Жасушалық иммунитет тапшылығы
Біріншілік Т-жасушалық иммундық тапшылықтар: сирек, бірақ клиникалық маңызды
Жасушалық иммунитет басым зақымданатын біріншілік иммундық тапшылықтар (БИТ) салыстырмалы түрде сирек кездеседі. «Таза» Т-жүйе ақауы одан да сирек, өйткені иммундық жауапта Т- және В-лимфоциттер бір-бірімен тығыз байланыста әрекет етеді. Сондықтан Т-лимфоциттерде ақау болған жағдайда, жиі түрде В-лимфоциттердің дисфункциясы да қатар байқалады.
Қазіргі таңда біріншілік Т-жасушалық БИТ-тің «таза» екі клиникалық түрі сипатталған: Ди Джорджи синдромы және созылмалы шырышты-терілік кандидоз. Олар біріншілік иммундық тапшылықтардың жалпы санының шамамен 5–10%-ын құрайды.
Ди Джорджи синдромы (тимустың гипоплазиясы немесе аплазиясы)
Бұл түрдің патогенезінің негізінде 22-хромосома аймағындағы мутация (жиі 22q11 делециясымен байланысты) жатады. Ол эмбриогенезде тимустың дисэмбриогенезіне, сондай-ақ қалқанша және қалқанша маңы бездерінің дамуының бұзылысына әкеледі.
Эмбриологиялық негізі
Тимус үшінші және төртінші жұтқыншақ қалталарынан эпителийлік өсінді ретінде қалыптасады. Сол аймақтан қалқанша маңы бездері дамиды, ал кейінірек қолқа доғасының құрамына кіретін қантамырлық құрылымдардың бастапқы бөліктері түзіледі. Сондықтан даму ақауы бір мезгілде бірнеше жүйені қамтиды.
Клиникалық көріністері
Гипокальциемия және тетания
Қалқанша маңы бездерінің жеткіліксіздігі салдарынан гипокальциемия дамып, нәрестелерде тырысу/тетания белгілері байқалуы мүмкін.
Туа біткен жүрек-қантамыр ақаулары
Фалло тетрадасына ұқсас ақаулар, қолқа доғасының оңға ығысуы сияқты конгениталды өзгерістер кездесуі ықтимал.
Дисморфиялық белгілер
«Балық тәрізді» ауыз, құлақ қалқанының төмен орналасуы, көз саңылауларының ерекшеліктері сияқты сыртқы белгілер жиі сипатталады.
Жасушалық иммунитет тапшылығы
Тимус болмауы немесе жеткіліксіз дамуына байланысты Т-жасушалық иммунитет төмендейді. Синдром екі жыныста да кездеседі; тұқымқуалау жолдары бірмәнді анықталмаған.
Инфекциялық асқынулар және қауіптер
Нәресте кезеңінде өлімнің негізгі себептері — ауыр ағымдағы жұқпалар: алдымен вирустық, сондай-ақ бактериялық инфекциялар. Клиникада некроздық пневмония, колит, пиодермия, сепсис кездесуі мүмкін.
Зертханалық және аспаптық белгілер
- Т-лимфоциттер: саны күрт төмендейді немесе мүлдем анықталмайды, айқын лимфопенияға әкеледі.
- В-лимфоциттер: көбіне қалыпты деңгейде.
- ФГА-ға (PHA) жауап: лимфоциттердің белсенуі төмендеуі мүмкін; Т-жасушалар өндіретін цитокиндер айқын азаяды.
- Сарысулық иммуноглобулиндер: салыстырмалы түрде төмендеуі ықтимал.
- Рентгенология: тимустың көлеңкесі анықталмауы мүмкін.
- Гистология: лимфа түйіндері мен көкбауырдың Т-тәуелді аймақтарының «бос» болуы; тимустың гипо-/аплазиясы.
Емі
Тимусты трансплантациялау әдістері әзірленуде; тимус гормондарымен орынбасушы терапия және симптоматикалық ем қолданылады.
Болжам
Жиі қолайсыз. Дегенмен белгісіз себептермен Т-жасушалық тапшылықтың біртіндеп азаюына байланысты Ди Джорджи синдромы бар нәрестелердің тірі қалу жағдайлары да сипатталған.
Созылмалы шырышты-терілік кандидоз
Созылмалы шырышты-терілік кандидоз екі жыныста да кездеседі; жиі аутосомды-рецессивті тұқымқуалау түрлері тән. Патогенезінің өзегі — Т-лимфоциттердің Candida антигендеріне селективті жауабының тапшылығы. Бұл кезде гуморалдық (антиденелік) жауап, әдетте, сақталады. Нақты генетикалық ақаудың орналасуы әрдайым анық емес.
Науқастар ұзақ өмір сүре алады (жиі ондаған жыл), алайда саңырауқұлақтық инфекцияларға бейімділік жоғары болып қалады.
Зертханалық ерекшеліктері
- Айқын кандидоз аясында Т-лимфоциттердің толық анэргиясы терілік сынамаларда байқалуы мүмкін, бірақ шеткі қанда олардың саны қалыпты болады.
- Candida антигендеріне лимфоциттердің бласттық трансформациясы күрт төмендейді.
- ФГА-ға және аллогенді жасушаларға жауап көбіне қалыпты сақталады.
- Спецификалық емес антигендерге қатысты лейкоциттердің миграциясын тежеуші фактордың белсенділігі әдетте қалыпты.
- В-лимфоциттер және сарысулық иммуноглобулиндер деңгейі қалыпты немесе сәл жоғары болуы мүмкін.
Иммунологиялық мәні
Бұл дертте Т-жүйенің жалпы функциялары толық өшпейді: Т-мистогендерге және көптеген басқа антигендерге реакциялар сақталуы мүмкін. Негізгі ақау — Candida albicans антигендеріне жауап ретінде Т-жасушалардың белсенуі мен цитокин өндіруінің төмендеуі, яғни қоздырғышқа бағытталған селективті жасушалық жауаптың жеткіліксіздігі.
Емі
Саңырауқұлақтарға қарсы препараттар негізгі орын алады. Кейбір жағдайларда тасымалдау факторы (transfer factor), аутологиялық лимфоциттерді құю және ұрық тимусын трансплантациялау әдістері сәтті қолданылғаны көрсетілген.