Тақсыр қайдан қашып келесің - дейді түлкі

Жолда шаршаған шал ауыр жүгін жеңілдетіп, бір жерге азын-аулақ дүниесін көміп кетіпті. Тағы бір жерде ел сойған малдан жинап алған ішек-қарнын көміп кетеді. Енді бір жерде қарындағы айранын да көмеді. Жүктің ауырлығынан жел шалға шамасы келмей, ол ұшып кетпей, әрең жүріп келеді екен.

Ал жүгінен арылған соң, жел көтеріп әкетіп, бір жерге ұшырып түсіреді. Қараса, бір дәу екі тауды бір-біріне соғып, шақпақ қылып ұрып тұр екен.

Дәу қазандай қара тасты көтеріп, аспанға лақтырып жібереді де, қайта қағып алады. Сосын: «Ал, шал, сен де осылай жаса!» — дейді.

Шал абдырап қалады. Тасты құшақтап, бірде аспанға, бірде тасқа қарап, күні бойы тұрып қалады. Дәу: «Е, неғып тұрсың? Лақтыр!» — деп қыстайды.

Дәу мұны естіп шошып кетеді. Шалдың қолынан ұстап: «Ақсақал, лақтырмай-ақ қой. Текке қырыламыз» — деп жалынып, тасты қойғызады.

Дәудің ақылы таяз екенін аңғарған шал батылданып: «Кел, жердің ішек-қарнын шығарайық» — дейді.

Дәу жүгіріп келіп, бар күшін салып жерді теуіп қалады. Жер тізеден ойылып түседі, бірақ ештеңе шықпайды. Сонда шал бұрын өзі көміп кеткен ішек-қарын жатқан жерге жүгіріп барып, теуіп қалса, көмілген ішек-қарын бұрқ етіп шыға келеді. Дәу қатты қорқып қалады.

Шал енді: «Ал, енді жердің миын шығарайық» — дейді.

Дәу тағы да бар пәрменімен теуіп қалады. Жер қайтадан тізеден ойылады, бірақ ештеңе шықпайды. Ал шал айранын көміп кеткен жерге барып тепсе, айран бұрқ етіп атқылайды. Дәу одан сайын үрейленеді: «Мына шал неткен орасан күшті!» — деп, шалдың айтқанын қалтқысыз орындай береді.

Ақыры шал дәуден қалай құтыларын ойлап: «Енді қайт. Ертең бізге қонаққа кел» — дейді. Дәу келісіп, кетіп қалады.

Шал үйіне келіп, кемпіріне: «Ертең дәу қонаққа келеді» — дейді. Кемпір сасып: «Ойбай, немізді береміз?» — деп қалады.

Сонда шал ақыл үйретеді: «Мен есіктің алдында отырамын. Сен менің сөзіме қара да, не десем, соны істе. Пышақты алып, тұрған бойда ұмтылғандай бол!»

Ертеңіне дәу жалғыз келмей, қасына тағы екі дәуді ертіп әкеледі. Үшеуі лашыққа кіріп, отырады. Сол сәтте кемпір: «Шал, қонаққа не асайын? Үйде түк жоқ қой!» — дейді.

Кемпір жалт бұрылып, пышағын алып, ұмтылғандай болғанда, үш дәу зәресі ұшып, тым-тырақай қаша жөнеледі. Досы дәу лашықты төбесіне көтеріп алып, қашып кетпек болады.

Шал артынан айқайлайды: «Ей, досым, лашығымды тастап кет! Қайда барсаң да құтыла алмайсың!» Дәу лашықты тастай салып, жан ұшыра қашады.

Қашып бара жатқан дәуге жолда баяғы балықты зорлықпен тартып жейтін түлкі кездеседі. «Тақсыр, қайдан қашып келесің?» — дейді түлкі.

Дәу: «Бір пәле шалдың қырсығынан құтыла алмай қашып келеміз» — дейді. Түлкі мырс етіп: «Сол Қаңбақ шалдан қорқып жүрсіңдер ме? Менімен жүр, кегіңді алып беремін» — деп, дәуді ертіп, шалды іздеп қайта тартады.

Олар лашықтың жанына келгенде, шал сыртта тұр екен. Түлкінің дәуді ертіп келе жатқанын көріп, шал қатты дауыстайды: «Ей, түлкі! Арғы атаңда алты атамның құны бар, бергі атаңда бес атамның құны бар. Өз басыңда бітпейтін кегім бар. Үш дәуді соның өтеуіне әкеле жатырсың ғой! Бірақ мен мұнымен де тоқтамаймын!»

Мұны естіген дәу: «Бізді аталарының құнына беруге алдап әкелген екен!» — деп ойлап, түлкіні құйрығынан шап беріп ұстап, жерге бір ұрып өлтіріп, артына қарамастан қаша жөнеледі.

Сөйтіп, Қаңбақ шал дәулерден де, түлкіден де осылай құтылған екен.