Қазақша рефераттар

Жұқа линза формуласын есептер шығару

Жиынтық бағалауға арналған әдістемелік ұсыныстар (Физика, 8-сынып)

Бұл әдістемелік ұсыныстар 8-сынып білім алушыларына арналған Физика пәні бойынша жиынтық бағалауды жоспарлау, ұйымдастыру және өткізу барысында мұғалімге көмекші құрал ретінде әзірленді.

Негізгі мақсаты

Бөлім/ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары арқылы білім алушылардың тоқсанға жоспарланған оқу мақсаттарына жету деңгейін анықтауға мүмкіндік беру.

Құрамында бар

  • Бағалау критерийлері мен дескрипторлары бар тапсырмалар
  • Оқу жетістіктерінің мүмкін деңгейлері (рубрикалар)
  • Дескрипторлар мен балдары көрсетілген ұсыныстық тапсырмалар

Кімдерге арналған

Мұғалімдерге, мектеп әкімшілігіне, білім беру бөлімдерінің әдіскерлеріне, критериалды бағалау бойынша мектеп және өңірлік үйлестірушілерге, сондай-ақ басқа да мүдделі тұлғаларға.

Қолданылған дереккөздер

Әдістемелік ұсынысты дайындау барысында ресми интернет-сайттағы қолжетімді ресурстар (суреттер, фотосуреттер, мәтіндер, аудио және бейнематериалдар) пайдаланылды.

Мазмұны

Тоқсандар бойынша құрылым

1-тоқсан

  • Жылу құбылыстары бөлімі бойынша жиынтық бағалау 4-бет
  • Заттың агрегаттық күйлері бөлімі бойынша жиынтық бағалау 8-бет

2-тоқсан

  • Термодинамика негіздері бөлімі бойынша жиынтық бағалау 12-бет
  • Электростатика негіздері бөлімі бойынша жиынтық бағалау 15-бет

3-тоқсан

  • Тұрақты электр тогы бөлімі бойынша жиынтық бағалау 19-бет
  • Электромагниттік құбылыстар бөлімі бойынша жиынтық бағалау 23-бет

4-тоқсан

  • Жарық құбылыстары бөлімі бойынша жиынтық бағалау 28-бет

1-тоқсан: Бөлім бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары

Орындау уақыты: 25 минут Ойлау деңгейі: Қолдану

Жылу құбылыстары бөлімі бойынша жиынтық бағалау

Оқу мақсаттары

  • 8.3.1.1 — молекула-кинетикалық теорияның негізгі қағидаларын дәлелдейтін мысалдар келтіру және тәжірибені сипаттау
  • 8.3.1.2 — температура мәндерін әртүрлі шкалада (Цельсий, Кельвин) өрнектеу
  • 8.3.2.2 — жылу берілудің түрлерін салыстыру
  • 8.3.2.5 — жылу алмасу кезінде алған немесе берген жылу мөлшерін анықтау
  • 8.3.2.7 — отын жанғанда бөлінетін жылу мөлшерін анықтау

Бағалау критерийлері

  • Молекула-кинетикалық теорияның негізгі қағидаларын қолданады
  • Температура мәндерін Цельсий және Кельвин шкалаларында өрнектейді
  • Жылу алмасу кезінде алынған/берілген жылу мөлшерін анықтайды
  • Жылу берілудің түрлерін салыстырады
  • Отын жанғанда бөлінетін жылу мөлшерін есептейді
Жалпы балл 13

Тапсырмалар

Тапсырмалар ұсыныс түрінде берілген

  1. 1) Тығыздық пен температураны салыстыру

    1 балл

    Контейнерлерде бірдей газдың молекулалары берілген. Дөңгелекшелер — молекулалар, ал бағдаршалар — қозғалыс бағыты мен жылдамдығын көрсетеді. Ұзын бағдарша жоғары жылдамдықты білдіреді. Қай контейнерде газдың тығыздығы жоғары және температурасы төмен?

  2. 2) Абсолют нөл

    1 балл

    Абсолют нөл температураның мәні қандай?

    • A) 273 °C
    • B) 100 °C
    • C) 0 °C
    • D) −273 °C

  3. 3) Меншікті жылу сыйымдылығы

    2 балл

    Массасы 5 кг мырышты 100 °C-қа қыздыру үшін 20 кДж энергия берілді. Мырыштың меншікті жылу сыйымдылығын анықтаңыз.

  4. 4) Су ортасында энергия тасымалдануы

    6 балл

    Энергияның суда тасымалдануын зерттейтін екі тәжірибе берілген:

    • Тәжірибе 1: суық су астынан бірқалыпты баяу қыздырылады. Жоғарыдағы мұз су қайнамастан бұрын ериді.
    • Тәжірибе 2: суық су жоғары жағынан бірқалыпты баяу қыздырылады. Арнайы тор арқылы суда төменде ұсталған мұз, жоғарыдағы су қайнай бастағанда да қатты күйде қалады.

    a) Шыны арқылы жылу берілуі

    Шыны арқылы энергияның (жылудың) тасымалдану процесі қалай аталады?

    b) Негізгі процесс

    1-тәжірибеде төмендегі судан жоғарыдағы мұзға энергия берілуін сипаттайтын негізгі процестің атауын жазыңыз. Бұл процесс қалай жүзеге асады?

    c) Неліктен мұз ерімеді?

    2-тәжірибеде төмендегі мұз жоғарыдағы су қайнаған кезде де неліктен ерімеді? Екі себеп ұсыныңыз.

  5. 5) Отын жануы және суды қыздыру

    4 балл

    500 г таскөмір толық жанғанда бөлінетін жылуды пайдаланып, массасы қандай су мөлшерін 20 °C-тан 70 °C-қа дейін қыздыруға болады? Берілгені: c(су) = 4200 Дж/(кг·°C), q(таскөмір) = 30 МДж/кг.

Бағалау (дескрипторлар және балл қою)

Жалпы балл: 13
Тапсырма № Дескриптор Балл
1 Тығыздығы жоғары және температурасы төмен газ орналасқан контейнерді анықтайды. 1
2 Абсолют нөл температураның мәнін анықтайды. 1
3 Жылу мөлшерінің формуласын қолданады. 1
Мырыштың меншікті жылу сыйымдылығын есептейді. 1
4 a) Шыны арқылы берілетін жылу берілу түрін анықтайды. 1
b) Судан мұзға берілетін жылудың берілу түрін атайды. 1
b) Жылу берілу процесінің жүзеге асуын сипаттайды. 1
c) Мұзға жылу берілмеуінің бірінші себебін ұсынады. 1
c) Мұзға жылу берілмеуінің екінші себебін ұсынады. 1
Жылу берілудің түрлерін салыстырады (түсіндірмеде негіздейді). 1
5 Жылу мөлшерін есептеу формуласын қолданады. 1
Таскөмір толық жанғанда бөлінетін жылу мөлшерін есептейді. 1
Суды қыздыруға қажетті жылу мөлшерін есептейді. 1
Судың массасын анықтайды. 1

Ата-аналарға арналған рубрика (оқу жетістіктері деңгейлері)

Төмендегі сипаттамалар жиынтық бағалау нәтижесін түсіндіру және кері байланыс беру үшін ұсынылады.

Бағалау критерийі Төмен Орташа Жоғары
Молекула-кинетикалық теорияның негізгі қағидаларын қолданады Негізгі үш қағиданы нақты жағдайларда қолдануда қиналады. Кез келген жағдайды түсіндіргенде кішігірім қателер жібереді. Негізгі үш қағиданы барлық жағдайда дұрыс қолданады.
Температура мәндерін әртүрлі шкалада (Цельсий, Кельвин) өрнектейді Өлшем бірлігін ХБЖ-ға түрлендіруде қиналады. Түрлендіру кезінде қателіктер жібереді. Өлшем бірлігін ХБЖ-ға дұрыс түрлендіреді.
Жылу алмасу кезінде алған/берген жылу мөлшерін анықтайды Жылу мөлшерін анықтауда қиналады. Жылу мөлшерін анықтайды, бірақ есептеуде қателер жіберуі мүмкін. Жылу мөлшерін дұрыс анықтайды.
Жылу берілудің түрлерін салыстырады Жылу берілу түрлерін ажыратуда қиналады. Шыны арқылы жылу берілуін анықтауда және процесті сипаттауда қиындықтар кездеседі. Тасымалдану процесін дұрыс сипаттайды.
Отын жанғанда бөлінген жылу мөлшерін анықтайды Жылу мөлшерін анықтауда қиналады. Жылу мөлшерін анықтайды, бірақ есептеуде қателер жіберуі мүмкін. Жылу мөлшерін дұрыс анықтайды.

Заттың агрегаттық күйлері бөлімі бойынша жиынтық бағалау

Орындау уақыты: 25 минут Ойлау деңгейі: Қолдану + Жоғары деңгей

Оқу мақсаттары

  • 8.3.2.10 — балқу/кристалдану кезінде жұтылатын/бөлінетін жылу мөлшерінің формуласын есептерде қолдану
  • 8.3.2.11 — балқу және қатаю кезінде температураның уақытқа тәуелділік графигін талдау
  • 8.3.1.5 — молекула-кинетикалық теория негізінде сұйықтан газға және кері айналуын сипаттау
  • 8.3.2.13 — булану және конденсациялану кезінде температураның уақытқа тәуелділік графигін талдау

Бағалау критерийлері

  • Балқу/кристалдану кезінде жұтылатын/бөлінетін жылу мөлшерінің формуласын қолданады
  • Балқу және қатаю кезіндегі температура–уақыт графигін талдайды
  • Сұйық күйден газ күйіне және кері ауысуды молекула-кинетикалық теория негізінде сипаттайды
  • Булану және қайнау үдерістерін сипаттайды
Жалпы балл 13

Тапсырмалар

  1. 1) Қорғасын пластинасы: кристалдану және суыту

    4 балл

    Өлшемі 2×5×10 см қорғасын пластинкасы балқу температурасынан 27 °C-қа суығанда қанша энергия бөлінеді?

    • ρ = 11,3·103 кг/м³
    • λ = 2,5·104 Дж/кг
    • c = 140 Дж/(кг·°C)
    • tбалқу = 327 °C

  2. 2) Мұздың еруі: термометр көрсеткіші

    1 балл

    Мұз бөліктері мен термометр салынған химиялық стақан жылы бөлмеде 15 минут тұрды. 5 минутқа дейін стақанда су байқалмады. 15 минуттан кейін стақанда мұздың бір бөлігі сақталды. Қай график термометр көрсеткішінің өзгерісін сипаттайды?

  3. 3) Температура–уақыт графигін талдау

    3 балл

    Затқа жылу энергиясы бірқалыпты беріледі. Температураның уақыт бойынша өзгерісі графикте көрсетілген. А нүктесіне сәйкес температурада зат қатты күйде. График бөліктері үшін заттың күйі мен температурасының өзгерісін тұжырымдаңыз:

    АВ бөлігі

    ...

    ВС бөлігі

    ...

    СD бөлігі

    ...

  4. 4) Булану және қайнау

    5 балл

    a) Тұжырымдарды толықтыру

    Қайнау туралы тұжырымдарға сәйкес, булану туралы эквивалентті тұжырымдарды толықтырыңыз:

    • 1) Сұйықтың булануы ...
    • 2) Булану кезінде ...
    • 3) Жылу энергиясы берілмесе булану ...

    b) Энергияны есептеу

    Электрлік қыздырғыш плитка үстіндегі ыдыста су 100 °C-та қайнап тұр. 20 минутта 0,075 кг су буға айналды. Судың меншікті булану жылуы 2,25·106 Дж/кг. 0,075 кг судың буға айналуына жұмсалған энергияны есептеңіз.

Ата-аналарға арналған рубрика (оқу жетістіктері деңгейлері)

Бағалау критерийі Төмен Орташа Жоғары
Балқу/кристалдану кезіндегі жылу мөлшерінің формуласын қолданады Формуланы есептерде қолдануда қиналады. Қолданады, бірақ есептеулерде қателіктер жібереді. Формуланы есептер шығаруда дұрыс қолданады.
Балқу/қатаю нүктелері арқылы агрегаттық күйін анықтайды Агрегаттық күйін сипаттауда қиналады. Кішігірім қателерге жол береді. Агрегаттық күйін дұрыс анықтайды.
Температура–уақыт графигін талдайды Графикті талдауда қиналады. Талдауда кішігірім қателер жібереді. Графикті дұрыс талдайды.
Сұйықтан газға және кері ауысуды сипаттайды График бөліктеріне сәйкес күйді анықтауда қиналады. АВ, ВС, СD бөліктерінде кішігірім қателер болуы мүмкін. Күйдің өзгерісін дұрыс сипаттайды.
Булану және қайнау үдерістерін сипаттайды Түсіндіруде қиналады. Түсіндіру кезінде қателер жібереді. Үдерістерді дұрыс түсіндіреді.

2-тоқсан: Бөлім бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары

Жалғасы (үзінді)

Термодинамика негіздері бөлімі бойынша жиынтық бағалау

Орындау уақыты: 20 минут Ойлау деңгейі: Қолдану

Оқу мақсаттары

  • 8.3.2.17 — термодинамиканың бірінші заңының мағынасын түсіндіру
  • 8.3.2.22 — жылу қозғалтқыштарындағы энергияның түрленуін сипаттау
  • 8.3.2.20 — іштен жану қозғалтқышы мен бу турбинасының жұмыс принципін сипаттау
  • 8.3.2.19 — жылу қозғалтқышының пайдалы әрекет коэффициентін (ПӘК) анықтау
  • 8.3.2.21 — жылу қозғалтқыштарын жетілдіру жолдарын ұсыну

Бағалау критерийлері

  • Термодинамиканың бірінші заңын есеп шығаруда қолданады
  • Жылу қозғалтқыштарындағы энергия түрленуін сипаттайды
  • Іштен жану қозғалтқышының жұмыс істеу принципін сипаттайды
  • ПӘК-ті анықтау әдісін сипаттайды және қозғалтқыштарды жетілдіру жолдарын ұсынады
Жалпы балл 11

Тапсырмалар

  1. 1) Изотермиялық сығылу

    Изотермиялық сығылу кезінде газ қоршаған ортаға 800 Дж жылу береді. Газдың ішкі энергиясының өзгерісі қандай?

  2. 2) Бірінші заңды қолдану

    Процесс кезінде газ 5 МДж жұмыс атқарды, ал ішкі энергия 2 МДж-ға кеміді. a) Термодинамиканың бірінші заңы негізінде газға берілген энергия қайда жұмсалатынын түсіндіріп, формуласын жазыңыз. b) Газға берілген жылу мөлшерін есептеңіз.

  3. 3) Идеал жылу машинасы

    Идеал машинада қыздырғыштан алынған әр 1 кДж энергия есебінен 300 Дж жұмыс атқарылады, ал тоңазытқыш температурасы 280 К. a) Қоршаған ортаға бөлінген энергияны анықтаңыз. b) Машинаның ПӘК-ін есептеңіз. c) Карно формуласын жазыңыз.

  4. 4) Бензин шығыны және пайдалы жұмыс

    Мотоцикл 25 км/сағ жылдамдықпен қозғалып, 100 км жолда 1,7 л бензин жұмсайды. Қозғалтқыштың ПӘК-і 20%. Бензиннің тығыздығы 700 кг/м³, меншікті жану жылуы 46·106 Дж/кг. a) Бензин массасын анықтаңыз. b) Толық жанғанда бөлінетін жылуды есептеңіз. c) ПӘК формуласымен пайдалы жұмысты анықтаңыз.

Электростатика негіздері бөлімі бойынша жиынтық бағалау

Орындау уақыты: 25 минут Ойлау деңгейі: Қолдану

Оқу мақсаттары

  • 8.4.1.1 — электр зарядын сипаттау
  • 8.4.1.5 — Кулон заңын есептерде қолдану
  • 8.4.1.6 — электр өрісі және оның күштік сипаттамасының мағынасын түсіндіру
  • 8.4.1.10 — конденсаторлардың құрылысын және қолданылуын сипаттау

Бағалау критерийлері

  • Үйкеліс арқылы электрлену құбылысын сипаттайды
  • Кулон заңын есептер шығаруда қолданады
  • Электр өрісі және оның күштік сипаттамасының физикалық мағынасын анықтайды
  • Конденсаторлардың құрылысын және қолданылуын сипаттайды
Жалпы балл 8

Тапсырмалар

  1. 1) Үйкеліс арқылы электрлену

    1 балл

    Эбонит таяқшаны құрғақ жүнге үйкегенде ол теріс заряд алады. Неліктен эбонит таяқша теріс зарядқа ие болды?

    • A) Таяқша жүннен электрондар алды
    • B) Таяқша жүннен нейтрондар алды
    • C) Таяқша жүнге электрондар берді
    • D) Таяқша жүнге нейтрондар берді

  2. 2) Кулон заңы

    2 балл

    Вакуумда орналасқан екі нүктелік заряд: −12 мкКл және 4 мкКл. Ара қашықтық 8 см. k = 9·109 Н·м²/Кл². Әсерлесу күшінің сандық мәнін есептеңіз.

  3. 3) Электр өрісінің кернеулігі

    2 балл

    −q теріс заряд тудыратын өрісте C нүктесінде орналасқан q′ = 3·10−7 Кл зарядқа 0,035 Н күш әсер етеді. C нүктесіндегі электр өрісінің кернеулігін анықтаңыз.

  4. 4) Конденсатор

    3 балл

    a) Конденсаторды қолдану аймағына екі мысал келтіріңіз.

    b) Конденсаторларды жалғау тәсілдері үшін (1-сурет және 2-сурет) жалпы сыйымдылықты анықтайтын формулаларды жазыңыз.

Ескерту

Берілген мәтін үзінді түрінде аяқталады: конденсаторларды жалғаудың 2-суреті бойынша формула сипаттамасы бастапқы құжатта жалғасады.