Ғафур Қалбыұлы (1827, Маңғыстау өңірі - 1880, Түрікменстан) - би, мәмілегер, Маңғыстау көтерілісі басшыларының бірі
Өмірі мен қоғамдық қызметі
Ғафур Қалбыұлы (1827, Маңғыстау өңірі – 1880, Түрікменстан) — би, мәмілегер, Маңғыстау көтерілісі басшыларының бірі. Ол өңірдің саяси-әлеуметтік өмірінде сөз ұстаған, ел ішіндегі дауларды шешіп, сыртқы қатынастарда келісім табуға ұмтылған тұлға ретінде танылды.
Әкімшілік тәжірибе
1866–1867 жылдары Төмен адай дистанциясын басқарды. Осы кезеңде адайлардың Хиуа хандығымен бейбіт қатар өмір сүруі, сауда-саттықты жалғастыруы туралы келіссөздер жүргізді.
Келісім мен қорғаныс ізденісі
1870 жылы Маңғыстау көтерілісіне қатысып, патша өкіметіне қарсы күресте Хиуа ханының қолдауына сүйенуге тырысты. Алайда Хиуа хандығы әскери көмек көрсетпеді.
Көтерілістен кейінгі кезең
Көтеріліс жеңіліс тапқаннан кейін Ғафур өзге басшылармен бірге Хиуа хандығы аумағына қоныс аударды. 1873 жылы патша өкіметі Хиуа хандығын жаулап алған соң, билік Ғафурдың адай руы ішіндегі беделін ескеріп, халықты өзіне қарсы қойып алмау мақсатында оған кешірім жасады.
Ел ішіндегі ықпалы
Болыстыққа сайланғаннан кейін ел арасында имандылықты насихаттап, мешіттер салу ісіне басшылық етті. Бұл қадамдар қоғамның ішкі тұтастығын күшейтуге және рухани тіректі орнықтыруға бағытталды.
Құқық, шаруашылық және ғылымға қолдау
Каспийдегі балық аулау құқығы
Ғафур Қалбыұлы Каспий теңізінде қазақтардың орыстармен тең құқықта балық аулауы керектігін жергілікті өкімет орындарынан талап етіп, бұл талаптың орындалуына ықпал етті.
Ғылыми экспедицияларға жәрдем
Маңғыстауға келген түрлі ғылыми экспедицияларға қолдау көрсетіп, өңір туралы танымның кеңеюіне жанама түрде үлес қосты.
Маңызды қорытынды
Оның қызметі бір ғана бағытпен шектелмеді: келіссөз жүргізу, қоғамдық тұрақтылықты сақтау, халық құқығын қорғау және рухани-әлеуметтік бастамаларды ілгерілету сияқты бірнеше арна тоғысты.
Соңғы сапары және мұрасы
1880 жылы Ашғабадқа іссапармен бара жатқан жолда кенеттен қайтыс болды. Сүйегі Маңғыстаудағы атамекені Қарашажыға әкелініп жерленді.
Жерленген орны
Қарашажы — оның атамекені әрі есімімен байланысты тарихи орындардың бірі.
Кесене
1999 жылы ұрпақтары Ғафурдың зиратының басына кесене тұрғызды. Бұл — ел жадындағы орнын айқындайтын құрмет белгісі.