Білім жүйесін дамыту стратегиясының басты мақсаты - ұлттық білім моделін жасау
This article examines the challenges of introducing innovative working methods and new teaching technologies into the educational process. It also analyzes the features of teaching within credit-based training in colleges and highlights effective instructional approaches for the new system.
Контекст: қазіргі білім беру жүйесінің мақсаты
Қазіргі білім беру жүйесінің мақсаты — бәсекеге қабілетті, сапалы, білікті маман даярлау. Білім сапасын және бәсекелестік мүмкіндігін арттыру үшін көптеген қадамдар жасалып жатыр. Дегенмен, осы мақсатқа жету жолындағы міндеттердің толық әрі жүйелі орындалмауы, сондай-ақ оқу жүйесіне енгізу барысындағы олқылықтар білім беру тәжірибесінде елеулі проблемалар туғызуда.
Кредиттік оқу жүйесі және жаһандық интеграция
XXI ғасырдағы білім беру жүйесіндегі маңызды жаңалықтардың бірі — кредиттік оқу жүйесінің енгізілуі. Әлемде білім берудің еуропалық, америкалық, жапондық, кеңестік (ресейлік) және басқа да үлгілері бар. Көптеген елдерде білім берудің тиімділігі мен оның экономиканың дамуына ықпалын арттыруға бағытталған ғылыми-тәжірибелік негізі қалыптасқан.
Интеграция үдерісінің күшеюі әртүрлі елдердің білім беру жүйесін халықаралық деңгейде үйлестіруге деген қажеттілікті туындатты. Нәтижесінде, 1999 жылы Еуропаның 30-ға жуық елінің білім беру өкілдері Болон декларациясына қол қойды. Декларацияда 2010 жылға дейін еуропалық білім берудің бірыңғай жүйесіне көшу мақсаты айқындалды.
Негізгі идея
Халықаралық бәсекелестік жағдайында ұлттық білімнің беделін арттыру және еңбек нарығына бейімделген маман даярлау үшін білім мен ғылымның біртұтас мәртебесін қалыптастыру.
Түйінді сұрақтар
Болон декларациясының негізгі қағидалары қандай? Кредиттік технология нені білдіреді және оның артықшылықтары қандай?
Қазақстандағы білім беру кеңістігі және енгізу қиындықтары
Бүгінгі күні Қазақстан Республикасында мектептер, лицейлер, колледждер, жоғары оқу орындары және басқа да білім беру ұйымдары жұмыс істейді. Олардың ортақ мақсаты — жаңа білім беру жүйесін енгізу арқылы оқу сапасын жақсарту.
Алайда әртүрлі оқу орындарында кредиттік жүйе мен жаңа технологияларды енгізу бірқатар қиындықтарға әкелді. Негізгі түйткілдер төмендегідей:
- Білім алушылардың оқу нәтижелерін бақылау жүйесінің жаңа стандарттардан алшақтауы.
- Оқу үдерісінде жаңа әдіс-тәсілдердің нақты тәжірибеде жүйелі қолданылмауы.
- Оқытушы мен білім алушы арасындағы жаңа оқу технологияларын қолданудың жеткіліксіздігі.
- Оқытушы мен білім алушы арасындағы интеграцияланған, нәтижеге бағытталған сұхбаттың әлсіздігі.
- Оқу тәжірибесінде әдіснама (методология) мәселелерінің толық шешілмеуі.
Инновациялық әдістер: көптүрлілік бар, жүйелі қолдану жетіспейді
Жаһандық интеграция нәтижесінде әлемдік тәжірибедегі әртүрлі оқу әдіс-тәсілдері білім беру жүйесіне енгізіліп келеді. Әдістер көп болғанымен, оларды мақсатқа сай, жүйелі және өлшенетін нәтижеге бағыттап қолдану жеткіліксіз.
Кей жағдайда жаңа әдістер қағаз жүзінде немесе ашық сабақ форматында ғана көрсетіліп, күнделікті оқу тәжірибесінде тұрақты тәжірибе алмасу мен әдістемелік қолдау жеткіліксіз деңгейде қалады. Сонымен қатар кеңестік кезеңнен сақталған догматикалық қағидалардан толық арылмау — өзгерістердің тереңдеуіне кедергі келтіретін факторлардың бірі.
Әдіснамаға қатысты талап
Педагогика және этнопедагогика ғылымдарының әдіснамалық мәселелері қазіргі жағдайда қайта қарастыруды, жаңаша пайымдауды және практикамен нақты байланысын күшейтуді қажет етеді.
Қазіргі білім берудің ерекшелігі: өздігінен білім алу және үздіксіз даму
Қазіргі білім беру жүйесінің басты ерекшелігі — білім алушыны тек біліммен қаруландыру емес, сонымен қатар өздігінен білім алуды дамыту, үздіксіз өзін-өзі жетілдіруге қажеттілік қалыптастыру.
Білім беру саласында инновациялық үдерісті жүзеге асыру оқытушыдан кәсіби мінез-құлқын, ұстанымдарын және мүмкіндіктерін түрлендіруді талап етеді. Әр оқытушының алдына қойылатын негізгі міндеттер:
1) Жаңа идеяны іздеу
Өз пәні мен аудиториясына сай тиімді тәсілдерді жүйелі іздеу және сынақтан өткізу.
2) Жаңалықты ұйымдастыру
Жаңа әдістерді оқу жоспары, бағалау және сабақ құрылымымен үйлестіру.
3) Жаңалықты енгізу
Технология мен әдістемені тәжірибеге тұрақты енгізіп, нәтижесін бақылау.
4) Жаңалықты бекіту
Табысты тәжірибені стандартқа айналдырып, әріптестермен тарату және нығайту.
Ұлттық білім моделінің стратегиялық бағыты
Білім — қоғамдық дамудың маңызды көрсеткіші. Сондықтан әр елдің міндеті — білім сапасын арттырып, оны бәсекеге қабілетті ету. Білім жүйесін дамыту стратегиясының басты мақсаты — ұлттық білім моделін қалыптастыру.
Негізгі қағида: адам — басты құндылық
Ұлттық білім үлгісінің негізгі бағыты — адамды қоғамның ең маңызды құндылығы ретінде тану. Бұл ұстаным адамның қоғамдағы орны мен рөліне, әлеуметтік жағдайына, психикалық даму ерекшелігіне назар аударуды, рухани жан-дүниесін байытуға, саяси көзқарасын, шығармашылық еркіндігі мен белсенділігін, кәсіби іскерлігін қалыптастыруға жағдай жасауды көздейді.
XXI ғасыр маманының бейнесі
XXI ғасырдың маманы — жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдар бойынша ой-өрісі кең, жан-дүниесі бай, ұлттық менталитеті жоғары, кәсіби білікті тұлға. Ол адамдармен дұрыс қарым-қатынас жасай алады, өзгенің пікірімен санасады, әртүрлі жағдайдан шығудың жолын табады, жауапкершілігі жоғары және қоғамда белгілі бір рөл атқаратын дара тұлға болуы тиіс.
Қолданылған әдебиеттер
- Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. Алматы, 2004.
- Hattie, J., & Yates, G. (2014). Visible Learning and the Science of How We Learn.
- Чекетаева Р.С. Қазақстан білім беру жүйесіндегі интеграциялық үдерістер. www.group-global.org
- ҚР-ның 2011–2020 жж. арналған білімді дамытудың мемлекеттік бағдарламасы. Астана, 2010.
- Краевский В.В. Методология педагогики: новый этап: оқу құралы. М.: «Академия» баспа орталығы, 2006. 400 б.