Дүниеге келгені: 1910 ж. желтоқсанның 27 (1910 - 12 - 27) (100 жыл)
Мұхаметжан Қожасбайұлы Қаратаев туралы
Мұхаметжан Қожасбайұлы Қаратаев (1910–1995) — қазақ әдебиетінің көрнекті зерттеушісі, сыншы-ғалым, жазушы. Ол Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі, филология ғылымдарының докторы, профессор және Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген ғылым қайраткері ретінде танылды.
Қысқаша деректер
- Туған күні
- 1910 жыл, 27 желтоқсан
- Туған жері
- Телікөл мекені, қазіргі Қызылорда облысы, Сырдария ауданы
- Қайтыс болған күні
- 1995 жыл, 9 маусым
- Ұлты
- Қазақ
- Мамандығы
- Әдебиет сыншысы, жазушы, ғалым
Ғылыми атақтары мен мәртебелері
- Филология ғылымдарының докторы (1963)
- Профессор (1965)
- ҚазКСР Ғылым академиясының корреспондент мүшесі (1967)
- ҚазКСР Ғылым академиясының академигі (1975)
- ҚазКСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1974)
Абайтану және Пушкин–Абай тақырыбындағы зерттеулері
Қаратаев Абай шығармаларын 1930-жылдардан бастап жүйелі түрде зерттеді. Ол өз мақалаларында Абай мен Пушкин поэзиясының идеялық жақындығын, ақындық ұлылығын және Пушкиннің Абайға, сондай-ақ қазақ ақындарына ықпалын дәлелдеуге ұмтылды.
Негізгі мақалалары
- • «Пушкин мен Абай» — Қазақ әдебиеті, 1937, 16 ақпан
- • «Жүз жылдан кейінгі Пушкин» — Әдебиет майданы, 1936, №11–12
- • «Пушкин қазақ әдебиетінде» — Әдебиет майданы, 1957, №2
Сыншылық ұстанымы
1937 жылы өткен Қазақстан совет жазушыларының I пленумында жасаған «Қазақ әдебиетіндегі сынның міндеттері» атты баяндамасында ол баспасөзде Абай туралы қалыптасқан кейбір жаңсақ пікірлерді ашық сынап, ақын тұлғасын танудағы жауапкершілікті күшейтуді талап етті.
Баяндамасы Қазақ әдебиеті газетінде (1937, 16 және 30 мамыр) жарияланды.
«Ұлы Абай» мақаласындағы тұжырым
«Ұлы Абай» мақаласында (1958) Қаратаев Абайды өз дәуірінің прогресшіл ойлы, алдыңғы қатарлы қоғам қайраткері ретінде бағалады. Ол Абайдың келешекті кең шолып, халқын орыс халқымен ынтымаққа үндегенін атап көрсетеді.
Сыншының пайымдауынша, Пушкин орыс әдебиетінде қалай құрметтелсе, қазақ халқы Абайды да сондай биік деңгейде қадірлейді; Абай — халық мұңын жоқтаушы, орыс зиялыларынан үйренгенін өз жұртына өнеге еткен тұлға.
Марапат
Абай атындағы ҚазКСР Мемлекеттік сыйлығы
Қаратаевқа «Шыңдар алда» кітабы үшін Абай атындағы ҚазКСР Мемлекеттік сыйлығы берілді (1974).
Негізгі еңбектері
Төменде Мұхаметжан Қаратаевтың еңбектерінің бір бөлігі жылдары көрсетіле отырып берілді.
Әдебиеттану және сын
- •Туған әдебиет туралы ойлар (1958)
- •I. Жансүгіров (1959)
- •Казахская литература (1960)
- •Любить и утверждать прекрасное (1960)
- •Өнерпаз болсаң арқалан (1960)
- •Даладағы дабыл (1962)
- •Шеберлік шыңына (1963)
- •С. Сейфуллин (1964)
- •Әдемілікке үйрететін ұстаз (1965)
- •Осы заман шындығы — қазіргі әдебиет өзегі (1965)
- •Социалистік реализмнің қазақ прозасындағы қалыптасуы (1965)
- •Мировозрения и мастерство (1965)
- •Сұлулықты қастерлеу (1965)
- •Мұхтар Әуезов (1967)
- •Эпостан эпопеяға (1969)
- •От домбры до книги (1969)
- •Әдебиет және эстетика (1970)
- •Совет әдебиетінің мақтанышы (1972)
- •Свет русской культуры (1975)
- •В семье единой (1976)
- •Эстетика казахского фольклора (1976)
- •Қазақ әдебиетінің классигі — М. Әуезов (1977)
- •Вершины впереди (1977)
- •Революция рухымен (1978)
- •Новые горизонты (1979)
- •Октябрь тілі (1980)
- •Ғ. Мүсрепов (1982)
- •Көргенім мен көңілдегім (1982)
- •Ізденіс іздері (1984)
- •Собрание сочинений: 3 том (1986–1987)
Сапарнама, бірлескен еңбектер және оқулықтар
- •Рожденная Октябрем (1958)
- •Путешествия за песнями (Брагин А.-мен бірге) (1958)
- •Гудок в степи (К. Алтайскиймен бірге) (1961)
- •На пути солнца и ветра (1969)
- •Путешествие в Жер-Уюк (1971)
- •Жиделі-Байсын — земля счастья (К. Алтайскиймен бірге) (1977)
- •Основоположники казахской советской литературы (Б. Наурызбаев, М. Дүйсеновпен бірге) (1984)
- •Қазақ совет әдебиеті (оқулық) (1938)
- •Қазақ совет әдебиеті (оқулық) (Т. Нұртазин, С. Қирабаевпен бірге) (1968)
- •Қазақ совет әдебиеті (оқулық) (С. Қирабаевпен бірге) (1971)
- •Қазақ совет әдебиеті (оқулық) (1987)
- •Қазақ әдебиеті тарихы: 3-том, 2-кітап (1967)
- •Таңдамалы шығармалар: 1–3 том (1974)
- •Бетбұрыс белестері (2005)
- •Ғасырлар үндеуі (2006)
Ескерту: Тізімде кейінгі жылдары қайта басылған немесе жинақ түрінде шыққан басылымдар да бар.
Санат
KZ портал: Қазақша рефераттар жинағы