Мектепте білім беру ісіндегі басты бағдар - оқушылардың тек шығармашылық мүмкіндіктерін ашу
Оқушыларды техникалық еңбекке баулу
Әбілова Сарқыт Кеңесқызы — технология пәні мұғалімі, Ақтөбе қаласы, Ырғыз орыс орта мектебі, Ақтөбе облысы.
Білім беру саласында сабақтан тыс уақытта жүргізілетін әрбір үйірменің жеке тұлғаны қалыптастырудағы орны ерекше. Мектептегі техникалық-шығармашылық үйірмелер өзге үйірмелерге ұқсамайтын қызметімен және тәлім-тәрбиелік мүмкіндігімен құнды: олар оқушыға өз қабілетін ашуға, техника әлемін танып-білуге, әрі болашақ кәсібіне бағыт алуға көмектеседі.
Үйірменің тәрбиелік және дамытушылық мүмкіндігі
Жас техниктер үйірмесінің базалық мазмұны оқушылардың болашақ кәсіптерін анықтауға ықпал етеді. Ол қабілеттерін дамытумен қатар өзін-өзі тануға, техника әлемін зерделеуге, әртүрлі салалар бойынша біліктілік пен дағдыны шыңдауға мүмкіндік береді.
Техникалық шығармашылық үйірмесінде оқушы тек мұғалім нұсқауымен модель жасаумен шектелмейді: ол жұмысына талдау жасап, жасалу және өңделу технологиясы бойынша өз ой-пікірін айтып, ұсыныс білдіруге дағдыланады. Тапсырманы қызығушылықпен орындап, нәтижесін көрсетуге ұмтылады; үйірме барысында өзін еркін сезініп, еңбегінен моральдық қанағат алады.
Ең маңыздысы — оқушының рөлі өзгереді: үйренуші шәкірттен белсенді ұйымдастырушыға, өз ойын дәлелдей алатын, шығармашылық ой-өрісі бар, жан-жақты дамыған тұлға деңгейіне көтеріледі. Осы белсенділік арқылы ол әрбір жұмысты зерттеп, жан-жақты талдап, өз бағасын беруге үйренеді және болашақ кәсіби бағытын саналы түрде қалыптастырады.
Қазіргі талап және оқу үдерісіндегі өзгерістер
Ғылыми-техникалық прогрестің қарқыны білім беру жүйесінің алдына жаңа міндеттер қойып отыр. Бүгінгі таңда технология пәнін оқытуда оқушылар көбіне екі бағытқа бөлінеді: қыздар үшін көркем еңбек, ұлдар үшін техникалық еңбек.
Көптеген мектептердің интернет желісіне қосылуы техникалық үйірмелердің мүмкіндігін кеңейтті. Үйірме барысында оқушыларды әртүрлі сайттар арқылы техника жетістіктерімен таныстыруға, жаңа технологияларды қолдануға болады. Бұл тәсіл оқушылардың ынтасы мен қызығушылығын арттырып, танымдық белсенділігін күшейтеді және өздігінен жұмыс істеу дағдысын жетілдіреді.
«Кеме үлгісі» үйірмесі: мақсат және мазмұн
Оқушыларға техникалық-шығармашылық білім берудің, сабақта алған білімдерін тереңдетіп, кеңейтіп, бекітудің бір тиімді бағыты — «Кеме үлгісі» үйірмесі. Практикалық жұмыс кезінде оқушылар техникалық құрылғы үлгілерін құрастыру қабілетін дамытып, шығармашылық ойлауын шыңдайды және өз бетімен жұмыс істей алу ептілігін қалыптастырады.
Осы мақсатта мен А. Құсайынов атындағы орта жалпы білім беретін мектеп-балабақшасында «Кеме үлгісі» үйірмесіне жетекшілік етемін. Үйірмеге 5–10-сынып оқушылары қатысады. Сабақтан тыс уақытта әртүрлі шикізат түрлерінен техникалық құрылғы үлгілерін жасап, жобалау мен құрастырудың негізгі кезеңдерін тәжірибе арқылы меңгереді.
Бастапқыда үйірме мүшелері шаблон (қалыптағыш) бойынша жұмыс істеп, сызбалармен танысады. Кейін үлгілерді сызба бойынша орындап, нәтижесін көрсетеді. Осы үдеріс оқушының ой-өрісін кеңейтіп, шығармашылық шеберлігін жүйелі түрде дамытады. Сонымен бірге үйірмеде графикалық білімді қалыптастыру (сызба оқу, өлшем алу, техникалық бейнелеу) да назардан тыс қалмайды.
Үйірме кезеңдері
1-жыл
Қима үлгілер (шаблон) арқылы қарапайым модельдер: автокөлік, ұшақ, зымыран, су көліктері және т.б. Жұмысты салыстыру, саралау арқылы бағалауды үйренеді.
2-жыл
Неғұрлым күрделі үлгілердің сызбаларын зерттеу: жер және су көліктері, ғарыш кемелері, зымыран түрлері және т.б. Талдау тереңдеп, дәлдік артады.
3-жыл
Өздері жобалаған сан алуан үлгілерді жасау. Жаңа идеяларды саралап, салыстыру арқылы жұмысты нақтылау және бағалауға дағдыланады.
Қолданылатын әдістер
Үйірмеде күтілетін нәтижеге қол жеткізу үшін әртүрлі әдістемелік тәсілдерді жүйелі қолдану маңызды. Бұл тәсілдер оқушының белсенділігін арттырып, шығармашылық қабілетін дамытады және өздігінен жұмыс жасауына жағдай жасайды.
1) Баяндау әдісі
Әңгімелеу, түсіндіру арқылы ұғымды нақтылау, қауіпсіздік пен технологиялық реттілікті меңгерту.
2) Көрнекіліктермен жұмыс
Кітап, журнал, сызба, сурет, жоба материалдары арқылы ойды көрнекі бекіту.
3) Жобалау әдісі
Жаңа үлгіні жобалау, сызбасын құрастыру, техникалық сурет салу.
4) Сарамандық жұмыс
Жоба, сызба және үлгі бойынша нақты әрекет арқылы дағды қалыптастыру.
5) Проблемалық ізденіс
Оқушының ізденуіне, сұрақ қоюына, шешім табуына және жаңа үлгі жобасын жасауына жағдай туғызу.
Қорытынды: еңбек тәрбиесі және қолдаудың маңызы
Үйірменің негізгі берері — оқушы бойындағы белсенділікті арттыру, өз күшіне сенімділікті қалыптастыру, шыдамдылық пен икемділік сияқты қасиеттерді дамыту. Ой-өріс кеңейіп, шығармашылық шеберлік шыңдалады.
Шығармашылық — тіршіліктің өзегі. Мектептегі білім беру ісіндегі басты бағдардың бірі — оқушылардың шығармашылық мүмкіндіктерін ашу. Мұғалімнің әр сабағы шығармашылық сипатта ұйымдастырылса, оқушы дербестігі жоғары деңгейде қалыптасады.
Оқушының шығармашылық белсенділігі артуы үшін ата-ана мен мұғалімнің қолдауы маңызды. Бала өз еңбегін көпшілікке көрсетуге ұмтылады; сол сәтте ересектер оны әділ бағалап, қолдап, дұрыс бағыттауы тиіс. Байқағыштықпен қатар шыдамдылық та қатар дамығаны дұрыс.
Оқушыларды техникалық еңбекке баулу — еңбек тәрбиесінің өзегі. Оқушыға дұрыс бағыт беріп, шығармашылық жұмысына еркіндік жасап, нәтижесін көрсете білуге мүмкіндік берсек, еңбектің кез келген істе өтемі барын және еңбексіз жетістікке жету қиын екенін саналы түрде түсіндіре аламыз.