Өсімдік - тіршілік тірегі
Табиғат — Ана: жауапкершілік пен үйлесім
Халқымыз табиғатты анаға теңеген. Өйткені табиғатта тіршілік өсіп-өнеді: ол өзіндегі барды адамға да, жануарға да, өсімдікке де береді. Ата-бабаларымыз миллиондап мал өсірсе де, жерінің шаңын шығармай, құнарын жоғалтпай, тұнығын лайламай, Ұлы даланы мекендеген жабайы аң-құстарға, жәндіктерге дейін қамқор бола білген.
Табиғатта басы артық ештеңе жоқ. Табиғат сырын терең ұғынбай, оған немқұрайлы қарау ақыры үлкен апатқа соқтырады.
Негізгі ой
Табиғатпен қатынас — үстемдік ету емес, тепе-теңдікті сақтау. Қателік жіберсек, оның салдары денсаулық пен өмір сапасына тікелей әсер етеді.
Экологиялық дағдарыстың себептері
Бір кезеңде табиғатты бағындыру мақсатқа айналып, ормандар аяусыз оталды. Аң-құстар шамадан тыс ауланды, жер жөн-жосықсыз жыртылды. Соның салдарынан бүгінгі таңда экологиялық апат адам баласына үлкен қауіп төндіріп отыр.
- Ормандардың кесілуі — топырақтың тозуы мен ылғал айналымының бұзылуына әкеледі.
- Шамадан тыс аулау — экожүйедегі табиғи тепе-теңдікті әлсіретеді.
- Жерді жөнсіз жырту — құнардың азаюын және шаңды дауылдардың көбеюін күшейтеді.
Экология ұғымы және оның мәні
Экология — мекен ететін табиғи орта туралы ғылым. Шын мәнінде, бұл өз үйіңнің де, қоршаған ортаңның да тазалығын сақтау, яғни салауатты өмір салтын қалыптастыру.
Сонымен қатар экология табиғатта болып жатқан барлық өзгерістердің себептерін анықтауды, баға беруді және оның алдын алу жолдарын қарастырады.
Тарихи дерек
1866 жылы неміс биологы Э. Геккель өз еңбегінде «экология» терминін қолданып, оны тірі ағзалардың бір-бірімен және қоршаған ортамен байланысын зерттейтін ғылым ретінде сипаттаған.
Күнделікті өлшем
Экология — тек теория емес: ауаның, судың, топырақтың тазалығы және тұрмыстық әдеттеріміз арқылы қалыптасатын ортақ жауапкершілік.
Денсаулыққа әсері: санитария, індет, радиация
Ауылдық жерлерде экологиялық, санитарлық және эпидемиялық жағдайдың нашарлауынан жұқпалы аурулар көбейіп отыр.
Ядролық жарылыстардың зардабы да әлі сезіледі: қатерлі ісік, өкпе аурулары, қан аздық, қант диабеті, қан қысымының жоғарылауы, жүрек және психикалық дерттер жиілеген.
Радиация қайдан тарайды?
Өндірістік және сынақ көздері
Радиациялық заттар қоршаған ортаға ядролық отынды өндіру, құралдарды жасау және сынау кезінде таралуы мүмкін.
Табиғи және тұрмыстық сәулелену
Ғарыштық сәулелер, топырақтан келетін сәулелер, күн сәулесі және кейбір жасанды әсерлер (медицинадағы тексерістер, тұрмыстық құрылғылар) адамға ықпал етуі мүмкін.
Радиацияның шамадан тыс мөлшері ағзада қатерлі ісік пен генетикалық өзгерістердің пайда болуына әсер етеді. Семей өңірінде радиациядан зақымданған аумақтардың бары адам денсаулығына төнетін қатердің ауқымын көрсетеді.
Өсімдік — тіршіліктің тірегі
Өсімдік — тіршілік тірегі. Ғаламшардағы өсімдіктер жыл сайын ауа қабатына шамамен 400 млн тонна оттегі бөледі деген дерек бар. Жасыл желек ауаны улы газдар мен шаңнан тазартады.
Өсімдіктер ауадағы ауру тудыратын бактерияларды жоятын ерекше заттар бөледі. Оның медицинадағы орны өлшеусіз. Сондықтан өсімдіктің қызметін бірде-бір жетілген механизм толық атқара алмайды.
Экологиялық тәрбие: ең тиімді алдын алу
Табиғи ортаның ластанбауы үшін адамдарда терең түсінік пен берік дағды болуы керек. Қоршаған ортаны қорғаймыз десек, экологиялық тәрбиені балабақшадан бастап үйрету маңызды.
Ата-аналар тазалық сақтауды балаларының бойына неғұрлым ерте сіңірсе, соғұрлым іс алға басады және бүгінгідей күрделі жағдайлардың алдын алуға ықпал етеді.
Қарапайым, бірақ әсері зор қадамдар
- Тазалық мәдениетін отбасында күнделікті әдетке айналдыру.
- Суды, электрді және табиғи ресурстарды ұқыпты пайдалану.
- Жасыл желекті қорғау, мүмкін болса ағаш отырғызу.