жолдағы серіктер
Итпен кездесу
Есек жолда тілі салақтап, демігіп келе жатқан аңшылық итті көреді. «Неге шаршап жүрсің?» — деп сұрайды ол. Ит ұзақ жүгіріп әбден титықтағанын, ең бастысы — қартайған соң иесінің оны өлтірмек болғанын айтады. Сол үшін қашып құтылған.
Есектің ұсынысы
«Маған ер. Бременге барамыз. Көшеде ән саламыз».
«Топ» идеясы
Ит ән салып, барабан соғады, есек ән салып, гитара тартады.
Ит келісіп, екеуі қатарласа жүріп кетеді. Бірі бақырып, бірі абалап, жолды қысқартып келеді.
Мысықтың мұңы
Көп ұзамай олар жабырқап отырған мысықты көреді. Мысық көп жыл үйде тышқан ұстап қызмет еткенін, бірақ қартайып, тістері мұқалған соң иесі оны өзенге тастамақ болғанын айтады. Содан қашып шыққан.
Есек мысықты да шақырады: «Бізге ер. Бременге барамыз. Сен ән салып, скрипка ойнайсың».
Мысық та келіседі. Үшеуі енді кезек-кезек дыбыс шығарып, сапарын жалғастырады: есек бақырады, ит абалайды, мысық мияулайды.
Әтештің шарасыздығы
Бір ауланың жанынан өткенде, қақпада отырып бар даусымен шақырып тұрған әтешті көреді. Себебін сұрағанда, ол ертең қожайынының үйіне қонақ келетінін, өзін сойып, асып бермек болғанын айтады.
Шақыру
«Бізге қосыл. Бременге барамыз, көшеде ән саламыз».
Әуеннің бөлінісі
Әтеш ән салып, балалайка тартады; мысық — скрипка; ит — барабан; есек — гитара.
Әтеш те келіседі. Енді төртеуі жұбын жазбай, түнге дейін жол жүреді.
Қараңғы түн және жылтылдаған от
Қараңғы түскенде олар демалуға тоқтайды: есек пен ит дәу еменнің түбіне жайғасады, мысық бұтаққа шығып алады, ал әтеш ұшар басына қонып, айналаны бақылап отырады. Біраздан соң, әтеш алыстан жылт-жылт еткен отты көреді.
Үміт
«Бәлкім, үй бар шығар», — дейді есек.
Қалаулар
Ит — етті, мысық — сүтті, әтеш — тарыны армандайды.
Төртеуі отқа қарай бет алады. Бір алаңға шықса, терезесінен от жылтылдаған үй тұр. Есек терезеден сығалап қарағанда, дастарқан басында түрлі тағамның ортасында бір топ қарақшы отырғанын көреді.
Айла және жеңіс
«Қарақшыларды қалай қуамыз?» — дейді олар. Сонда есек алдыңғы екі аяғын терезе жақтауына тірейді. Ит есектің үстіне шығады, мысық иттің арқасына мінеді, ал әтеш мысықтың басына қонады. Бір сәтте бәрі қатарынан бар даусымен айқай-сүрең салып жібереді: есек бақырады, ит абалайды, мысық мияулайды, әтеш шақырады.
Бірлік — күш
Дауыс пен дүрлігудің екпінімен олар терезеден үйге қарғып түседі. Қарақшылар шошып, тым-тырақай қашып, орманға кіріп кетеді.
Төртеуі дастарқан басына жайғасып, қарындары тойғанша ішіп-жейді. Кейін ұйқыға жатады: есек қорадағы шөпке қисаяды, ит табалдырық алдына жатады, мысық жылы пештің үстіне бүріседі, әтеш қақпаға қонады. Шам өшіп, үй тына қалады.
Қарақшының қайтып келуі
Қарақшылар орманда бұғып жатып, үйдің іші қараңғыланғанын көреді де, «бәлкім бекер қорықтық» деп, жағдайды байқауға біреуін жібереді. Қарақшы есікті ашып, ас үйге кіреді. Пеш үстіндегі жылтыраған екі нүктені көріп, оны көмір шығар деп ойлайды да, шырағданын тұтатпақ болады.
Мысықтың «оты»
Әлгі «көмір» — мысықтың көзі еді. Мысық атып тұрып, қарақшының бетін тырнап алады.
Тізбекті тосқауыл
Ит балтырын қауып алады, есек теуіп жібереді, әтеш соңынан бар даусымен шақырады.
Қарақшы жанұшыра орманға қашып барып, жолдастарына: «Құрыдық! Үйге дәулер қоныстанып алыпты: біреуі ұзын саусақтарымен бетімді тырнады, екіншісі пышақпен балтырымды орып жіберді, үшіншісі шоқпармен періп қалды, ал төртіншісі “ұста ұрыны!” деп айқайлады», — дейді. Сонда қарақшылар бұл маңнан тез кетіп, орманға қайтып жоламастай болып ғайып болады.
Ақыры
Ал Бремен әншілері атанған есек, ит, мысық, әтеш — төртеуі — сол үйде емін-еркін өмір сүріп қала беріпті.