Шабай батыр, Шабай Қонысұлы (1768, Маңғыстау, Сам өңірі - 1846) - батыр
XVIII–XIX ғасырлар
Шабай батыр: ерлік жолы мен ұрпаққа қалған із
Шабай батыр (Шабай Қонысұлы) 1768 жылы Маңғыстау өңірінің Сам аймағында дүниеге келіп, 1846 жылы өмірден өткен. Ол — Кіші жүздің адай руына, соның ішінде құнанырыс тармағына жататын белгілі батыр.
Шығу тегі
Әкесі
Қоныс
Аталары
Мыңбай, Лабақ
Шабайдың әкесі Қоныс пен аталары Мыңбай, Лабақ та ел ішінде ерлігімен танылған батырлар ретінде айтылады.
Шайқастардағы ерлік
Шабай батыр Орал казактарымен, Еділ қалмақтарымен, Хиуа жасақтарымен және түрікмендермен болған шайқастарда ерлігімен көзге түскен. Бұл қақтығыстар оның батырлық даңқын арттырып, есімін өңірге кең танытқан.
Есте қалған оқиға
Итібай құдығындағы қуғын
Бір күні өшіккен жау көп әскермен келіп, Шабай батыр ауылын өзі жоқта шапқан. Жаман хабарды естіген батыр жігіттерімен бірге Итібай құдығы деген жерде жауды қуып жетіп, мал мен жанды түгел қайтарып алады. Алайда осы шайқаста Шабай батыр қаза тауып, аталған жерге жерленген.
Жерленген жері
Маңғыстау мен Қарақалпақстан шекарасы маңы
Ұрпақ сабақтастығы
Шабай батырдың ұлдары Сүгір мен Есен де батыр атанған. Кейінгі ұрпақтары — Бердәулет (1842–1915) және Жоламан (1855–1926) — да батырлар ретінде айтылады.
Бердәулет
1842–1915
Ел аузындағы дерек бойынша, көне Үргеніш қаласының базарында болған оқиғалармен байланыстырылады.
Жоламан
1855–1926
Жергілікті билеуші Әлімқұл ханға қатысты оқиға осы есіммен қатар айтылады.
Аңыз-әңгіме ретінде жеткен дерек
Ел ішіндегі әңгімелерде Бердәулет пен Жоламан батырлар көне Үргеніш қаласының базарында жергілікті билеуші Әлімқұл ханды атып өлтіргені айтылады.
Жыр мен толғаудағы бейне
Бұл тақырыпқа ақындар жырлар мен толғаулар арнаған. Шабай батыр мен оның ұрпақтарының ерлік жолын Қалнияз Шопықұлы да жырға қосқан.