Бәкең Бәкенді асықтырып
Айта салған сөздің артынан ерген әуре
Бәкеннің кейде өтірікті айта салатын мінезі бар еді. Бірақ ол мінезінен «зиян көріп жүрмін» дейтін жан табылмайтын. Оның үстіне Бәкеннің мұндай сөздері көбіне-ақ өзара қабыспайтын, қисыны келмейтін дүниелер болатын. Мұнысын іле-шала өзі де мойындап, «айта саламыз ғой біз» деп күліп қоятын.
Ең бастысы, Бәкен бұл сөздерді біреуге қасақана зиян келтіріп, содан пайда табу үшін айтпайтын. Мінезі солай. Дегенмен бір күні дәл осы аңдаусыз айтылған сөздің кесірінен өзінен үлкен Бәкең әуре-сарсаңға түсіп қалады.
Сұрақ та ойда жоқ жерден қойылды
Бәкең — Бәкендерден жасы үлкен, өз қадірі бар кісі. Бір күні ол аулаға іле шыққан сүйретпесін киіп, үйінің көше жақ бетіндегі отырғышта демалып отырады. Дәл сол сәтте көшемен үстіне тап-таза киімін киіп, екі қолын қалтасына салып, Бәкен келе жатады.
Бәкен үлкен кісіні көріп сәлем беруге бұрыла бергенде, Бәкең бірден сұрақ қояды:
— Бәкен, балық шығып жатқан жерді білмейсің бе?
Бір ауыз сөз — бір сапар
Бәкеңнің балықты жақсы көретіні ме, әлде дәл сол сәтте балық туралы ойлап отырғаны ма — әйтеуір сұрағы күтпеген жерден туды. Ал Бәкен сол баяғы әдетіне басып, ойланбастан жауап береді:
— Каналда су тартылып қалыпты ғой, — дейді Бәкен. — Жұрт балықты шанышқымен алып жатыр.
Мұны естіген Бәкеңнің көзі жайнап кетеді. Жайнап кететіні де түсінікті: «балық шығып жатыр» деген сөздің өзі-ақ көңілге үміт құяды.
— Онда барайық! — дейді ол. — Шанышқымды алып шығайын!
«Айта салдым» деуге кеш болды
Бәкен істің бұлай насырға шабатынын күтпеген еді. Енді «жай айта салғаным ғой» деп жалтара алмайды. Сөйтіп, Бәкеңнің жанынан тезірек кетудің амалын табады:
— Мен үйге барып киімімді ауыстырып келейін, — дейді Бәкен. — Мына таза киімім бүлініп қалмасын.
— Бар, тез барып кел! — дейді Бәкең асықтырып. — Мен шанышқымды дайындап, күтіп отыра берейін.
Бәкен сол кеткеннен мол кетеді: қайтып келмейді.
Канал басындағы көрініс
Бәкең күте-күте шаршайды. Ақыры шанышқысын алып, ауыл сыртындағы каналға аяғындағы сүйретпесімен-ақ тартып отырады. Барса — балық «шанышқымен алынып жатқан» жер емес, адам қарасы да жоқ.
Канал болса иектен келетін суға толып тұр. Дәл сол сәтте қасақана істегендей жаңбыр жауып кетеді. Ал жаңбыр жауса, канал маңы аяққа жабысып қалатын саз батпаққа айналатыны белгілі.
Бәкеңнің сүйретпесі батпаққа қайта-қайта түсіп қалып, ақыры үйіне әрең жетеді. Жол бойы ашуын ішіне сыйғызбай, Бәкенді түк қалдырмай сыбап келеді.
Реніштің екі ұшы
Осыдан кейін Бәкең Бәкенге ренжіп жүреді. Ал Бәкен болса, керісінше:
«Әңгіме болсын деп айта салған сөзге сене қалғаны несі? Балық шығып жатса, мен өзім сол жерде отырмайтын ба едім?»
Мұның да жаны бар секілді. Өйткені Бәкеннің өзі де балық десе, жанын беретіндердің бірі еді.
Бұл шағын оқиға бір-ақ нәрсені аңғартады: айта салған сөз кейде адамды да, көңілді де жолға салып жібереді. Ал сөзге сенгеннің өкпесі мен айтқанның өкпесі екі жақтан қосылып, бір ренішке айналады.