Бұрынғы өткен заманда бір молда болыпты

Баяғыда аты алысқа кеткен бір молда болыпты. Ел ішінде: «Одан асқан молда жоқ» деген сөз бар екен.

Бір күні ол әйеліне:

«Мен жақында өлемін. Мен өлген соң бір бала табасың. Қазір саған тұмар жазып беремін: балаң ұл болса, тұмарды оң жағына тағасың, қыз болса, сол жағына тағасың. Бұл бала менен де асқан молда болады», — депті.

Шал ауырып, бір ай жатып қайтыс болады. Арада уақыт өтіп, әйел босанып, ұл табады. Тұмарды баланың оң жағына тағады.

Бала жеті жасқа келгенде шешесі оны молдаға оқуға береді. Ол он төрт жасқа жеткенше оқиды, бірақ «әліп» деген әріпті де танымайды. Молда баланы кері қайтарып береді.

Шешесі аң-таң болып:

«Ойбай, шалдың “менен асқан молда болады” деген баласы осы ма?» — дейді.

Күнкөріс қиындап, әйел баласын етікшіге береді. Бірақ бала төрт ай істесе де біз шаншуды үйренбейді. Үйде ас таусылып, бала қаңғыбас күйге түседі.

Ақыры шешесі оны базарға ертіп апарып, бір есекке отын артып, отын сатып жүретін балаларға қосып қояды. Бала солармен бірге отын сатып, жан бағады.

Бір күні олар отынға бара жатып, жолда жел тұрып, жаңбыр жауады. Әрқайсысы бір тамның астына тығылады. Баланың қолында кішкентай кездік бар екен.

Ол жаңбыр басылғанша жерді шұқылап отырса, жерден көз тартар сұлу тас шығады. Жолдастарына көрсетеді. Балалар:

«Бұл асыл тас шығар. Мына жерде бірдеңе бар-ау», — деп қаза бастайды.

Қазса, үлкен диірмен тасы шығады. Көтеріп қараса, астында сап-сары нәрсе жатады. Балалардың бірі:

«Мұны тапқан сенсің. Егер пайдаға жараса, көбі сенікі болсын. Әуелі өзің татып көр», — дейді.

Бала саусағын батырып жалап көрсе — тәтті. «Бұл бал екен!» дейді. Сөйтіп олар отынды тастап, екі шелекпен бал тасып, базарға апарып сатып күн көреді.

Уақыт өте бал азаяды. Оған жету үшін ішіне түсіп алу керек болады. Жолдастары:

«Мұны тапқан да сен, алғаш татқан да сен. Көбі сенікі болсын. Ішіне сен түс», — дейді.

Амалы қалмаған бала құдыққа түседі. Балды түгел алып болған соң, беліне арқан байлап, «тарт» дейді. Жолдастары ортасына келгенде арқанды қиып жібереді. Бала қайтадан құдықтың түбіне құлайды.

Құдықта ас-су жоқ. Ол айналада қалған балды кездігімен сылып жеп күнелтеді.

Бір күні құдықтың бір шетінен екі көзінен от жанып тұрған, мысыққа ұқсас бір сұмдық нәрсе төмен түсіп келе жатады. Бала оны ұрып құлатып, басын шауып тастайды.

Сол түскен жерін кездікпен қаза береді. Біраздан соң жер астындағы қап-қара түнек сейіліп, өзі жап-жарық дүниеге шығып қалады.

Жүре келе бір үйге тап болады. Ішіне кірсе — алтын төсек, үйіліп жатқан жеміс. Бала шаршап төсекке қисаяды да, алтынның буына ұйып ұйықтап кетеді.

Бір уақытта сырттан дүбір естіледі. Оянса, үйге көп айдаһар кіріп алыпты. «Мен жеймін», «жоқ, мен жеймін» деп таласады. Бала сыр бермей, ұйықтап жатқан болып жата береді.

Кенет есіктен ысқырған үн шығады. Барлық айдаһар есік жаққа қарап тәжім қылып, бірінен қалмай сыртқа шығып кетеді.

Бала жүрегі аузына тығылып тұрғанда, ішке кішкентай сары бас жылан кіреді. Бұл айдаһарлардың патшасы екен. Аты — Шаһимардан.

Жылан баланың қасына келіп:

«Бала, менен қорықпа. Айтшы, қайдан келдің?» — дейді.

Бала көрген-білгенін түгел айтып береді, тіпті қолындағы мысық бейнелі құбыжықтың басын да көрсетеді. Сонда Шаһимардан:

«Уу, сен менің бір қазынамды құртқан екенсің», — дейді.

Бала одан сайын шошиды. Бірақ жылан сабырға шақырып:

«Қорықпа. Ондай қазынам бұл дүниеде жүздеп табылады», — дейді.

Содан екеуі айырылмас дос болып кетеді. Айдаһарлар шай қайнатып, жеміс қойып, екеуі әңгіме-дүкен құрады.

Айлар, жылдар өтеді. Бала анасын сағынады да:

«Енді мен кетем. Шешемді сағындым», — дейді.

Шаһимардан мұңайып:

«Кетсең, мен бәрібір өлемін. Елге барғанда біреуге айтып қоясың… кетпе», — дейді.

Бала райынан қайтпайды. Сонда жылан:

• «Сырды ешкімге айтпа: өліп бара жатсаң да тіс жарма».
• «Моншаға барма».

Одан соң жылан бір қап беріп:

«Қап көтергеніңше алтын ал», — дейді.

Бала қапты алтынға толтырып, екеуі құшақтасып қоштасады. Шаһимардан оны жер бетіне шығарып салады.

Жолда бала баяғы жолдастарын көреді: бес-алты ат жегілген арбамен сән-салтанат құрып жүр екен. Бала арбаны тартып алып, алтынды тиеп, үйіне әкеледі.

Шешесі аштан өлер халде екен. Бала үйін түзеп, байып шыға келеді. Бірақ көпке дейін үйден шықпай жатады.

Бір күні шай таусылып, базарға шықса, уәзірлер ұстап алып:

«Жүр, моншаға!» — дейді.

Сөйтсе, сол елдің патшасы ауырған екен. Бал аштырса, бір-ақ ем айтылады:

«Шаһимардан деген айдаһардың патшасын ұстап әкеліп, сорпасын ішсеңіз жазыласыз. Әйтпесе өлесіз».

Оны қалай табамыз дегенде, бір шал:

«Елдегі жұрттың бәрін моншаға түсіріңдер. Сонда табылады», — депті.

Содан уәзірлер елді моншаға сүйреп әкеліп жүр екен. Бала:

«Менің ауруым бар, моншаға түспеймін», — деп жалынса да, тыңдамайды.

Моншаға түсіргенде баланың денесі көк ала болып, сырты көгеріп кетеді. Мұны көргендер молдаға жеткізеді.

Молда баланы алдырып:

«Балам, сен қайдан көрдің? Айт!» — дейді.

Бала:

«Ата, ештеңе көрген жоқпын», — деп тайқиды.

Молда қоқан-лоқы жасап, дарға асумен қорқытады. Бала тіс жармайды. Ақыры шын өлтіретінін аңғарғанда ғана, бал алған құдықты көрсетеді.

Молда құдық басына отырып, оқып-оқып дем салады. Сол кезде жылан жылт етіп шыға келеді. Бала жыланмен амандасады.

Шаһимардан мұңмен:

«Міне, мен саған “кетпе” демеп пе едім…» — дейді.

Бала мен жылан сол жерде жылайды.

Молда жыланды алмақ болады. Жылан:

«Егер сен алсаң, дәл қазір шағамын. Мына бала алсын», — дейді.

Бала жылап:

«Алмаймын», — дейді.

Бірақ уәзірлер қорқытып, зорлап, баланың қойнына салғызады да, патшаның үйіне алып кетеді.

Молда жыланды соймақ болғанда, жылан тағы да:

«Егер сен сойсаң, шағамын. Мына бала сойсын», — дейді.

Бала қарсы болады, бірақ уәзірлер өліммен қорқытып, амалсыз сойғызады.

Молда қазанға салып, от жақпақ болғанда да жылан:

«Отты да бала жақсын. Сен кет», — дейді.

Сонда молда балаға:

«От жақ. Басқы сорпасын өзің іш, ортаңғысын патшаға бер, ең соңғысын маған бер. Етін патша екеумізге бөліп бер», — дейді.

Бала от жаға бастағанда, қайнап жатқан жылан соңғы рет тіл қатады:

«Бала, енді мен саған жоқпын. Мен піскен соң басқы сорпаны молдаға бер, ортаңғысын патшаға бер, ең соңғысын өзің іш. Етімді патша екеуің бөліп жеңдер», — дейді.

Сөйтіп бала дүниедегі барша жан-жануардың тілін білетін болады. Ақыры ол ел ішіне танылған, асқан молдаға айналып, мұрат-мақсатына жеткен екен.