Төрде қызылмен қоршаған Ленин суреті
Салтанатты бөлме, тыныштықтағы үн
Бұл — астылы-үстілі үйдің бір бөлмесі еді. Іші сәнді де салтанатты: үйдің оң жақ босағасына күн сәулесімен шағылысып, күміс кровать қойылған, үстінде жинақы реттелген жүк жатыр. Төр алдына үлкен айна орнатылыпты. Терезеге ұсталған мәнерлі ақ кестелі кружевалар төмен салбырап түседі. Қабырғаға ілінген қызыл кілем мен сырлы тақтай да үйдің ажарын кіргізіп тұрғандай.
Төрде қызылмен жиектелген Лениннің суреті. Бөлме іші біраздан бері тым-тырыс. Тек ауыз үй жақтан бір әйелдің ыңырсып салған әні мен аяғының тықылы ғана естіледі.
Ас үйдегі тіршілік
Ән мен дамылсыз аяқ дыбысынан-ақ бұл үйдің ас үй екенін, ондағы әнші — Әсия жеңгей екенін аңғаруға болатын. От үстінде ақ құлақты кастрөлдегі су қайнап, бетіне көбік шығады. Әсия жеңгей әлсін-әлсін қазанға көз тастап, пештің отын көсеп қояды.
Сырлы столдың үстінде ақ шараға салынған ұн тұр. Жеңгей қамыр илейді. Сыбанған білегі кідіріссіз іске кіріскен сайын, ыңырсыған әуен де қоюлана түседі.
Әсия жеңгей әннің соңын былай қайырды:
«Ай сұқтансын аспанда,
Албырап алтын табақтай...»
Есіктің сыртындағы тыңдаушы
Есік алдында тыңдап отырған Әли осы тұсты анық естігеніне мәз болып: «Рас-ау, тіпті! Рас айтады мынау», — деп, қайта-қайта қайырып қойды.
Ол өз ойымен толқып, Ленин бастаған коммунист партиясының бақыт нұрын күн нұрынан кем көрмей, оның саясында жасампаз өмір сүрген кеңес жастарын күміс шабаққа теңеді.
Бір жағынан Құлмағамбет қарт та сөз қосты: «Бас бөлекейге, Әсия, шырқа әнді. Біздің өмір масаты кілем түріндей мәнерлі, шын жібектей жұмсақ, сұлу әндей сымбатты өмір», — деді.
Париға: кітап, дәптер, қуаныш
Сол сәтте есік тырс етіп ашылғандай болды. Қолында кітап-қағазы бар, мойнына қызыл галстук таққан жас қыз үйге кіре берді.
— Париғасың ба? — деді Әсия.
— Иә.
Әсия жеңгей қыздың тоңып-тоңбағанын сұрап, үстіндегі киімін шешіндіріп, жайлап отырғызды да: «Колхоздағы әжең келді. Қазір келеді. Саған көп сәлемдеме әкеліпті», — деді.
Париға қуанып кетті. Ол әжесінің қашан келетінін қайта-қайта сұрады. Әсия әженің дүкен аралап кеткенін, тез оралатынын айтып, ас үйге шығып кетті.
Париға сөмкесінен шағындау кітапшаны алып, ашты. Көз алмай ұзақ отырды: бірер бетін аударып оқыды да, бір суретке ұзақ қадалды. Қарап отырып, күбірлеп сөйлеп те қояды. Жүзінен ерекше қуаныштың табы байқалатын.
Кенет ол өз-өзін ұмытып: «Ленин, Ленин!» — деп дауыстап жіберді. Даусының қатты шыққанын өзі де аңғармай қалды.
Ауыз үйден Әсияның: «Не дейсің, қарағым?» — деген сөзі естілсе де, Париға мән бермеді. Сөмкесін тағы ақтарып, қызыл тысты дәптерін алды. Бірнеше бетін тез-тез парақтап, бір шетіне қадала қалды.
Қызыл сиямен әдемілеп жазылған бірнеше жолды оқып шықты да: «Иә, мен мұны кітаптан жазып алғанмын. Ол жалғыз ғана Ленин емес — ол төңкерістің данышпаны, өлшеуі мен теңдесі жоқ ұлы көсем», — деді.
Қуаныштан секіріп, қолын шапалақтап, бар даусымен әнге басты:
«Бақыттың асқар шыңында,
Сен тудырған миллион ұл.
Еліңде, бабам, еліңде —
Шаттық өмір, сұлу жыр».
Әженің келуі: сағыныш пен сенім
Париға өлеңін аяқтай бергенде, есік ашылып, колхоздан келген қарт әжесі кірді. Немересін сағынған ана келген бетінде-ақ Париғаны құшақтап, бауырына қысып, қайта-қайта сүйді.
— Сағындың ба, қалқам, мені? — деді әжесі.
— Сағындым.
Қарт ана «құлыным» деп, немересінің асты-үстіне түсіп, екі бетінен кезек-кезек сүйді.
Сол мезетте Париғаның ойына Лениннің шетте жүріп анасына жазған хаттары оралды. Ол хаттардың көбін оқып шыққан еді.
— Ленин бабамыз жас шағында анасын көре алмай, шетте жүрді. Біздің — біз секілді көп балалардың бақыты үшін ол туғанынан айырылды, — деді Париға.
— Иә, қарағым. Бабаң Ленин мехнат тартып, тұрмыс бақытын біздің елде орнатты. Міне, сен де, біз де сол бақыттың құшағында жасап отырмыз, — деді әжесі.
— Иә, әже. Мен Ленин бабамды ұмытпаймын. Әсіресе оның балалық шағы көз алдымнан кетпейді. Шетте жүрген күндерін, тартқан ауыр мехнаттарын үнемі еске аламын. Сүйемін мен бабамды, сүйемін. Маған жасап берген әсем тұрмыс үшін, оқуым мен өнерім үшін сүйемін, — деді Париға.
— Ленин баба өзі өлсе де, оның ісі тірі. Ол істі ұлы партия бастап отыр, — деп жалғады ол.
— Оның даңқы, — деді әжесі, — барлық адам баласының құлағында, барлық елдің адамдарының жүрегінде.