Наурызбаев еңбектері негізінен Қазақтың көркемсурет галереясында сақтаулы
Хакімжан Есімханұлы Наурызбаев туралы
Хакімжан Есімханұлы Наурызбаев (27.08.1925, қазіргі Қостанай облысы, Ленин ауданы) — қазақтың тұңғыш кәсіпқой мүсіншісі, Қазақ КСР халық суретшісі (1969). Ол ұлттық мүсін өнерінің кәсіби мектебін қалыптастыруға зор үлес қосты, бейнелеу тілінде пропорция мен ритм заңдылықтарын шебер қолдана отырып, кейіпкерлер болмысын шынайы әрі ұлттық колоритпен астастыра білді.
Білімі мен ұстаздық қызметі
- 1951: Харьков көркемсурет институтының мүсін факультетін (О. Н. Кудрявцева шеберханасы) тәмамдады.
- 1952: Алматы көркемсурет училищесінде мүсіншілер үйірмесін алғаш рет ұйымдастырды.
- 1952–1966: осы оқу орнында сабақ берді.
Монументті ескерткіштері
Наурызбаевтың монументтері — тарихи тұлғаны ғана емес, оның дәуірлік салмағын, ішкі энергиясын және ұлттық сипатын көркем тілмен ұсынған еңбектер. Автор пропорция мен ритмді тиімді пайдаланып, образды табиғи қалыпта, сенімді пластикамен беруге ұмтылды.
Абай (Алматы)
1960 — қола, гранит.
Пішіндік жинақылық пен байсалды пластика арқылы ойшылдың сабырлы мінезін айқындайды.
Шоқан (Алматы)
1969 — қола.
1970 жылы бұл туынды үшін Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы берілді.
Калинин (Алматы)
1973 — гранит (У. Рахмановпен бірге).
Монументтік ауқым мен материал фактурасын үйлестіре отырып, салмақты композиция құрады.
Жамбыл (Жамбыл қаласы)
1963 — шойын, гранит.
Ұлттық колоритке айрықша мән беріп, тұлғаның халықтық сипатын айқын көрсетеді.
Композициялық еңбектері: силуэт пен фактура шеберлігі
- Жасөспірім Жамбыл (1957, қола)
- Салт атты Жамбыл (1958, қола)
- Жеңімпаз қаһарман (1953, бояулы гипс) — 1953 жылы Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы берілді.
Бұл композицияларында мүсінші пластикалық силуэтті дәл құрып, материал фактурасын бейненің мінезін ашатын көркем құрал ретінде ұтымды қолданды.
Портреттік мүсін: психологиялық тереңдік
Наурызбаев портреттерінде кейіпкердің сыртқы ұқсастығымен бірге, ішкі жан дүниесін ашуға ұмтылды. Гипс, мәрмәр, қалайы сияқты материалдарды әр туындының мінезіне қарай таңдап, бейненің шынайылығын күшейтті.
Ертеректегі және танымал портреттері
- Аманкелді портреті (1948)
- Бала Жамбыл (1950)
- Құрманғазы (1957)
- Алдабергенов (1959)
- М. Хакімжанова (1961)
- Сәкен (1964)
Аталған туындылар негізінен гипс пен мәрмәрден жасалған.
Музейлерде сақталған еңбектері
Шопан портреті
1965 — қалайы; Мәскеу, Третьяков галереясы.
Ленин портреті
1970 — мәрмәр; Ульяновск, Орталық Ленин музейінің филиалы.
Бұл портреттерінде автор кейіпкердің психологиясын терең әрі жан-жақты ашып көрсетеді.
Еңбек адамдарының галереясы
Ол Социалистік Еңбек Ерлері Қ. Досанов, Б. Шаяндин, Д. Серіков және басқа да тұлғалардың мүсіндік портреттерін жасады.
Қоғамдық қызметі және шәкірттері
Қызметтері мен мүшеліктері
- 1952–1954 — Қазақ КСР Суретшілер одағы басқармасының төрағасы.
- 1959–1965 — КСРО Суретшілер одағы басқармасының мүшесі.
- 1961–1965 — Лениндік сыйлықтар комитетінің мүшесі.
- 1973 жылдан — КСРО Суретшілер одағы басқармасының мүшесі.
Шәкірттері және мұрасының сақталуы
Шәкірттері: Т. С. Досмағамбетов, Б. Төлеков.
Х. Наурызбаевтың көптеген еңбектері Қазақстанның көркемсурет қорларында, соның ішінде Қазақтың көркемсурет галереясында сақталған.