Құлаған ошақтың орнын тырналап қазып жатып
Қанағат пен құмарлық туралы ертегі
Қай заманда өткені белгісіз, Сағат есімді, үрерге иті де, сығарға биті де жоқ, сіңірі шыққан қу кедей болыпты. Бірде аштықтан көзі қарауытып, басы ауған жаққа қаңғалақтап келе жатып, әбден қалжыраған соң құмайт жерге жантая кетеді. Арқасына аяздай батқан жоқшылық ұйықтағанда да қыр соңынан қалмаса керек — түсінде де сол азаптан бас сауғалап, қашып келе жатады.
Сол сәтте алдынан сақалы белуарына түскен аппақ, қудай бір қария шығып, жарлының жолын кес-кестеп: «Оян!» — дейді.
Қарияның аяны
Қария оған: жантайған құмайттың оң жағына қарай он қадам жүрсе, ескі жертөленің орны барын айтады. Сол арадағы қираған ошақтың астын сынық сүйемдей қазса, Сүлеймен саудагердің былғары сақтиясы табылатынын жеткізеді. Сақтияның аузын ашып-жапқан сайын ішінен бір теңгелік алтын ділдә алынбақ. «Енді қалған өміріңе бұйырған несібе — осы. Қанағат қылсаң, қарның тояды», — дейді де ғайып болады.
Табылған әмиян, оянған құмарлық
Жүрегі алып-ұшып, орнынан атып тұрған Сағат оңға қарай он адым аттап, опырылған жертөленің орнын табады. Құлаған ошақтың орнын тырналап қаза жүріп, ішінен:
- Бір ділдә тапсам — тойып тамақ ішермін.
- Екі ділдә тапсам — бала-шағамның жүрегін жалғар едім.
- Үш ділдә тапсам — әйеліме арнап көйлек сатып алар едім.
Айтқаны айнымай келеді: дәл сол жерден сақтия табылады. Бір ашса — бір ділдә, екі ашса — екі… Сағат әмиянды жүз рет ашқанда, үйіліп жатқан ділдәләрді көзімен жей отырып, Қарақұмның қақ ортасынан хан сарайындай күмбезді үй салуды армандайды. Ашыққанын да, балаларын да, тіпті бұл дүниеде әйелі барын да ұмытады.
Қанағатсыздықтың соңы
Көзіне қызылды-жасылды дүние елестеген Сағат «мың рет, он мың рет, жүз мың рет, миллион рет ашамын» дегенше, арада екі апта уақыт өтіпті. Солай отырып, дүниеқоңыз сорлының жүрегі үзіліп, бұл дүниемен қош айтысқан деседі.
Түйін
Бұл ертегі несібеге қанағат пен тойымсыз құмарлықтың айырмасын айқын көрсетеді: адамды байытатын — алтынның өзі емес, өлшем мен ақыл.